“Sēnesi 18–23,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2026)
Sihova Siaila, tā fakatātā ʻa Eva Koleva Timothy
Sēnesi 18–23
ʻI hono fanauʻi ʻo ʻAisaké, naʻe fakahoko ai ʻe he ʻOtuá ʻa ʻEne talaʻofa ʻe maʻu ʻe ʻĒpalahame mo Sela ha hakó. Naʻe fakatokanga ʻa e ʻEikí kia Lote mo hono fāmilí ke nau hola mei he fonua ko Sōtomá kimuʻa pea fakaʻauha iá. Naʻe hanga e uaifi ʻo Loté ki mui pea naʻá ne liliu ʻo hoko ko ha pou māsima. Naʻe fekau ʻe he ʻEikí kia ʻĒpalahame ke feilaulau ʻaki ʻa ʻAisake, ko hano siviʻi ia ʻo e tui ʻa ʻĒpalahamé. Ko e taimi naʻe fakahaaʻi ai ʻe ʻĒpalahame ʻa ʻene tui faivelengá, naʻe fakahaofi ʻe he ʻEikí ʻa ʻAisake kae ʻomi hano fetongi ke feilaulauʻi.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá, “Sēnesi 18–23”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Ko e hā e meʻa ʻokú ke fai ʻi he taimi ʻoku ʻikai hoko ai e moʻuí ʻo tatau mo e meʻa naʻá ke palani ki aí? Fakalaulauloto ki heni ʻi hoʻo ako e ngaahi aʻusia ʻa ʻĒpalahame mo Sela ʻi he Sēnesi 18:1–15; 21:1–3.
-
ʻI hoʻo lau ʻa e talanoa ki he hola ʻa e fāmili ʻo Loté mei Sōtomá ʻi he Sēnesi 19:1–29, fakakaukau ki he ʻuhinga ʻoku kole mai ai he ʻEikí ke ʻoua te tau “hanga ki mui” ki he ngaahi ivi tākiekina fakatuʻutāmaki ʻi heʻetau moʻuí.
-
Fakalaulauloto ki hoʻo ngaahi ongo fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi hoʻo lau ʻa e Sēnesi 22:1–19. Ko e hā ha ngaahi fakataipe ʻokú ke maʻu ʻi he talanoa ko ʻení ʻokú ne fakamanatu atu Kinaua kiate koe?
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo fevahevaheʻaki ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Sēnesi 18–23.
Ako Fakataukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e ʻekitivitī ako ki he Sēnesi 22:1–19 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai e taukei “Ko e Mahino ʻa e Fakataipe ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Tokoniʻi ʻa e kau akó ke fakamālohia honau vā fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí. Ko e taumuʻa ʻo e akoʻi mo e ako fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí ke tokoniʻi e tokotaha takitaha ke ofi ange kiate Ia mo ʻetau Tamai Hēvaní. Tokoniʻi e kakai ʻokú ke akoʻí ke ʻoua naʻa ngalo ʻiate kinautolu e taumuʻa ko iá. Poupouʻi kinautolu ke fakamālohia honau vā fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻaki ʻenau ako e folofolá, fakatomala maʻu ai pē, fakataufolofola ki he Tamaí ʻi he lotu, mo fakamoʻoni ki he Tamaí pea mo e ʻAló (vakai, Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, 9).
Te u fakatupulaki fēfē ʻeku loto-falala ki he ʻEikí mo ʻEne taimí?
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e tūkunga ko ʻení, pe faʻu ha tūkunga kehe te ne feau lelei ange e ngaahi fiemaʻu hoʻo kau akó:
ʻOku ʻikai aʻusia ʻe he moʻui ʻa Maikelí ʻa e meʻa naʻá ne ʻamanaki maʻu pē ki aí. ʻOku aʻusia ʻe hono ngaahi kaungāmeʻá mo e kau mēmipa ʻo e fāmilí ha ngaahi makamaile mahuʻinga ʻo e moʻuí—ʻosi mei he ʻunivēsití, kamata e ngāue maʻuʻanga moʻuí, teu malí, mo e maʻu fānaú. Neongo kuo talaʻofa kia Maikeli ha ngaahi meʻa lahi ʻi hono tāpuaki fakapēteliaké, ka kuo teʻeki ai ke ne mamata kuo fakahoko ha konga lahi ʻo e ngaahi tāpuaki ko ʻeni kuo talaʻofa maí. ʻOku faingataʻa kia Maikeli ke ʻoua naʻá ne ongoʻi loto-foʻi. ʻOkú ne feinga ke fai e ngaahi meʻa ʻoku totonú, ka ʻokú ne fifili pe ʻe hoko mai koā ʻa e ngaahi tāpuakí.
