Tā fakatātaaʻi ʻe David S. Green
2 Samuela 11–12; 1 Ngaahi Tuʻi 3; 6–9; 11
Naʻe fakatou kamata ʻe he Tuʻi ko Tēvitá mo hono foha ko Solomoné ʻena tataki ʻa ʻIsilelí ʻaki ʻena fakafalala ki he ʻEikí, pea naʻá na fakatou maʻu ha ngaahi tāpuaki maʻongoʻonga. Ko e meʻa fakamamahí, he naʻe hanga ʻe he ngaahi fili ʻa Tēvitá ʻo fakatafoki ia mei he ʻEikí pea mole ai hono hakeakiʻí. ʻI he ngaahi ʻuluaki taʻu ʻo e pule ʻa e Tuʻi ko Solomoné, naʻe fakafeʻungaʻi ia ʻe heʻene holi loto-fakatōkilalo ke fekumi ki he poto, fakahinohino, mo e ngaahi tāpuaki ʻa e ʻEikí ke ne langa ʻa e fale ʻo e ʻEikí. ʻI he konga kimui ʻo e moʻui ʻa Solomoné, naʻá ne talangataʻa ki he ngaahi fekau ʻa e ʻEikí ʻo ne mali mo ha ngaahi uaifi tokolahi ʻi tuʻa mei he fuakavá. Naʻe faifai peá ne fakatafoki hono lotó mei he ʻOtuá ki he ngaahi ʻotua tamapua naʻe hū ki ai hono ngaahi uaifí.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá, “2 Samuela 11–12; 1 Ngaahi Tuʻi 3; 6–9; 11”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata ʻa e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Neongo naʻe hoko ʻa e Tuʻi ko Tēvitá ko ha tuʻi lavameʻa peá ne fakahaaʻi ha tui lahi ki he ʻEikí, ka naʻá ne fai ha ngaahi fili fakamamahi naʻe tupu ai ha mole meiate ia ha ngaahi tāpuaki lahi fakalaumālie. ʻI hoʻo ako ʻa e 2 Samuela 11–12, fakakaukau ki he meʻa ʻokú ke ako mei heʻene aʻusiá ʻe lava ʻo tokoni atu ke ke kei faivelenga ai pē ki he ʻEikí.
-
Naʻe palōmesi ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni, “Ko e taha kotoa pē ʻoku kumi fakamātoato kia Sīsū Kalaisí, te ne maʻu Ia ʻi he temipalé” (“ʻE Toe Hāʻele Mai ʻa e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí,” Liahona, Nōvema 2024, 121–22). Fakalaulauloto ki he founga ʻe lava ke tataki ai koe ʻe he temipalé kia Sīsū Kalaisi ʻi hoʻo ako ʻa e 1 Ngaahi Tuʻi 6 mo e 8.
-
Te ke lava fēfē ʻo tauhi ho lotó ke fakatefito ʻi he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí? Sivisiviʻi hoʻo moʻuí mo e ngaahi meʻa ʻokú ke fakamuʻomuʻá ʻi hoʻo ako ʻa e 1 Ngaahi Tuʻi 11:1–13.
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau fai ha ngaahi fehuʻi mo vahevahe ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e 2 Samuela 11–12 mo e 1 Ngaahi Tuʻi 3; 6–9; 11.
Ako Fakataukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e ʻekitivitī ako ki he 1 Ngaahi Tuʻi 11:1–13 ko ha faingamālie ke tokoni ki he kau akó ke nau akoako fakahoko ʻa e “Ko e Kumi ʻa e Fekauʻaki ʻa e Tupuʻangá mo e Olá ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi ke ke fili mei ai mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe ʻuhingamālie taha ki hoʻo kalasí. Te ke lava foki ʻo fekumi ki ha tānaki mei hoʻo kau akó.
