“Ngaahi Fakakaukau ki he ʻUluaki ʻAho ʻo e Kalasí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni maʻá e Faiako ʻInisititiutí (2026)
Ngaahi Fakakaukau ki he ʻUluaki ʻAho ʻo e Kalasí
ʻOku lekooti ʻi he Fuakava Motuʻá ʻa e fengāueʻaki ʻa e ʻOtuá ʻi he kuonga muʻá mo ʻEne fānau ʻi he māmaní. ʻOku tau ako ʻi he tohi folofola toputapu ko ʻení kau kia Sīsū Kalaisi ʻo fakafou ʻi Heʻene ngaahi akonaki mo e ngaahi ngāue ko e Sihova ʻi he maama fakalaumālié. ʻOku tau ako foki ki he ngaahi kikite mo e ngaahi fakataipe ʻoku fakamoʻoni kiate Iá. ʻOku fakamatalaʻi ʻe he Fuakava Motuʻá ʻa e ngaahi fuakava naʻe fai ʻe he ʻOtuá mo ʻEne fānaú. Naʻe talaʻofa ʻe he ʻEikí te Ne tauhi e ngaahi fuakava naʻá Ne fai mo e fale ʻo ʻIsilelí, ʻi he kuonga muʻá pea ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá, “Talateu ki he Fuakava Motuʻá”
ʻE lava ke fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi ʻekitivitī ako ʻi he lēsoni ko ʻení ʻi hoʻo kamata hoʻo kalasi ʻi he Fuakava Motuʻá ʻoku fenāpasi mo e Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Aú—ʻo tatau ai pē pe ko e fē ʻa e taimi ʻe kamata ai hoʻo kalasí. ʻE lava pē foki ke fakaʻaongaʻi kinautolu kapau ʻokú ke akoʻi ʻa e Fuakava Motuʻa 301 pe 302.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
Ke fakafeʻiloaki ʻa e kau akó ki he kalasi ko ʻení, te ke lava ʻo fili ha ʻekitivitī ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi ʻekitivitī ko ʻení ke fakaʻaongaʻi ʻi he ʻaho ʻuluaki ʻo e kalasí. Koeʻuhí ʻoku lahi ange ʻa e naunau hení ʻi he meʻa ʻe lava ke aleaʻi ʻi ha kalasi ʻe taha, fakakaukau ʻi he faʻa lotu pe ko e ngaahi fili fē ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí. Kapau ʻe fiemaʻu, te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi lahi ange ʻa e ngaahi ʻekitivitī ko ʻení ʻi he ngaahi kalasi he kahaʻú.
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Fakatupu ha ongo‘i ʻo e kau atú. ʻI he kalasi ko ʻení, fakakaukau ki he meʻa te ke lava ʻo fai ke fakatupu ha ʻātakai ʻo e ʻofa mo e falala koeʻuhí ke ongoʻi ʻe he kau akó ʻoku nau kau mai. ʻI he taimi ʻoku ongoʻi ai ʻe he kau akó ʻoku nau kaú, ʻoku ngalingali te nau fakahaaʻi ange ai ʻenau ngaahi ongó, vahevahe ha ngaahi aʻusia, mo fai ha ngaahi fehuʻi. Ko e founga ʻe taha ke tokoni ke fakatupu ha ongo ʻo e kau maí ko hono tokoniʻi e kau akó ke fakamālohia ʻenau fehokotaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí. Naʻe akoʻi ʻe ʻEletā D. Toti Kulisitofasoni ʻo pehē, “ʻOku ʻikai ha tālaʻa ko e hoko ko ia ʻo taha mo e Tamaí, ʻAló mo e Laumālie Māʻoniʻoní ko e taupotu taha ia ʻo e kau maí” (“Ko e Tokāteline ʻo e Kau Maí,” Liahona, Nōvema 2022, 56).
Ko e hā e fatongia ʻoku ou fakahoko ʻi hono fokotuʻu ha ʻātakai ako faka-Kalaisí?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha taimi naʻe fakahaaʻi ai ʻe ha taha ha ʻofa faka-Kalaisi kiate kinautolu, pe ko e taimi naʻa nau fakahaaʻi ai ha ʻofa faka-Kalaisi ki he niʻihi kehé. Te nau lava foki ʻo fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻi heʻenau telefoni toʻotoʻó pe ko ha meʻangāue kehe ʻokú ne fakatātaaʻi ʻa hono fakahaaʻi ʻo e ʻofa faka-Kalaisí.