Fakakaukau ke kole ki he kau akó ke nau fakakaukau pe kuo nau ongoʻi nai, pe ko ha taha ʻoku nau ʻiloʻi, ʻa e ngaahi ongo tatau mo Maikelí. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi e kau akó ke hiki ha tāpuaki ʻoku nau tatali ke maʻu mei he ʻEikí (hangē ko e malí, fāmilí, akó, tali ki he ngaahi fehuʻí, fiemālie mei ha faingataʻa, ngaahi faingamālie, mo e alā meʻa peheé).
-
Ko e hā ha meʻa ʻe lava ke faingataʻa fekauʻaki mo e tatali ke fakahoko e ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa maí?
Fakamanatu ki he kau akó ko e konga ʻo e fuakava ʻa e ʻOtuá mo ʻĒpalahamé ko ha talaʻofa te ne maʻu mo Sela ha hako tokolahi (vakai, Sēnesi 13:16; 15:5; 17:15–19). Naʻe fakaʻau ke fuʻu motuʻa ʻa ʻĒpalahame mo Sela ka naʻe teʻeki pē ke ʻi ai haʻana fānau. Fakakaukau ke fehuʻi ange:
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ha ngaahi fakakaukau pe fehuʻi te ke ala maʻu kapau naʻá ke ʻi he tuʻunga ʻo ʻĒpalahame mo Selá?
Fakamatalaʻi ange naʻe fekauʻi mai ʻe he ʻEikí ha kau talafekau ʻe toko tolu ke nau ʻaʻahi kia ʻĒpalahame mo Sela. Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako e fepōtalanoaʻaki ʻa ʻĒpalahame, Sela, pea mo e kau talafekau ʻa e ʻEikí ʻi he Sēnesi 18:9–14, fakataha mo e meʻa naʻe hoko kimui ange ʻi he Sēnesi 21:1–3.
Hili ʻenau laukongá, kole ki he kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa ne nau ako fekauʻaki mo e ʻEikí mo ʻEne ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa maí. (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku ʻikai ha meʻa ʻe fuʻu faingataʻa ki he ʻEikí, mo e ʻOku fakahoko ʻe he ʻEikí ʻEne ngaahi talaʻofa kiate kitautolú ʻi Heʻene taimi pē ʻAʻana.) Fakakaukau ke aleaʻi ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
Ko e hā ha ngaahi tūkunga ʻokú ke fehangahangai mo ia ʻe ala tokoni ke ke manatuʻi ai e ngaahi moʻoni ko ʻení? ʻE lava fēfē ʻe hono manatua e ngaahi moʻoni ko ʻení ʻo fakahoko ha liliu ʻi he ngaahi tūkungá ni?
-
Ko e hā ha ngaahi meʻa kuó ke aʻusia naʻá ne fakahaaʻi atu ʻoku ʻikai ha meʻa ʻe fuʻu faingataʻa ki he ʻEikí?
Lolotonga hoʻomou fealēleaʻakí, mahalo ʻe tokoni ke fakamamafaʻi ange ko e tatali ki he ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa mai ʻe he ʻEikí ʻoku faʻa fiemaʻu ki ai ʻa e faʻa kātakí mo e falala ki he taimi ʻa e ʻEikí. Fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Kēliti W. Kongó:
ʻOku tau faʻa tatali ki he ʻEikí ʻi he taimi ʻe niʻihi lolotonga e moʻuí ni. Mahalo kuo teʻeki ke tau aʻu ki he feituʻu ʻoku tau fakaʻamu ke tau aʻu ki ai ʻi he kahaʻú. ʻOku pehē ʻe ha fefine mateaki, “Ko e tatali faivelenga ko ia ki he ʻEikí ki Heʻene ngaahi tāpuakí ko ha tuʻunga māʻoniʻoni ia. ʻOku ʻikai fiemaʻu ke fakahoko ia ʻaki e ongoʻi fakaʻofaʻiá, tukuhifo, pe loto-fakamāú ka ʻi he fakaʻapaʻapa toputapu.” Lolotonga iá, ʻoku hoko atu ʻetau moʻuí, kae ʻikai tatali ke kamata ʻa e moʻuí. (“Loki ʻAtā ʻi he Fale Tali-fonongá,” Liahona, Mē 2021, 27)
-
Te tau lava fēfē nai ke maʻu ha lelei mei he ngaahi taimi ʻoku ʻikai fakahoko vave ai e ngaahi talaʻofa ʻa e ʻEikí ʻi heʻetau moʻuí?