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau moʻui ʻaki ʻa e meʻa ʻoku nau akó. ʻI hono ako ʻe he kau akó ʻa e ongoongolelei ʻa e Fakamoʻuí, ʻe lava ke tokoniʻi kinautolu ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ke nau fakatokangaʻi ʻa e ngaahi liliu ʻoku fiemaʻu ke nau fakahoko ʻi heʻenau moʻuí. ʻE lava foki ke tokoni ʻa hono fakaafeʻi ʻo e kau akó ke nau toe vakaiʻi ʻa e ngaahi taumuʻa kuo nau fokotuʻu kimuʻá ke nau ʻilo ʻa e founga ʻoku nau fakalakalaka aí mo fakahoko ʻa e ngaahi fakatonutonu ʻoku fiemaʻú. Ki ha fakamatala lahi ange ʻi he founga naʻe fakahoko ai ʻeni ʻe he Fakamoʻuí, vakai ki he konga “Naʻe Fakaafeʻi ʻe he Fakamoʻuí e Niʻihi Kehé ke Nau Moʻui ʻAki e Meʻa Naʻá Ne Akoʻí,” ʻi he Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, 27.
Ko e hā ha meʻa te u lava ʻo ako mei he hinga fakamamahi ʻa e Tuʻi ko Tēvitá?
Fakakaukau ke kamata ʻaki ʻa hono aleaʻi ʻa e lea ko ʻeni meia ʻEletā Tieta F. ʻUkitofa, ʻi he taimi naʻá ne ʻi he Kau Palesitenisī ʻUluakí ai:
Tau pehē ʻoku teu ke ke puna mei he malaʻevakapuna ʻi he ʻekuetá, ko hoʻo taumuʻá ke takaiʻi ʻa māmani, ka ʻoku kiʻi fehālaaki hoʻo meʻa faifolaú ʻaki ʻa e tikilī pē ʻe taha. Ko e hā nai ho mamaʻo mei he feituʻu naʻá ke fakataumuʻa ki aí ʻi he taimi te ke foki mai ai ki he longitute tatau pē? Ko ha maile siʻi pē? Maile ʻe teau? Mahalo te ke ʻohovale ʻi he talí. Ko e fehālaaki ʻaki ʻa e tikilī ʻe tahá, te ke mamaʻo ʻaki ai ʻa e meimei maile ʻe 500 (800 km) mei ho hala totonú, pe ko ha houa ʻe taha ʻo kapau ko haʻo puna ʻi ha seti. (“Ko ha Lau Tikilī Pē,” Liahona, Mē 2008, 59)
-
Ko e hā ha ngaahi fili ngali iiki te tau ala fai ʻi heʻetau moʻuí ʻe iku taki ai kitautolu ke tau mamaʻo mei he halá?
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakakaukau ki ha ngaahi ʻahiʻahi te nau ala fehangahangai mo ia ʻe ala tākiekina ai kinautolu ke nau mavahe, naʻa mo ha kiʻi mavahe siʻisiʻi pē, mei he ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá. Poupouʻi kinautolu ʻi heʻenau ako ʻi he ʻaho ní ke kumi ha ngaahi moʻoni ʻe lava ʻo tokoni kiate kinautolu ʻi he taimi te nau fehangahangai ai mo e ʻahiʻahí.
Fakamanatu ki he kau akó naʻe malava ʻe Tēvita ʻi he tokoni ʻa e ʻEikí, ke ne ikunaʻi ʻa Kolaiate, tokoniʻi ʻa e kakai ʻIsilelí ke ikunaʻi honau ngaahi filí ʻi he taú, pea fakatahaʻi ʻa e faʻahinga ʻo ʻIsilelí ʻi heʻene hoko ko honau tuʻí. Ka neongo ia, naʻe iku pē ʻo fai ʻe Tēvita ha ngaahi fili hokohoko naʻe tataki ia ke ne hē fakalaumālie. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke lau ʻa e 2 Samuela 11:1–17, 26–27, ʻo kumi ʻa e ngaahi fili pau naʻe fai ʻe Tēvitá.
