Ko e Tatali ki he Talaʻofá, tā ʻa Elspeth Young
Sōsiua 1–8; 23–24
Naʻe fetongi ʻe Sōsiua ʻa Mōsese ko e palōfita mo e taki hono hoko ʻo e puleʻanga ʻIsilelí. Naʻe fakahinohino ʻe he ʻEikí kia Sōsiua ke ne tataki ʻa e fānau ʻIsilelí ki he fonua ʻo e talaʻofá. Naʻe fekauʻi atu ʻe Sōsiua ha ongo tangata mataki ki Selikō. Naʻe fakahaofi ai ʻe Lēhapi ʻa e ongo tangata matakí mei hono puke pōpula kinauá, pea ko hono fetongí naʻá na palōmesi ange ʻe fakahaofi ia mo hono fāmilí mei he fakaʻauha ʻe hoko maí. Naʻe taʻofi ʻe he ʻEikí ʻa e vai ʻo e Vaitafe Soataní kae lava ʻa e kau ʻIsilelí ʻo kolosi ʻi he kelekele mōmoá ʻo hū ki he fonua ʻo e talaʻofá. ʻI he taimi naʻe talangofua ai e kau tau ʻa ʻIsilelí ki he ʻEikí, naʻá Ne tāpuakiʻi kinautolu ke nau ikuna ʻi he taú. Kimuʻa pea pekia ʻa Sōsiuá, naʻá ne fakamanatu ki he kau ʻIsilelí ʻa e meʻa kotoa pē kuo fai ʻe he ʻEikí maʻanautolú. Naʻá ne naʻinaʻi ki he kakai ʻIsilelí ke nau fili ke tauhi ki he ʻEikí.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá, “Sōsiua 1–8; 23–24”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Naʻe fekauʻi ʻe he ʻEikí ʻa Sōsiua ke “mālohi koe peá ke loto-toʻa” (Sōsiua 1:9). ʻI hoʻo ako ʻa e Sōsiua 1, fakakaukau ki he founga ʻe lava ke tokoniʻi ai koe ʻe he ʻEikí ke ke loto-toʻa ʻi ho ngaahi tūkungá.
-
Ko e hā ha ngaahi tūkunga ʻokú ke fehangahangai mo ia ʻe fiemaʻu ai ke ke ngāue ʻaki e tui kia Sīsū Kalaisí? Fakakaukau ki he founga te ke lava ai ʻo fakamālohia hoʻo tuí ʻi hoʻo ako ʻa e Sōsiua 2–3 mo e 6.
-
ʻOku ʻi ai nai ha taimi ʻokú ke ongoʻi ai ʻoku teke koe ke ke muimui ki he ngaahi tākiekina taʻemāʻoniʻoní kae ʻikai ko e ʻEikí? Fakakaukau ki he meʻa te ke lava ʻo ako mei he Sōsiua 24 ʻe ala tokoni kiate koe pe ko ha niʻihi kehe ʻi he ngaahi tūkunga pehení.
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau fai ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau maʻu ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻo e Sōsiua 1–8; 23–24.
Ako Fakataukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e ʻekitivitī ako ki he Sōsiua 2–3; 6 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai e taukei “Ko e Fakakaukauloto ki he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi ke ke fili mei ai mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe ʻuhingamālie taha ki hoʻo kalasí. Te ke lava foki ʻo fekumi ki ha tānaki mei hoʻo kau akó.
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Poupouʻi e kau akó ke nau ʻiloʻi e Fakamoʻuí ʻaki hono ako fakaʻaho e ongoongoleleí. ʻOku ʻomi ʻe he ako folofolá ha faingamālie ke tau fanongo ai ki he leʻo ʻo e Fakamoʻuí. Ko e fakaafe ko ia ke lau e folofolá ko ha fakaafe ia ke ʻiloʻi ʻa Sīsū Kalaisi. ʻI hoʻo akoʻi hoʻo kau akó fekauʻaki mo e ako folofolá, poupouʻi kinautolu ke ʻoua naʻa ngata pē ʻi heʻenau maʻu ʻa e meʻa ʻoku akoʻi ʻe he folofolá fekauʻaki mo e Fakamoʻuí ka ke fekumi kiate Ia. Ke ako lahi angé, vakai, “Naʻe Fakalotolahiʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e Niʻihi Kehé ke Nau ʻIloʻi Ia ʻaki Hono Ako ʻEne Folofolá” (Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, 25).
ʻE lava fēfē ke tokoniʻi au ʻe he ʻEikí ke u loto-toʻá?
Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi kupuʻi lea ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke hiki ʻa e founga te nau fakakakato ai ha sētesi ʻe taha pe lahi ange.
-
ʻOku ou ongoʻi lōmekina ʻi he …
-
ʻOku ou ongoʻi taʻefeʻunga ʻi he taimi …
-
ʻOku ou ongoʻi hohaʻa pe manavasiʻi fekauʻaki mo e …
Poupouʻi e kau akó ke nau manatuʻi ʻenau ngaahi talí ʻi heʻenau ako e faleʻi naʻe fai ʻe he ʻEikí kia Sōsiuá. Fakaafeʻi ke nau kumi ha ngaahi moʻoni ʻe ala tokoni kiate kinautolu ʻi he taimi ʻoku nau ongoʻi peheni aí.
Fakamatalaʻi ange naʻe maʻu ʻe Sōsiua ha ngaahi ʻuhinga ke ongoʻi lōmekina, taʻefeʻunga, mo hohaʻa ai. Naʻe hē holo e fānau ʻIsilelí ʻi he toafá ʻi ha taʻu ʻe 40. Kuo pekia ʻa Mōsese, ko e tokotaha foaki fono maʻongoʻongá mo e palōfitá. Ko e fatongia mo e faingamālie ia ʻo Sōsiua ke tataki e fānau ʻIsilelí ki he fonua ʻo e talaʻofá pea ke tauʻi e kakai ne ngali mālohi ange ʻiate kinautolú.
Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e Sōsiua 1:1–9 pea kumi e ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea naʻá ne fakafiemālieʻi ʻa Sōsiuá. Mahalo te ke fie fakamahinoʻi ange ʻoku fakamaʻalaʻala ʻe he Tohi ʻa Molomoná naʻe ʻikai mate ʻa Mōsese ka naʻe liliu ia (vakai, Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, “Kakai Sino Liliú,” Gospel Library; vakai foki, ʻAlamā 45:19). E lava ke vahevahe ʻe he kau akó mo hanau hoa pe ko e kalasí ʻa e meʻa naʻe makehe kiate kinautolu mei he ngaahi veesi ne nau akó pea mo hono ʻuhingá. Te ke lava foki ʻo fakakaukau ke fehuʻi ange:
-
ʻOkú ke pehē ko e hā e meʻa naʻe ako ʻe Sōsiua mei he faleʻi ʻa e ʻEikí? (Mahalo ʻe ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni kehekehe, kau ai ha meʻa hangē ko ʻení: ʻI heʻetau ʻiloʻi ʻoku ʻiate kitautolu ʻa e ʻEikí, te tau lava ʻo mālohi mo loto-toʻa.)
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali e ngaahi fakahinohino ko ʻení pea ʻoange ha taimi ki he kau akó ke nau fakakakato fakafoʻituitui ia.
-
Hiki ha tūkunga ʻe taha pe lahi ange ʻokú ke fehangahangai mo ia ʻa ia ʻe fiemaʻu ai ke ke mālohi mo loto-toʻa.
-
Kumi ha ngaahi potufolofola pe lea mei he kau taki ʻo e Siasí ʻe ala tokoni atu ke ke maʻu ha ivi mo ha loto-toʻa mei he ʻEikí ʻi he ngaahi tūkunga ko ʻení. ʻOku kau ʻi he ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi potufolofola te ke lava ʻo akó ʻa e Sōsiua 1:9; Saame 27:1; ʻĪsaia 41:10; 2 Tīmote 1:7; mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:36.
ʻI he ʻosi e ngāue ʻa e kau akó, fakaafeʻi ke nau vahevahe ha niʻihi ʻo e ngaahi potufolofola pe fakamatala ne nau maʻú mo hanau hoa pe kulupu tokosiʻi. Hili ia peá ke fakakaukau ke fai ange ʻa e ongo fehuʻi ko ʻení:
-
Ko e fē ha taimi kuo foaki atu ai ʻe he ʻEikí ha mālohi pe loto-toʻa kiate koé? Ko e hā e meʻa naʻe akoʻi atu ʻe he aʻusia ko ʻení fekauʻaki mo Iá?
Ke fakaʻosí, fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha founga te nau lava ai ʻo fakaʻaongaʻi e meʻa kuo nau akó ʻi heʻenau moʻuí. Fakaafeʻi ke nau lekooti ʻenau ngaahi fakakaukaú pe ongo fakalaumālié.
Ko e hā ha faikehekehe ʻe ala hoko ʻi heʻeku moʻuí ʻi hono ngāue ʻaki e tui kia Sīsū Kalaisí?