-
Te ke lava fēfē ʻo muimui ki he faleʻi ʻa ʻEletā Kongo ke “hoko atu e moʻuí” naʻa mo e lolotonga hoʻo tatali ke fakahoko e ngaahi talaʻofa ʻa e ʻOtuá?
Kole ki he kau akó ke nau fakakaukau ki he tāpuaki ʻoku nau tatali ki aí, ʻa ia ne nau hiki ʻi he kamataʻanga ʻo e ʻekitivitī ako ko ʻení. Fakaafeʻi e kau akó ke nau hiki ha lisi ʻo e ngaahi founga te nau lava ai ʻo fakahaaʻi ʻa e tui ki he ʻEikí ʻi heʻenau tatali ki he tāpuakí. Te ke lava ʻo kole ki he kau akó ke vahevahe mo e kalasí ha ngaahi fakakaukau ʻuhingamālie ne nau hiki ʻa ia ʻoku ʻikai fuʻu fakataautaha ke vahevahe.
Ko e hā ha meʻa ʻoku fiemaʻu ke u siʻaki ke tokoniʻi au ke u muimui ki he Fakamoʻuí?
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlaní:
Ko e kuohilí ke ako mei ai kae ʻoua ʻe toe nofo ai. (“Ko e Lelei Tahá ʻOku Teʻeki ke Aʻusiá,” Liahona, Sānuali 2010, 18)
-
Ko e hā ha ngaahi founga ʻe lava ke tokoni ai ʻa hono manatua ʻo e kuohilí?
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke fakaʻehiʻehi mei hono tukutaha e tokangá mo e fakakaukaú ʻi he kuohilí?
ʻI hono ako ʻe he kau akó ʻa e talanoa ʻo e mavahe ʻa Lote mo hono fāmilí mei honau ʻapi ʻi Sōtomá, fakaafeʻi ke nau fakakaukau pe ʻoku ʻi ai ha ngaahi meʻa ʻoku nau pehē ʻoku faingataʻa ke siʻaki ʻi he kuohilí. Te ke lava ʻo poupouʻi e kau akó ke nau hiki ʻa e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi ongo pe ʻoku taʻofi nai kinautolu ʻe ha taha ʻo e ngaahi meʻá ni mei he muimui ki he ʻEikí.
Vahevahe e fakamatala ko ʻení ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e puipuituʻa ki he talanoa te nau akó. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi ha tokotaha ako ke ne lau ʻa e fakamatalá.
Ko Loté ʻoku foha ʻaki ia ʻe ʻĒpalahame. Hili ʻenau hiki mo ʻĒpalahame mei ʻIsipite ki he fonua ko Kēnaní, naʻe nofo ʻa Lote mo hono fāmilí ʻi he potu tokalelei ʻo Soataní (vakai, Sēnesi 13:1–11). Naʻe hanga ʻe Lote ʻo “fokotuʻu hono fale fehikitakí ke hanga ki Sōtoma” (Sēnesi 13:12), ko ha kolo naʻe ʻiloa ʻi he faiangahalá (vakai, Sēnesi 13:13). Naʻe iku ʻo hiki ʻa Lote mo hono fāmilí ʻo nofo ʻi Sōtoma (vakai, Sēnesi 14:12). ʻI he ʻaloʻofa ʻa e ʻEikí, naʻá Ne fekauʻi atu ai ha kau talafekau ki Sōtoma ke fakatokanga kia Lote mo hono fāmilí ke nau mavahe kimuʻa pea fakaʻauha e koló (vakai, Sēnesi 19:12–13).
Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e Sēnesi 19:14–19, 24–26 ʻo kumi e founga naʻe tali ʻaki ʻe Lote mo hono fāmilí ʻa e ngaahi fakahinohino ʻa e ʻEikí ke nau mavahe mei he koló. (Ke tokoni ke mahino lelei ange ki he kau akó ʻa e meʻa naʻe hoko ʻi he ngaahi veesi ko ʻení, fakakaukau ke ako ʻa e “Sēnesi 19:15–26. Ko e hā e ʻuhinga naʻe hoko ai e uaifi ʻo Loté ko ha pou māsimá?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá.)