Te ke lava ʻo fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení ke tokoni ki he kau akó ke vahevahe ʻenau fakakaukaú:
-
Ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi fili naʻe fai ʻe Tēvitá naʻe iku ai ki ha ngaahi angahala lahi ange?
-
Ko e hā ha ngaahi fili māʻoniʻoni naʻe mei fai ʻe Tēvita ʻi heʻene moʻuí ke fakatonutonu ʻa e huʻunga naʻá ne fakataumuʻa ki aí?
-
Ko e hā ha ngaahi moʻoni te tau lava ʻo ako mei he fili ʻa Tēvita ke fakatōliʻa ʻa e ngaahi holi koví? (Ko e moʻoni ʻe taha ʻe lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ko e: ʻE lava ke iku hono fakatōliʻa ʻo e holi koví mo e fakakaukau taʻefeʻungá ki he angahala mamafa.)
Fakakaukau ki he ngaahi fiemaʻu hoʻo kau akó ʻi hoʻo fakakaukau ki he founga ke hokohoko atu ai ʻa e ʻekitivitī ako ko ʻení. Te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ha taha pe lahi ange ʻo e ngaahi fakakaukau ko ʻení:
-
ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau kumi ha ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻe ala tokoni ke nau fakaʻehiʻehi lahi ange ai mei he angahala fakasekisualé. ʻOku kau ʻi he ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi maʻuʻanga tokoni te nau lava ʻo akó ʻa e “ʻE Lava ke ʻOmi ʻe he Faifeinga ke Angamaʻá ha Ngaahi Tāpuaki Fakaofo” ʻi he Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Angamaʻá” (Fakahinohino ki hono Ako ʻo e Ongoongoleleí); pe ko e ongo konga ʻoku ui ko e “Meʻa ke fai ʻi he momeniti ko iá” mo e “ʻOku toputapu ho sinó” ʻi he Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí (2022). Fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻenau fakakaukaú mo ha hoa, ʻi ha kulupu tokosiʻi, pe kotoa ʻo e kalasí.
-
Mamata ʻi ha taha ʻo e ngaahi vitiō ko ʻení: “Tokangaʻi Hoʻo Laká” (2:35); “Why Do I Feel So Bad About Myself?” (3:45); pe “Can I Do This On My Own?” (3:19). Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau aleaʻi ʻa e ngaahi fakakaukau naʻa nau maʻú.
2:473:453:19 -
Ako ʻa e pōpoaki ʻa Nētane kia Tēvita ʻi he 2 Samuela 12:1–10, pea tuku ke vahevahe ʻe he kau akó ʻa e ngaahi moʻoni ʻoku nau ako mei aí. ʻE lava foki ke aleaʻi ʻe he kau akó ʻa e founga ʻoku hoko ai ʻa e ʻikai ke tau lava ʻo fufuuʻi ʻetau ngaahi angahalá mei he ʻOtuá ko ha tāpuakí.