Fakakaukau ke hiki ʻa e fehuʻi ko ʻení ʻi he palakipoé:
-
Ko e hā ha ngaahi tūkunga ʻi he moʻuí ʻoku fiemaʻu ai ke tau ngāue ʻi he tui kia Sīsū Kalaisí?
Fakakaukau ke hiki e tali ʻa e kau akó ki he fehuʻi ko ʻení ʻi he palakipoé. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi ke nau aleaʻi e founga ʻe ala ʻaonga ai kiate kitautolu e ngaahi tūkunga pehení.
Fakamatalaʻi ange ʻoku tau ako ʻi he tohi ʻa Sōsiuá fekauʻaki mo e hū ʻa e kakai ʻIsilelí ki he fonua ʻo e talaʻofá hili ia ha taʻu ʻe 40 ʻo ʻenau hē holo ʻi he feituʻu maomaonganoá. ʻOku fakamatalaʻi ʻe he tohí ni ha ngaahi tūkunga kehekehe naʻe fiemaʻu ai ke ngāue ʻaki ʻe he fakafoʻituituí ʻa e tui ki he ʻEikí. Poupouʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he founga ʻe lava ke tokoniʻi ai kinautolu ʻe he ngaahi sīpinga ʻoku nau ako he ʻaho ní ke nau ngāue ʻaki ha tui lahi ange kia Sīsū Kalaisi ʻi heʻenau moʻuí.
Fakaafeʻi e kau akó ke faʻu ha saati hangē ko ʻení:
|
Ngaahi ngāue faivelengá |
Ola ʻo e ngāue ʻi he tuí |
|---|---|
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau ako ha taha pe lahi ange ʻo e ngaahi talanoa ko ʻení pea fakakakato ʻa e ongo kōlomu ʻi he sātí ʻo fakatatau mo e meʻa ʻoku nau maʻú. ʻE lava foki ke hoko ʻeni ko ha faingamālie ke fakafeʻiloaki ai ʻa e taukei “Ko e Fakakaukauloto ki he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá. ʻE lava ke fakakaukauloto ʻa e kau akó kiate kinautolu ʻi he talanoá pea fakakaukau pe ko e hā ha ngaahi ʻilo pe ongo ne nau ala maʻú.
-
Lēhapi mo e ongo tangata matakí (Sōsiua 2:1–21; 6:22–25)
-
Ko e hū ʻa e kakai ʻIsilelí ki he fonua ʻo e talaʻofá (Sōsiua 3:1–17)
-
Ko e tau ʻi Selikoó (Sōsiua 6:1–20)
ʻI he ʻosi e ako ʻa e kau akó, fakaafeʻi ke nau vahevahe mo ha hoa pe kulupu tokosiʻi ʻa e meʻa ne nau hiki ʻi heʻenau sātí. Te ke lava foki ʻo tuku ke nau aleaʻi fakataha ʻa e ongo fehuʻi ko ʻení:
-
Ko e hā e meʻa naʻá ke ako fekauʻaki mo e ʻEikí mei he talanoa naʻá ke akó?
-
ʻE lava fēfē ke tokoni ʻa e talanoa ko ʻení ki he ngaahi tūkunga ʻe fiemaʻu ai ke ke ngāue ʻaki e tui kia Sīsū Kalaisí?
Kapau ʻoku ʻi ai ha ngaahi fehuʻi ʻa e kau akó fekauʻaki mo e fekau ʻa e ʻEikí ke fakaʻauha ʻa e kakai ʻo Selikoó, te ke lava ʻo fakahinohino kinautolu ki he “Teutalōnome 7:1–6, 16–24. Ko e hā e ʻuhinga naʻe fekau ai ʻe he ʻEikí ki ʻIsileli ke fakaʻauha ʻa e kau Kēnaní?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá.
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Teili G. Lenilaní:
[Ko e] ngaahi tāpuaki lahi taha ʻoku finangalo e ʻOtuá ke ʻomi maʻatautolú ʻe fiemaʻu ke tau fai ha ngāue—ngāue ʻoku fakatefito ʻi heʻetau tui kia Sīsū Kalaisí. Ko e tui ki he Huhuʻí ko ha tefitoʻi moʻoni ia ʻo e ngāue mo e mālohi. Te tau ʻuluaki ngāue ʻi he tui, pea toki maʻu e mālohí—ʻo fakatatau ki he finangalo mo e taimi ʻa e ʻOtuá. ʻOku mahuʻinga e fakahokohokó. ʻOku siʻisiʻi maʻu pē e ngāue ʻoku fiemaʻú ʻi hono fakahoa ki he ngaahi tāpuaki ʻoku tau maʻú. (“Mohu Tāpuekina,” Liahona, Mē 2019, 70)
Fakakaukau ke tohi ʻa e foʻi moʻoni ko ʻení ʻi he palakipoé: ʻI heʻetau ngāue ʻi he tui kia Sīsū Kalaisí, te tau lava ʻo maʻu e mālohi mo e ngaahi tāpuaki ʻa e ʻOtuá. Hili iá, te ke lava leva ʻo fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai e ngāue hokohoko ʻi he tuí pea mo hono maʻu e mālohi ʻo e ʻOtuá?