Lau fakataha ʻa e Levitiko 19:18 mo e Teutalōnome 10:19. Fakaafeʻi e kau akó ke nau aleaʻi e ngaahi tefitoʻi moʻoni naʻe akoʻi ʻe he ʻEikí fekauʻaki mo e ʻofá ʻi he Fuakava Motuʻá. (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku fekauʻi kitautolu ʻe he ʻEikí ke tau ʻofa ki he niʻihi kehé ʻo hangē pē ko kitautolú. ʻOku fakaafeʻi kitautolu ʻe he ʻEikí ke fakahaaʻi ʻetau ʻofá kiate kinautolu ʻoku ʻikai ke tau ʻiló.)
-
ʻOkú ke pehē ʻe fekauʻaki fēfē ʻa e ngaahi moʻoni ko ʻení mo hoʻo aʻusia ʻi he kalasi ko ʻení? (Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ha niʻihi ʻo e ngaahi faingataʻa ʻe ala fehangahangai mo ha taha ʻi heʻene fuofua ʻalu ki ha kalasi ʻinisititiuti, ko ha konga hoʻomou fealēleaʻakí.)
-
Ko e hā ha ngaahi meʻa pau te ke lava ʻo fai ke tokoni ki heʻetau kalasí ke hoko ko ha ʻātakai ako ʻo e fakaʻapaʻapa, kau atu, mo e ʻofa faka-Kalaisi?
Te ke lava ʻo mamata ʻi he foʻi vitiō “Personal Invitation to Attend Institute [Fakaafe Fakataautaha ke ʻAlu ki he ʻInisititiutí]” (2:45). Fakaafeʻi e kau akó ʻi heʻenau sió ke fakakaukau pe ko hai te nau ala fakaafeʻi ke kau ki he kalasi ko ʻení. (ʻE lava ke ʻave ʻe he kau akó ha pōpoaki ki ha taha lolotonga ʻenau ʻi he kalasí pe fakakaukau ki he founga te nau alanima atu ai kiate kinautolu kimuʻa ʻi he kalasi hokó.)
Fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e tokotaha ako takitaha ke fakalaulauloto mo lekooti ha ngāue pau te nau fai ke tokoni ʻi hono fokotuʻu ha ʻātakai ako ʻo e fakaʻapaʻapá, kau atú, mo e ʻofa faka-Kalaisí ʻi he kalasi ko ʻení.
Te u lava fēfē nai ʻo fakatupulaki ʻeku fakamoʻoní?
Fakakaukau ke lau fakataha ʻa e fakamatala ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní. Hili iá pea fakaafeʻi e kau akó ke aleaʻi e ngaahi fehuʻi ʻoku hoko mai aí mo hanau hoa:
ʻOku ou kōlenga atu ke mou fakatupulaki hoʻomou fakamoʻoní. Ngāueʻi ia. Maluʻi ia. Tokangaʻi ia. Tanumaki ia ke tupulaki. Fakatupulaki ia ʻaki e moʻoní. ʻOua naʻá ke ʻuliʻi ia ʻaki e ngaahi fakakaukau hala ʻa e tangata mo e fefine taʻetuí peá ke fifili leva pe ko e hā ʻoku hōloa ai hoʻo fakamoʻoní. (“Ngaahi Fili ki he Taʻengatá” [fakataha lotu fakaemāmani lahi maʻá e kakai lalahi kei talavoú, 15 Mē 2022], Gospel Library)
-
ʻOkú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ke “fakatupulaki hoʻomou fakamoʻoní”? ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga aí?
Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke fakalaulauloto ki he founga ʻoku nau fakatupulaki ai ʻenau ngaahi fakamoʻoní. Fakaafeʻi kinautolu ʻi heʻenau akó ke kumi ʻa e ngaahi moʻoni ʻe lava ʻo tokoni ke nau ʻiloʻi e ngaahi fakalakalaka te nau lava ʻo fakahokó.