-
Kole ki he kau akó ke nau fakakaukauloto ʻoku nau ʻilo ha taha kuó ne fakahoko ha ngaahi angahala fakasekisuale pea ʻoku ʻikai ke ne toe ongoʻi ʻokú ne taau ke maʻu ʻa e ʻofa mo e fakamolemole ʻa e ʻOtuá. Fakaafeʻi ke nau kumi mo vahevahe ha ngaahi potufolofola pe fakamatala mei he kau taki ʻo e Siasí ʻe ala tokoni ʻi he tūkunga ko ʻení. ʻE lava ke kau ʻi he ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻaongá ʻa e ʻĪsaia 1:18; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:42–43; pe ko e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Teili G. Lenilaní:
ʻI heʻetau fakatomala fakamātoató, he ʻikai kei tuʻu maʻu ha kafo fakalaumālie, neongo pe ko e hā kuo tau faí, ko e hā hono mamafá, pe tuʻo lahi ʻetau toutou fakahoko iá. Kapau te tau faʻa fakatomala pea fekumi ki ha fakamolemole ‘i he loto-moʻoni, ‘e fakamolemoleʻi ‘a kitautolu. He toki meʻaʻofa fakaofo moʻoni ia mei hotau Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisí! ʻE lava ke fakapapauʻi mai ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní kuo fakamolemoleʻi kitautolu. ʻI heʻetau ongoʻi ʻa e fiefiá mo e nongá, ʻoku matafi atu leva ʻa e ongoʻi halaiá, pea ʻoku ʻikai ke toe fakamamahiʻi kitautolu ʻe heʻetau angahalá. (“Ko Ho Natula Faka-ʻOtuá mo e Ikuʻanga Taʻengatá,” Liahona, Mē 2022, 76)
Ke fakaʻosí, fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakakaukau ki he meʻa kuo nau ako mo ongoʻi ʻa ia ʻoku nau loto ke manatuʻí. Te ke lava ʻo kole ange ke nau hiki ha palani pau ʻe malava ke fakafuofuaʻi ke nau ngāueʻi ai ʻa e meʻa kuo nau akó.
Ko e hā ʻa e ʻuhinga ʻoku hoko ai ʻa e fale ʻo e ʻEikí ko ha konga mahuʻinga ʻo ʻetau moihuú?
Fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ha fakatātā ʻo ha temipale ʻoku nau ʻofa ai pea fakamatalaʻi ʻa e ʻuhinga ʻoku mahuʻingamālie ai ia kiate kinautolú. Pe te nau lave ki ha temipale kuo fanongonongo ʻoku nau vēkeveke ki ai pea fakamatalaʻi hono ʻuhingá. Pea fakakaukau leva ke aleaʻi ʻa e lea ko ʻeni naʻe fai ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:
Ko Sīsū Kalaisi ʻa e ʻuhinga ʻoku tau langa ai ʻa e ngaahi temipalé. Ko Hono fale māʻoniʻoní ia. ʻI hono fakahoko ʻo e ngaahi fuakavá mo maʻu ʻa e ngaahi ouau mahuʻinga ʻi he temipalé, pehē ki he fekumi ke ofi ange kiate Ia ʻi aí, ʻe tāpuekina hoʻomou moʻuí ʻi ha ngaahi founga he ʻikai lava ʻi ha toe sīpinga moihū kehe. ʻI he ʻuhingá ni, ʻoku tau fakahoko ai ʻa e meʻa kotoa ʻoku tau lavá ke fakaʻatā ange ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e temipalé ki hotau kau mēmipa ʻi he funga ʻo e māmaní. (“Ko Sīsū Kalaisi Maʻu Pē ʻa e Talí,” Liahona, Mē 2023, 127–28)
-
ʻOkú ke pehē ʻe tāpuekina fēfē hoʻo moʻuí ʻe he moihū ʻi he temipalé ʻi ha ngaahi founga he ʻikai lava ʻe ha toe faʻahinga moihū kehe?
Fakamatalaʻi ange hili ʻa e hoko ʻa Solomone ko e tuʻi ʻo ʻIsilelí, naʻá ne feinga ke fakahoko e fakaʻamu ʻene tamai ko Tēvitá ke langa ha fale tuʻu pau maʻá e ʻEikí (vakai, 2 Samuela 7:12–13). ʻE nofotaha ʻa e ʻekitivitī ako ko ʻení ʻi he ngaahi ngāue ʻa Solomone ke langa mo fakatapui ʻa e temipale ʻi Selusalemá. Poupouʻi ʻa e kau akó ʻi heʻenau ako ʻi he ʻaho ní ke kumi ʻa e ngaahi moʻoni ʻe lava ʻo tokoni ke fakatupulaki ʻenau fakamoʻoni ki he mahuʻinga ʻo e moihū ʻi he fale ʻo e ʻEikí.