-
Ko e hā e meʻa naʻá ke fakatokangaʻi fekauʻaki mo Lote mo hono fāmilí ʻi hoʻo ako e ngaahi veesi ko ʻení? Ko e hā e meʻa naʻá ke fakatokangaʻi fekauʻaki mo e ʻEikí?
Fakamatalaʻi ange naʻe fakaʻaongaʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻi he Fuakava Foʻoú ʻa e talanoa ki he fāmili ʻo Loté ke akoʻi ʻa e tuʻunga ʻe ʻi ai ʻi he Hāʻele ʻAnga Ua Maí (vakai, Luke 17:28–32). Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Luke 17:32, ʻo kumi e fakatokanga ʻa e Fakamoʻuí. Fakakaukau ke tuku ki he kau akó ke nau fakaʻilongaʻi e veesi ko ʻení ʻi heʻenau tohi folofolá.
-
Ko e hā ha ngaahi lēsoni mahuʻinga te tau lava ʻo ako mei he talanoa ki he uaifi ʻo Loté? (ʻE lava ke kau ʻi he tali ʻa e kau akó ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku fekauʻi kitautolu ʻe he ʻEikí ke tau hola pea siʻaki fakaʻaufuli ʻa e angahalá.)
-
Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻe niʻihi ʻe ala ʻahiʻahiʻi ai e kakaí ke nau “hanga ki mui” ki he ngaahi angahalá pe tākiekina koví ʻa ia ne hoko kimuʻa ko ha konga ʻo ʻenau moʻuí?
-
ʻE tokoniʻi fēfē kitautolu ʻe he Fakamoʻuí ke siʻaki ʻetau ngaahi fehalaaki he kuohilí ka tau laka atu ki muʻa ʻi he tuí?
Ke tokoni ʻi hoʻomou fealēleaʻakí, te ke lava ʻo vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlaní:
ʻOua naʻá ke ofo kapau ʻe mālohi e fusi ʻa e kuohilí. Mahalo naʻa kau ai ha ngaahi kaungāmeʻa motuʻa mo ha ngaahi tōʻonga moʻui motuʻa—ko ha ngaahi tōʻonga moʻui mālohi mahalo naʻá ne lomekina hoʻo ʻulungāngá, hangē ko e maʻunimā ʻe he tapaká, kava mālohí, faitoʻo konatapú, ponokalafí, vaʻinga kumi monūʻiá, maumaufono fakasekisualé, pe taʻefaitotonú, ke fakalau ha niʻihi siʻi pē. Naʻe fakamavaheʻi ʻe he ngaahi meʻá ni koe mei he ivi tākiekina ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní he taimi ko iá, pea ʻe toe ʻāsili ange ʻene fakatupu maumaú kapau te ke toe foki ki ai he taimí ni. Ka ʻoku mahulu hake ʻa e mālohi ʻo hoʻo ngaahi fuakavá ʻi he mālohi ʻo e ʻahiʻahí. ʻOua naʻá ke tuku ke hanga ʻe he manavahē ki he ngaahi maumaufono he kuohilí ʻo fakavaivaiʻi hoʻo fakapapau ke fakatomala pea siʻaki kinautolú. Manatuʻi! Kuo talaʻofa ʻe he ʻOtuá te Ne fakahaofi koe “mei he nima ʻo ia naʻe fehiʻa kiate [koé], mo ne huhuʻi [koe] mei he nima ʻo e filí” [Saame 106:10]. (“What I Wish Every New Member Knew—and Every Longtime Member Remembered,” Liahona, Oct. 2006, 14)
Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukauloto fakalongolongo mo lekooti ʻenau tali ki he fehuʻi ko ʻení:
-
Ko e hā ha ngaahi meʻa ʻe niʻihi te ke lava ʻo fai ke siʻaki ai e angahalá pe ngaahi tākiekina ki he koví?
Te ke lava ʻo fakaafeʻi ha kau ako ʻe niʻihi ke nau fakamoʻoni ki heʻenau malava ke siʻaki ʻa e angahalá mo e tākiekina koví ʻi he tokoni ʻa e ʻEikí.
Ko e hā ha meʻa te u lava ʻo ako fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi meia ʻĒpalahame mo ʻAisaké?