Fakakaukau ke hiki ʻa e ʻuluʻi tohi ko ʻení ʻi he palakipoé: Te u lava fēfē nai ʻo fakatupulaki ʻeku fakamoʻoní? Fakaafeʻi e kau akó ke nau kumi ha ngaahi moʻoni mei he folofolá pe ngaahi fakamatala mei he kau taki ʻo e Siasí ʻoku tokoni ke tali e fehuʻi ko ʻení. Te nau lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e Gospel Library ke kumi ʻiate kinautolu pē ha ngaahi maʻuʻanga tokoni, pe ko ʻenau ako ha niʻihi ʻo e ngaahi potufolofola ko ʻení:
Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ha ngaahi tali ne nau maʻu ki he fehuʻi ʻi he palakipoé mo ha hoa pe kulupu tokosiʻi. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi e kau akó ke hiki ʻi he palakipoé ha niʻihi ʻo e ngaahi tali ne nau maʻú. ʻO ka fiemaʻu, te ke lava foki ʻo vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Nalesoní ke tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi founga kehe te nau lava ai ʻo fakatupulaki ʻenau ngaahi fakamoʻoní:
Fakahoko fakaʻaho hoʻo lotú ʻi he loto-fakamātoato mo e loto-fakatōkilalo. Fakaivia koe ʻaki e ngaahi lea ʻa e kau palōfita ʻo e kuonga muʻá mo onopōní. Kole ki he ʻEikí ke Ne akoʻi koe ʻi he founga ke fanongo lelei ange ai kiate Iá. Fakaʻaongaʻi ha taimi lahi ange ʻi he temipalé mo e ngāue hisitōlia fakafāmilí.
ʻI hoʻo fokotuʻu hoʻo fakamoʻoní ko e meʻa mahuʻinga taha kiate koé, fakatokangaʻi ha ngaahi mana ʻe hoko ʻi hoʻo moʻuí. (“Ngaahi Fili ki he Taʻengatá”)
Fakakaukau ke fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení ke tokoni ki he kau akó ke nau ʻai ke fakatautaha e ngaahi moʻoni kuo nau akó:
-
ʻOkú ke pehē ʻe lava fēfē ʻe hoʻo fakatupulaki kakato ange hoʻo fakamoʻoní ʻo tākiekina:
-
ʻA e founga ʻokú ke fakafeangai ai ʻi he kalasi ko ʻení?
-
Hoʻo ako folofolá?
-
Hoʻo ngaahi lotú?
-
-
Ko e hā ha ngaahi ngāue kuó ke fai ke fakatupulaki ai hoʻo fakamoʻoní? Kuo tāpuekina fēfē nai koe ʻe he ʻEikí?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha ngaahi ngāue te nau fai ke tokoniʻi kakato ange ai kinautolu ke nau fakatupulaki ʻenau ngaahi fakamoʻoní. Poupouʻi kinautolu ke lekooti ha ngaahi founga pau te nau ngāue ai ke aʻusia ʻenau ngaahi taumuʻá. Te ke lava ʻo toutou vakaiʻi ʻi he toenga e semesitaá pea fakaafeʻi e kau akó ke lipooti ʻenau fakalakalaká.
ʻE fakatupulaki fēfē ʻeku tui ki he Fakamoʻuí ʻi hono ako e Fuakava Motuʻá?
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke aleaʻi kinautolu mo hanau hoa:
-
Ko e hā ha talanoa pe tokotaha ʻoku haʻu ki hoʻo fakakaukaú ʻi he taimi ʻokú ke fakakaukau ai ki he Fuakava Motuʻá? Ko e hā hono ʻuhingá?
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi taumuʻa ʻo e Fuakava Motuʻá?
Fakaafeʻi ha kau ako ʻe niʻihi ke vahevahe ha ngaahi tali ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení mo e kalasí. Hili iá pea vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni M. Lāsolo Pālatí:
Ko e ʻuluaki fakamoʻoni kia Kalaisí ko e Fuakava Motuʻa ʻi he Tohi Tapú, ʻa ia naʻe kikiteʻi ai e hāʻele mai ʻa e Fakamoʻuí, ko ʻEne moʻui maʻongoʻongá, mo e ʻEne Fakalelei ke fakatauʻatāiná. (“The Miracle of the Holy Bible,” Liahona, May 2007, 82)
-
Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi mai ʻe he fakamatala ko ʻení fekauʻaki mo e taha ʻo e ngaahi taumuʻa ʻo e Fuakava Motuʻá? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku fakamoʻoni ʻa e Fuakava Motuʻá kia Sīsū Kalaisi. Te ke lava foki ʻo tokoni ki he kau akó ke nau ʻilo ha poupou ki he moʻoni ko ʻení ʻi he ngaahi potufolofola ko ʻení: Sione 5:39; 1 Nīfai 19:23; mo e 2 Nīfai 11:4.)
Fakamatalaʻi ange naʻe fakaʻaongaʻi ʻe he kau faʻu tohi ʻo e Fuakava Motuʻá ha ngaahi founga kehekehe ke tokoniʻi e kakaí ke nau ako fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi, kau ai ha ngaahi meʻa pe fakataipe, ngaahi akonaki fakaepalōfita, pea naʻa mo e ngaahi aʻusia ʻa e kakaí.