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau ako ʻa e 1 Ngaahi Tuʻi 5:2–5 mo e 6:11–14, ʻo kumi ʻa e ngaahi moʻoni ʻoku akoʻi ʻe he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e temipalé. Kole ki he kau akó ke nau vahevahe ʻa e ngaahi meʻa naʻa nau maʻú. ʻOku kau ʻeni ʻi he ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi moʻoni te nau lava ʻo ʻiló: Ko e temipalé ko e fale ia ʻo e ʻEikí mo e Kapau te tau ʻaʻeva ʻi he ngaahi founga ʻa e ʻEikí, te Ne fakahoko ʻEne ngaahi talaʻofá pea nofo mo kitautolu ʻi Hono temipalé.
-
ʻOkú ke pehē ʻe liliu fēfē hoʻo moihū ʻi he temipalé ʻi hoʻo manatuʻi ʻa e ngaahi moʻoni ko ʻení?
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi ʻīmisi ko ʻení:
Ko e Temipale ʻo Solomoné, tā fakatātā ʻa Sam Lawlor
Ko e Fakatapui ʻe Solomone ʻa e Temipale ʻi Selusalemá, c. 1896–1902, tā fakatātā ʻa James Jacques Joseph Tissot (Falanisē, 1836–1902) pe kau muimuí
Fakamatalaʻi ange naʻe hili e ʻosi ʻa e temipalé, naʻe tānaki ʻe Solomone ha kau ʻIsileli tokolahi ke kau ʻi hono fakatapuí. ʻI he taimi naʻa nau tuku ai ʻa e puha ʻo e fuakavá ʻi he Māʻoniʻoni ʻo e Ngaahi Māʻoniʻoní, naʻe hā mai ʻa e nāunau ʻo e ʻEikí ko ha konga ʻao ʻo ne fakafonu ʻa e temipalé. Naʻe fai leva ʻe Solomone ha lotu ke fakatapui ʻa e temipalé ki he ʻEikí (vakai, 1 Ngaahi Tuʻi 8:12–53).
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau ako ʻa e 1 Ngaahi Tuʻi 8:29–40, ʻa ia ʻoku ʻi ai ha konga ʻo e lotu fakatapui ʻa Solomoné. Kole ange ke nau kumi ʻa e ngaahi tāpuaki naʻe kole ʻe Solomone ki he ʻEikí ke foaki ki he kakaí ʻi heʻenau moihū ʻi he temipalé. Ke tokoni ki he kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau akó, fakakaukau ke ke fehuʻi ange:
-
Ko e hā ʻa e meʻa naʻe ʻuhingamālie taha kiate koe mei he lotu ko ʻení?
Fakamahinoʻi ange ʻoku talaʻofa mai ʻe he ʻEikí kiate kitautolu ha ngaahi tāpuaki maʻongoʻonga koeʻuhí ko e moihū ʻi he temipalé, ʻo hangē ko ia ʻi he kuonga muʻá. Ke tokoni ke ako lahi ange ʻa e kau akó fekauʻaki mo e ngaahi tāpuaki ko ʻení, fakakaukau ke fakaafeʻi ke nau fili ha taha ʻo e ngaahi meʻa ko ʻení, pea ʻoange ha ngaahi miniti siʻi ke nau:
-
Ako ʻa e ngaahi konga ʻo e “Ko e Temipale Māʻoniʻoní—ko e Fale ʻo e ʻEikí” ʻi he Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí: Lāsolo M. Nalesoni. Kumi ha ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa mai ki he moihū ʻi he temipalé ʻa ia ʻoku matuʻaki mahuʻingamālie kiate koé.
-
Ako ʻa e lotu fakatapui ʻo ha temipale ʻi homou feituʻú. Te ke lava ʻo maʻu ha lotu fakatapui ʻaki haʻo fili ha temipale mei he “Lisi ʻo e Temipalé” ʻi he ChurchofJesusChrist.org/temples.