Fakaafeʻi e kalasí ke nau fakakaukau ki ha ngaahi feilaulau mahuʻinga kuo fai ʻe he niʻihi kehé maʻanautolu. Te ke lava ʻo fakaafeʻi ha kau ako ʻe niʻihi ke nau vahevahe.
-
Ko e hā hoʻo ongo ki he kakai kuo nau feilaulau maʻaú?
Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻeni ʻo ʻĒpalahame mo ʻAisaké pea fakaafeʻi ha tokotaha ako ke ne fakamatalaʻi fakanounou ʻa e meʻa ʻi he fakatātaá ki he kalasí.
ʻĒpalahame mo ʻAisake, tā fakatātā ʻa Harold Copping
-
Ko e hā nai e ʻuhinga naʻe hoko ai e fekau ke feilaulau ʻaki ʻa ʻAisaké ko ha ʻahiʻahi matuʻaki faingataʻa ʻo e tuí kia ʻĒpalahamé?
Fakamahinoʻi ange ʻoku lahi ha ngaahi fakataipe loloto ʻi he talanoa ko ʻeni kia ʻĒpalahame mo ʻAisaké. Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Sēkope 4:5, ʻo kumi e meʻa naʻe akoʻi ʻe he palōfita ko Sēkopé fekauʻaki mo e fakataipe ʻo e talanoa ko ʻení. (Ki ha fakamatala lahi ange fekauʻaki mo e fakataipé, vakai, “Ko e Mahino ʻo e Fakataipe ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.)
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau ako ʻa e Sēnesi 22:1–19, ʻo fekumi ki he ngaahi fakaikiiki ʻe lava ke fakataipe ai hono akoʻi kiate kinautolu fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí. Te nau lava ʻo hiki ha fakamatala ʻo e ngaahi fakataipe mo e ngaahi faitatau ko ʻení ʻi heʻenau folofolá.
Hili e ako ʻa e kau akó, fakaafeʻi ha niʻihi ke nau vahevahe mo e kalasí ʻa e ngaahi fakataipe pe fakafehoanaki naʻe ongo kiate kinautolú pea mo hono ʻuhingá. Te ke lava foki ʻo ʻeke ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
ʻOku tokoniʻi fēfē koe ʻe he talanoa kia ʻĒpalahame mo ʻAisaké ke ke fakahoungaʻi lelei ange ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí?
-
Ko e hā ha ngaahi moʻoni ʻokú ke ako fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi mei he talanoa ko ʻení? (Ko ha sīpinga ʻeni ʻo ha foʻi moʻoni ʻe lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó: Naʻe fakahaaʻi ʻe he Tamai Hēvaní ʻEne ʻofa haohaoa kiate kitautolú ʻo fakafou ʻi he feilaulau hōifua ʻa Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí.)
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻení pea fakaafeʻi ha tokotaha ako ke ne lau ʻa e lea ʻa Sisitā J. ʻAneti Tenisí:
ʻI he taimi naʻe foaki mai ai ʻe he ʻOtua ko e Tamaí Hono ʻAlo Pē Taha naʻe Fakatupú ko ha feilaulau maʻatautolú, naʻe hoko ʻa Sīsū Kalaisi Tonu ko e fakataipe māʻolunga taha ʻo e ʻofa taʻe-tūkua ʻa ʻetau Tamai Hēvaní kiate kitautolu takitahá. (“Ke ʻAi ʻe Kimoutolu ʻa e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí,” Liahona, Mē 2024, 10)
-
Ko e hā ha ngaahi founga ʻoku fakahaaʻi ai ʻe he feilaulau ʻa Sīsū Kalaisí ʻa e ʻofa ʻa ʻetau Tamai Hēvaní?
ʻOange ha faingamālie ki he kau akó ke nau fakakaukau ki he ʻofa ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí ʻaki hano tā pe hivaʻi ʻa e “Naʻe ʻOfa Pehē ʻa e ʻOtuá,” pe ko ha himi ʻe taha ʻoku nofotaha ʻi he ʻofa ʻa e ʻOtuá (vakai, Hymns—For Home and Church). ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ha ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea mei he himí naʻe makehe kiate kinautolu.
Fakaʻosi ʻaki hano fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he meʻa ne nau ako pe ongoʻi mei he Laumālie Māʻoniʻoní lolotonga e ʻekitivitī ako ko ʻení. ʻOange ha taimi ke nau lekooti ai ʻa e ngaahi fakakaukau, ngaahi ongo, pe ngaahi ongo fakalaumālie naʻa nau maʻú.