Fakaafeʻi e kau akó ke nau akoako fekumi kia Sīsū Kalaisi ʻi he Fuakava Motuʻá ʻaki ʻenau fili ha taha ʻo e ngaahi ʻekitivitī ʻi he laʻipepa tufa “Ko Hono ʻIloʻi ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he Fuakava Motuʻá.” ʻE lava ke fakakakato ʻe he kau akó ʻa e laʻipepa tufá mo hanau hoa pe ʻi ha kulupu tokosiʻi. (Ki ha fakamatala mo ha akoako lahi ange, vakai, “Ko e Tokanga Taha kia Sīsū Kalaisi ʻi he Folofolá,” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.)
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau aleaʻi fakataha mo e kalasí ʻa e meʻa ne nau ʻilo mei heʻenau akó. Te mou lava foki ʻo fakakaukau ki ha fehuʻi hangē ko ʻení:
-
ʻE lava fēfē ʻe he fekumi kia Sīsū Kalaisi ʻi he Fuakava Motuʻá ʻo ʻomi koe ke ke ofi ange kiate Iá?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau feinga faivelenga ke kumi ʻa e Fakamoʻuí ʻi heʻenau ako ʻa e Fuakava Motuʻá.
Ko e hā e meʻa ʻe lava ke akoʻi mai ʻe he Fuakava Motuʻá fekauʻaki mo hoku vā fetuʻutaki fuakava mo e ʻOtuá?
Vahevahe ʻa e lea ko ʻeni meia Sisitā ʻEmelī Pele Filimaná pea fakaafeʻi e kau akó ke nau aleaʻi e ngaahi fehuʻi ʻi laló mo ha hoa.
Ko e fuakavá ʻoku ʻikai fekauʻaki pē ia mo ha aleapau, neongo ʻoku mahuʻinga ia. ʻOku fekauʻaki ia mo ha vā fetuʻutaki. (“ʻAʻeva ʻi ha Vā Fetuʻutaki Fakafuakava mo Kalaisi,” Liahona, Nōvema 2023, 78)
-
ʻOku tatau fēfē nai hono fakahoko ha fuakava mo e ʻOtuá mo ha vā fetuʻutakí?
-
Ko e hā ha meʻa ʻokú ne fakatupu ha vā fetuʻutaki leleí?
Fakamatalaʻi ange ko e kotoa ʻo e Fuakava Motuʻá, naʻe feinga ʻa e ʻOtuá ʻi he ʻofa ke fakaloloto Hono vā fetuʻutaki mo ʻEne fānaú ʻaki hono fakahoko ha ngaahi fuakava mo kinautolu. ʻOku tau faʻa ui ʻa e fuakava naʻe fai ʻe he ʻOtuá mo ʻĒpalahame mo Hono hakó ko e fuakava faka-ʻĒpalahamé. Naʻe fakakaukau e kau ʻIsileli ʻo e Fuakava Motuʻá kiate kinautolu ko e kakai fuakava ʻa e ʻEikí.
Fakaafeʻi e kau akó ke ako ʻa e Sēnesi 12:1–3; 17:4–8; mo e ʻEkesōtosi 19:5–6, ʻo kumi ha niʻihi ʻo e ngaahi tāpuaki naʻe talaʻofa ʻe he ʻOtuá kia ʻĒpalahame mo hono hakó ko ha konga ʻo ʻEne fuakava mo kinautolú. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau maʻú. Te ke lava ʻo fai ange ha fehuʻi hangē ko ʻení:
-
Ko e hā ha meʻa ʻe lava ke tokoni ʻa e ngaahi veesi ko ʻení ke mahino kiate koe fekauʻaki mo e ʻOtuá? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku finangalo ʻa e ʻOtuá ke fakahoko ha ngaahi fuakava mo ʻEne fānaú. ʻI heʻetau fai ha ngaahi fuakava mo e ʻOtuá, ʻokú Ne talaʻofa mai ha ngaahi tāpuaki maʻongoʻonga te ne tataki kitautolu ke tau ofi ange ai kiate Iá.)