-
Ako ha ngaahi konga ʻo e lotu fakatapui ʻo e fuofua temipale ʻi hotau kuongá—ʻa e Temipale Ketilaní—ʻaki hano lau ha niʻihi ʻo e ngaahi veesi ko ʻení: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 109:10–19, 22–26, 54–59, 72–80. Kumi ʻa e ngaahi tāpuaki naʻe lotua ʻe he Palōfita ko Siosefa Sāmitá ʻa ia ʻokú ke holi ki ai ʻi hoʻo moʻuí.
Hili hono maʻu ʻe he kau akó ha taimi ke akó, fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukaú mo ha hoa pe kulupu tokosiʻi. Pea tuku leva ki ha niʻihi ʻo e kau akó ke nau vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau akó mo e kalasí. Te mou lava foki ʻo aleaʻi ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
Ko e hā ʻa e meʻa ʻoku akoʻi atu ʻe he ʻi ai ha ngaahi temipale ʻi he māmaní fekauʻaki mo e ʻofa mo e ʻaloʻofa ʻa e ʻOtuá?
-
Ko e hā ha liliu kuo fakahoko ʻe he moihū ʻi he temipalé ʻi hoʻo vā fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí?
Fakamoʻoni ki he ngaahi moʻoni kuo mou aleaʻi ʻi he ʻaho ní. Poupouʻi ʻa e kau akó ke nau fakakaukau ki he meʻa te nau ala fai ke fakatupulaki ai ʻenau moihū ʻi he temipalé. Fakaafeʻi kinautolu ke lekooti ʻenau palani pe ngaahi ueʻi kuo nau maʻu mei he Laumālie Māʻoniʻoní.
Te u lava fēfē ʻo tauhi hoku lotó ke fakatefito ʻi he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi?
Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení pea fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakalaulauloto mo hiki ʻenau ngaahi fakakaukaú.
-
Ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi ʻekitivitī ʻokú ne toʻo ʻa e konga lahi ho taimí mo e iví ʻi he taimi ní?
-
Ko e hā ʻa e founga ʻokú ke fili ai ʻa e meʻa ke tokanga lahi taha ki ai ʻi hoʻo moʻuí?
Fakamanatu ki he kau akó naʻe hili ʻa e pekia ʻa Tēvitá, naʻe hoko hono foha ko Solomoné ko e tuʻi ʻo ʻIsilelí. ʻI he kamataʻanga ʻo e pule ʻa Solomoné, naʻá ne fekumi ʻi he loto-fakatōkilalo ki he tokoni ʻa e ʻEikí pea naʻe tāpuekina lahi ia ʻe he ʻEikí (vakai, 1 Ngaahi Tuʻi 3:5–14, 28). Naʻe aʻu ʻo ʻaʻahi tuʻo ua kiate ia ʻa e ʻEikí lolotonga ʻene pulé (vakai, 1 Ngaahi Tuʻi 9:1–3). Ka neongo ia, ʻi he fakalau ʻa e taimí, naʻe liliu ʻa e ngaahi meʻa naʻe mahuʻingaʻia ai ʻa Solomoné, pea naʻe tafoki hono lotó mei he ʻEikí. Poupouʻi ʻa e kau akó ʻi heʻenau ako ʻa e talanoa kia Solomoné ke fakakaukau ki he meʻa ʻe finangalo ʻa e ʻEikí ke nau fai ke maluʻi kinautolu mei ha ikuʻanga tatau.
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau lau ʻa e 1 Ngaahi Tuʻi 11:1–13, ʻo kumi ʻa e ngaahi fakaikiiki fekauʻaki mo e konga kimui ange ʻo e moʻui ʻa Solomoné. (Fakamahinoʻi ange ko e “kau fefine tokolahi ʻo e kakai kehe” ʻi he 1 Ngaahi Tuʻi 11:1 ko e kakai fefine ia naʻe ʻikai ʻo e fale ʻo ʻIsilelí.) Poupouʻi ʻa e kau akó ke fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi lea pe kupuʻi lea ʻoku makehe kiate kinautolú. (ʻE lava ke hoko ʻeni ko ha feituʻu ke akoako fakahoko ai ʻa e taukei “Ko e Kumi ʻa e Fekauʻaki ʻa e Tupuʻangá mo e Olá ʻi he Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.)