-
Ko e hā ha ngaahi sīpinga mei hoʻo moʻuí kuó ke maʻu ai e mālohi pe ngaahi tāpuaki ʻa e ʻOtuá koeʻuhí he naʻá ke ngāue ʻaki e tui kia Sīsū Kalaisí?
ʻE lava ke ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:
Ko e hā ha meʻa naʻá ke mei fai kapau naʻá ke maʻu ha tui ʻoku lahi angé? Fakakaukau angé ki aí. Tohi fekauʻaki mo ia. Pea maʻu [leva ha tui] ʻoku lahi angé ʻi hono fai ha meʻa ʻoku fiemaʻu ki ai [ha tui] ʻoku lahi angé. …
Ko e tui kia Sīsū Kalaisí ʻa e mālohi maʻongoʻonga taha ʻoku malava ke tau maʻu ʻi he moʻui ní. ʻOku malava ʻa e meʻa kotoa pē kiate kinautolu ʻoku tuí.
ʻE ikunaʻi hoʻo ngaahi faingataʻá ʻi hoʻo tui lahi kiate Iá—ʻo ʻikai ko e ngaahi moʻunga maka ʻoku nau fakamatamataleleiʻi e māmaní ka ko e ngaahi moʻunga fakamamahi ʻi hoʻo moʻuí. ʻE tokoni hoʻo tui ʻoku tupulakí ke liliu hoʻo ngaahi faingataʻaʻiá ki he tupulaki mo e faingamālie taʻe-hano-tatau. (“Kuo Toetuʻu ʻa Kalaisi; ʻE Hiki e Ngaahi Moʻungá ʻi he Tui Kiate Iá,” Liahona, Mē 2021, 103, 104)
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau faʻu ha palani ke fakatupulaki mo fakaʻaongaʻi ʻenau tuí. Kapau ʻoku ʻikai ke fuʻu fakataautaha ia, fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ha ngaahi tafaʻaki ʻo ʻenau palaní mo hanau hoa pe mo e kalasí.
Ko e hā ha meʻa te ne ala tokoniʻi au ke u fili ke ngāue maʻá e ʻEikí?
ʻE lava ke tokoni ʻa e tūkunga ko ʻení ke fakatokangaʻi ʻe he kau akó ʻa e mahuʻinga ʻo hono fakaʻaongaʻi ʻenau tauʻatāina ke filí ke fai ha leleí. Fakakaukau ke vahevahe ia pe faʻu ha tūkunga ʻe taha ʻokú ne feau lelei ange e ngaahi fiemaʻu hoʻo kau akó:
Naʻe toki hiki ʻa Uolotā ʻo mavahe mei he ʻapi ʻo ʻene ongomātuʻá. ʻI heʻene nofo toko tahá, ʻoku faingataʻa ai ke ne fai e ngaahi meʻa naʻe fakalotolahiʻi ia ʻe heʻene ongomātuʻá ke faí, hangē ko e ʻalu ki he lotú, ako e folofolá, mo e muimui ki he ngaahi akonaki mo e tuʻunga moʻui ʻa e Fakamoʻuí. Ko ha kakai lelei ʻa e kaungā loki foʻou ʻo Uolotaá pea ʻoku fakalata ʻa e feohi mo kinautolú, ka kuó ne fakatokangaʻi ʻoku hangē ʻoku ʻikai ke nau mahuʻingaʻia kinautolu ʻi he muimui kia Sīsū Kalaisí.
-
Ko e hā ha ngaahi fehuʻi te ke lava ʻo ʻeke kia Uolotā ʻe ala mahuʻinga ke ne fakakaukau ki ai?
Fakamatalaʻi ange naʻe fakahoko ʻe Sōsiua ha malanga fakaʻosi ki he kakai ʻIsilelí ʻi he fakaʻosinga ʻo ʻene moʻuí. Neongo e ngaahi feinga ʻa e kau ʻIsilelí ke toʻo e ngaahi ivi tākiekina kovi ʻi honau ʻātakaí hili ʻenau hū ki he fonua ʻo e talaʻofá, ka naʻe kei hohaʻa pē ʻa Sōsiua ki he ngaahi ʻahiʻahi naʻe fehangahangai mo hono kakaí.
Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e Sōsiua 24:1–18, ʻo kumi e ngaahi moʻoni mei he faleʻi ʻa Sōsiuá ʻe ala tokoni ki he tūkunga fekauʻaki mo Uolotā pea mo e ngaahi tūkunga ʻoku nau fehangahangai mo ia ʻi heʻenau moʻuí.
Hili e ako ʻa e kau akó, fakakaukau ke fakaafeʻi ke nau vahevahe mo ha hoa ʻa e ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea mei he ngaahi veesi ko ʻení ʻe ala tokoni kia Uolotā ʻi hono tūkungá. Hili iá, te ke lava ʻo fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
Te ke fakamatalaʻi fakanounou fēfē nai e pōpoaki ʻa Sōsiuá ko ha fakamatala ʻo e moʻoní? (ʻE lava ke fakahaaʻi ʻe he kau akó ha foʻi moʻoni ʻoku faitatau mo ʻení: Te tau lava ʻo fili ke tauhi ki he ʻEikí ʻo tatau ai pē pe ko e hā e meʻa ʻe fili ʻe he niʻihi kehé.)
-
Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi tūkunga ʻoku fehangahangai mo e kakai lalahi kei talavoú ʻa ia ʻe tokoni ke muimui ki he tefitoʻi moʻoni ko ʻení?
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Teili G. Lenilaní, pea aleaʻi leva ʻa e ongo fehuʻi ʻi laló:
Ko e taumuʻa ʻa ʻetau Tamai Hēvaní ʻi he tuʻunga fakaemātuʻá, ʻoku ʻikai ko e ʻai ʻEne fānaú ke nau fai ʻa ia ʻoku totonú; ka ko e ʻai ʻEne fānaú ke nau fili ke fai ʻa e meʻa ʻoku totonú pea fakaiku ʻo hoko ʻo tatau mo Ia. …
ʻIo, ʻoku fakaʻamu, ʻamanaki, pea mo tataki ʻe he ʻOtuá ʻa ʻEne fānaú takitaha ke nau fili maʻanautolu. He ‘ikai ke Ne fakamālohiʻi kitautolu. ʻI he meʻaʻofa ʻo e tauʻatāina ke filí, ʻoku fakangofua ai ʻe he ʻOtuá ʻEne fānaú “ke nau fili maʻanautolu pē kae ʻikai fakamālohiʻi ke ngāue” [2 Nīfai 2:27]. ʻOku tuku ʻe he tauʻatāina ke filí ke tau fili ke fou ʻi he halá, pe ʻikai. ʻOkú ne tuku ke tau mavahe pe ʻikai. He ʻikai ke lava ʻo fakamālohiʻi kitautolu ke tau talangataʻa ʻo tatau tofu pē mo e ʻikai ke lava ʻo fakamālohiʻi kitautolu ke tau talangofuá. He ʻikai ke lava ʻe ha taha, ke ʻave kitautolu mei he halá, ʻoku ʻikai ke tau loto ki ai. …
ʻOku fiemaʻu ke tau fili pe ko hai te tau tauhí. ʻE makatuʻunga e lahi ʻo ʻetau fiefia taʻengatá ʻi heʻetau fili ʻa e ʻOtua moʻuí mo kau mo Ia ʻi Heʻene ngāué. (“Mou Fili he ʻAhó Ni,” Liahona, Nōvema 2018, 104–6)
-
Ko e hā ha meʻa naʻe mahuʻinga kiate koe mei he fakamatala ko ʻení?
-
Ko e hā e meʻa ʻokú ke ʻilo fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi ʻe lava ʻo tokoni atu ke ke fili Ia kae ʻikai ko e ngaahi ivi tākiekina kehé?
Ke fakaʻosí, fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he ngaahi teke faingataʻa ʻoku nau lolotonga fehangahangai mo ia ke muimui ki he ngaahi ivi tākiekina taʻemāʻoniʻoní kae ʻikai ko e ʻEikí. Fakaafeʻi ke nau fakakaukau pe ko e hā ha ngaahi liliu te nau ala fai ʻi heʻenau moʻuí ke fakahaaʻi kakato ange ai ʻoku nau fili ke tauhi ki he ʻEikí. Poupouʻi ke nau lekooti ʻenau palaní mo ha ngaahi ueʻi pē ne nau maʻu mei he Laumālie Māʻoniʻoní.