Fakakaukau ke aleaʻi fakataha ʻa e fakamatala ko ʻeni naʻe fai ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:
Ko ʻetau fakahoko pē ha fuakava mo e ʻOtuá, ʻoku tau mavahe leva mei he tuʻu tauʻatāiná ʻo taʻengata. He ʻikai liʻaki ʻe he ʻOtuá Hono vā fetuʻutaki mo kinautolu kuo nau fokotuʻu ha faʻahinga vā fetuʻutaki pehē mo Iá. Ko hono moʻoní, ko kinautolu kotoa pē kuo nau fakahoko ha fuakava mo e ʻOtuá, ʻoku nau lava ʻo maʻu ha faʻahinga ʻofa mo ha ʻaloʻofa makehe. ʻI he lea faka-Hepeluú, ʻoku ui ʻa e ʻofa fakafuakava ko iá ko e hesed (חֶסֶד). …
Hesed ko ha faʻahinga ʻofa mo e ʻaloʻofa makehe ia ʻoku ongoʻi ʻe he ʻOtuá pea ʻoku fakaaʻu atu ia kiate kinautolu kuo nau fakahoko ha fuakava mo Iá. Pea ʻoku tau fetauhiʻaki ʻi he hesed mo Ia. …
Koʻeuhí kuo fakahoko ʻe he ʻOtuá ʻa e hesed kiate kinautolu kuo nau fakahoko ha fuakava mo Iá, te Ne ʻofa ʻiate kinautolu. ʻE hokohoko atu ʻEne ngāue mo kinautolú mo ʻoange ha ngaahi faingamālie ke nau liliu ai. Te Ne fakamolemoleʻi kinautolu ʻi he taimi te nau fakatomala aí. Pea kapau te nau hē, te Ne tokoniʻi kinautolu ke nau ʻilo honau hala ke foki ai kiate Iá.
ʻI he taimi pē kuó ta fakahoko ai ha fuakava mo e ʻOtuá, ʻoku toe vāofi ange ai hota vā fetuʻutaki mo Iá ʻo laka ange ia ʻi he taimi kimuʻa peá ta fakahoko e fuakavá. Kuo haʻi fakataha ʻeni kitautolu. Koeʻuhí ko ʻetau fuakava mo e ʻOtuá, he ʻikai ke Ne teitei fiu ʻi Heʻene feinga ke tokoniʻi kitautolú, pea he ʻikai ʻaupito ke tau teitei lava ʻo ikunaʻi ʻEne faʻa kātaki ʻaloʻofa kiate kitautolú. ʻOku tau takitaha maʻu ha potu makehe ʻi he loto ʻo e ʻOtuá. ʻOkú Ne ʻamanaki lahi mai kiate kitautolu. (“Ko e Fuakava Taʻengatá,” Liahona, ʻOkatopa 2022, 5, 6)
-
Ko e hā e meʻa ʻoku mahuʻingamālie kiate koe ʻi he fakamatala ko ʻení?
-
ʻOkú ke pehē ʻoku ʻuhinga ki he hā ʻa e “fetauhiʻaki ʻi he hesed” mo e ʻOtuá?
Tokoni ke mahino ki he kau akó ʻoku fonu ʻa e Fuakava Motuʻá ʻi ha ngaahi sīpinga ʻo hono fakahaaʻi ʻe he ʻOtuá ʻEne ʻofa fakafuakava (hesed) ki Hono kakaí. Fakaafeʻi e kau akó ke fili ha niʻihi ʻo e ngaahi potufolofola ko ʻení (pe ko ha ngaahi potufolofola kehe ʻoku nau ʻilo ʻiate kinautolu pē), ʻo kumi ha fakamoʻoni ʻo e ʻofa fakafuakava ʻa e ʻOtuá.
Hili ha taimi feʻunga, fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe mo ha hoa pe kulupu tokosiʻi ʻa e meʻa ne nau ako pe ongoʻi fekauʻaki mo e ʻOtuá mei heʻenau akó. Te mou lava foki ʻo aleaʻi fakakalasi ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
Ko e hā ha meʻa kuó ke ako fekauʻaki mo hono fakahoko mo tauhi ha ngaahi fuakava ʻokú ke loto ke manatuʻí?
-
Ko e hā ha ngaahi aʻusia kuó ne tokoniʻi koe ke ke fakatokangaʻi ʻa e ʻofa mo e ʻaloʻofa makehe ʻa e ʻOtuá maʻaú?
Fakaafeʻi e kau akó ke kumi ha ngaahi vā fetuʻutaki fakafuakava ʻi heʻenau ako e Fuakava Motuʻá. ʻE lava foki ke lekooti ʻe he kau akó ha ngaahi ongo kuo nau maʻu mei he Laumālie Māʻoniʻoní fekauʻaki mo honau vā fetuʻutaki fakafuakava mo e Tamai Hēvaní pea mo e founga te nau lava ai ʻo ʻai honau vā fetuʻutaki mo Iá ke loloto mo mahuʻingamālie angé.