Fakakaukau ke ʻeke ange ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení ke tokoni ke vahevahe ʻe he kau akó ʻa e meʻa naʻa nau akó:
-
Ko e hā ʻa e meʻa naʻe tānaki ki he liliu ʻo e loto ʻo Solomoné?
-
Ko e hā ha ngaahi moʻoni ʻokú ke ako mei he tō fakalaumālie ʻa Solomoné? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: Kapau te tau fakatafoki hotau lotó mei he ʻOtuá pea ʻikai tauhi ʻEne ngaahi fekaú, ʻe lava ke mole meiate kitautolu ʻEne ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa maí.)
-
Ko e hā ha meʻa ʻe lava ʻo tokoni ke tau ʻiloʻi ʻa e taimi ʻe hē ai hotau lotó mei he ʻOtuá?
Fakakaukau ke kole ki he kalasí ke nau hiki ha lisi ʻi he palakipoé ʻo e ngaahi ivi tākiekina pe ngaahi tūkunga te ne ala tataki ha tokotaha lahi kei talavou ke fakatafoki hono lotó mei he ʻOtuá.
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau ngāue mo ha hoa pe kulupu tokosiʻi ke faʻu mo hiki ha tūkunga ʻo makatuʻunga ʻi ha taha ʻo e ngaahi meʻa ʻi he lisí. ʻE lava ke paasi ʻe he kau akó ʻenau tūkungá ki ha kulupu ʻe taha pe tauhi ʻa e meʻa naʻa nau faʻú pea aleaʻi leva ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení:
-
ʻE uesia fēfē ʻe he ngaahi fili ʻa e tokotaha ʻi he tūkungá ʻene malava ke maʻu ʻa e ngaahi tāpuaki ʻa e ʻOtuá ʻi heʻene moʻuí?
-
Ko e hā ha faleʻi te ke lava ʻo fai, pe ko e hā ha ngaahi potufolofola te ke lava ʻo vahevahe, ke tokoni ki he tokotaha ʻi he tūkungá?
Te ke lava ʻo fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke vahevahe ʻenau tūkungá mo e kalasí, fakataha mo ha niʻihi ʻo ʻenau ngaahi fakakaukau mei heʻenau fealeaʻakí.
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakalaulauloto ki he founga ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e ngaahi moʻoni kuo nau akó ki honau ngaahi tūkunga fakatāutahá. Te mou lava ʻo hivaʻi fakataha pe fanongo ki he himi “Fakatapuʻi Au” (Ngaahi Himí, 64) ke tokoni ke nau fakakaukau ki he ngaahi meʻa fakalaumālie ʻoku nau fakamuʻomuʻa ʻi he taimi ní.
Te ke lava foki ʻo vahevahe ʻa e lea ko ʻeni meia ʻEletā Tēvita A. Petinā:
ʻOku totonu ke tau takitaha vakavakaiʻi fakamātoato pea ʻi he faʻa lotu e ngaahi meʻa fakatuʻasino mo fakalaumālie ʻoku tau fakamuʻomuʻa ʻi heʻetau moʻuí ʻa ia te nau ala taʻofi e ngaahi tāpuaki hulu fau ʻoku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní mo e Fakamoʻuí ke foaki kiate kitautolú. Pea ko e moʻoni ʻe tokoni ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke tau ʻiloʻi kitautolu ʻi hotau tuʻunga totonú. (“ʻAi Ho Mālohí, ʻE Saione,” Liahona, Nōvema 2022, 94)
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke lekooti ha faʻahinga liliu pē ʻoku nau ongoʻi ke fai ʻi heʻenau moʻuí ke tukutaha kakato ai honau lotó ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi.