Ngaahi Kalasi Folofolá
Sēnesi 24–33


“Sēnesi 24–33,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2026)

Ko e feʻiloaki ʻa ʻĪsoa mo Sēkopé

Ko e Fekita ʻa ʻĪsoa mo Sēkopé, tā fakatātaaʻi ʻe Robert T. Barrett

Sēnesi 24–33

Naʻe teuteuʻi ʻe he ʻEikí ha founga maʻa ʻAisake mo Lepeka ke na kamata ai ha mali taʻengata. Naʻe faifai pea maʻu ʻe ʻAisake mo Lepeka ha ongo māhanga ko Sēkope mo ʻĪsoa. ʻI he tupu ʻa ʻĪsoá, naʻe ʻikai ke ne fakamuʻomuʻa hono maʻu ʻo e ʻinasi ʻo e ʻuluaki fohá pe ko hono ngaahi tāpuaki taʻengatá. Ka naʻe maʻu ʻe Sēkope ʻa e ʻinasi ʻo e ʻuluaki fohá peá ne fononga leva ki he fonua tupuʻanga ʻo ʻene faʻeé ke kumi hano uaifi. Lolotonga ʻene fonongá, naʻá ne maʻu ha meʻa-hā-mai naʻe tataki ai ia ke hū ki he fuakava faka-ʻĒpalahamé mo e ʻOtuá. Naʻá ne feinga lahi ke mali ʻi he fuakavá, maʻu e ngaahi tāpuaki ʻa e ʻEikí ʻi heʻene ngāue fakaʻahó, pea mo fai e meʻa naʻe kole ange ʻe he ʻOtuá ke ne fai ke fakamoʻui hono ngaahi vā fetuʻutaki fakafāmilí. Na‘e liliu ʻe he ‘Eikí ʻa e hingoa ‘o Sēkopé ki he ʻIsilelí.

Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé

Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá, “Sēnesi 24–33

Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.

fakaʻilonga ʻo e akó
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá

Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:

  • Te u lava fēfē ʻo fakamuʻomuʻa ʻa e mali taʻengatá ʻi heʻeku moʻuí? Fakakaukau ki he fehuʻi ko ʻení ʻi hoʻo lau ʻi he Sēnesi 24 fekauʻaki mo e mali ʻa ʻAisake mo Lepeká.

  • ʻI he taimi ʻe niʻihi, ʻoku ʻahiʻahiʻi kitautolu kotoa ke tau fakamuʻomuʻa ʻetau ngaahi holi fakataimí ke mahuʻinga ange ia ʻi he ngaahi meʻa ʻoku taʻengatá. Ako e aʻusia ʻa Sēkope mo ʻĪsoa ʻi he Sēnesi 25:24–34; 26:34–35. Vakai ki he meʻa te ke lava ʻo ako ʻokú ne ueʻi koe ke ke fakamuʻomuʻa ʻa e ʻEikí mo ʻEne ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa maí.

  • Fakakaukau ki he ngaahi fuakava kuó ke fai mo e ʻOtuá. ʻOku nau tohoakiʻi fēfē koe ke ke ofi ange kiate Iá? Fakakaukau ki heni ʻi hoʻo ako ʻa e Sēnesi 28:10–22. Fakakaukau foki ke lau ʻa e “Sēnesi 28:10–15. Ko e hā hono mahuʻinga ʻo e misi ʻa Sēkope fekauʻaki mo ha tuʻungá?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá.

  • Naʻe liliu ʻe he ʻOtuá ʻa e hingoa ʻo Sēkopé ki he ʻIsileli, ʻa ia ʻe lava ʻo liliu ko e “tuku ke lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá.” Lau ʻa e Sēnesi 32, pea kumi e ngaahi tāpuaki ʻe lava ke hoko ʻi he taimi ʻoku tau tuku ai ke lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá.

fakaʻilonga ki he fealēleaʻakí
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé

Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo fevahevaheʻaki ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Sēnesi 24–33.

fakaʻilonga ʻo e ako fakataukeí
Ako Fakataukeí

ʻE ala hoko ʻa e Sēnesi 24 ko ha feituʻu ʻaonga ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e taukei “Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Folofola kuo Fakafoki Maí ke Mahino ʻa e Tohi Tapú” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.

fakaʻilonga ʻo e ngaahi ʻekitivitī ako ke fili mei aí
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí

ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.

Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó

Fakaʻaongaʻi e Ngaahi Tokoni Fakafolofolá. ʻI hoʻo teuteú, ako fakalelei ʻa e ngaahi fakamatala ʻoku fekauʻaki mo iá ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá. ʻOku fakataumuʻa ʻa e ngaahi maʻuʻanga tokoni ko ʻení ke tokoni ki he ako folofola ʻa e kau faiakó mo e kau akó ʻaki hono ʻomi ha fakamatala puipuituʻa, ngaahi fakakaukau ki he lea fakafonuá, mo e fakamaʻalaʻala ki he ngaahi potufolofola faingataʻá. Te ke lava ʻo ʻave ʻa e konga ʻo e Ngaahi Tokoni Fakafolofolá ʻoku fekauʻaki mo hoʻo konga lēsoní ki he kau akó ʻi he lolotonga e uiké.

Sēnesi 24

Ko e hā e ʻuhinga ʻoku totonu ke fakamuʻomuʻa ai ʻa e mali taʻengatá ʻi heʻeku moʻuí?

Fakakaukau ke vahevahe ʻa e tūkunga ko ʻení mo e kalasí:

ʻOku fakatou hoko ʻa Lūsia mo Malia ko ha ongo mēmipa faivelenga ʻo e Siasí. Kimuí ni maí, kuo fehuʻia ʻe Lūsia ʻa e mahuʻinga ʻo e mali ʻi he temipalé. Naʻá ne vahevahe ʻi ha fepōtalanoaʻaki mo Malia ʻo pehē, “ʻOku ʻikai pē ke u ʻilo ʻe au pe ko e hā e ʻuhinga ʻoku fuʻu mahuʻinga ai ke mali ʻi he temipalé. Ko ʻeku ʻuhingá, ʻoku ou ʻofa ʻi he Siasí, ka ko e taimi ʻe niʻihi ʻoku ou ongoʻi hangē ʻoku toe tānaki atu ha fakamafasia ki ha meʻa ʻoku totonu ke fakaʻofoʻofa mo faingofuá. ʻIkai nai ʻoku ʻuhingamālie ʻa e mali kotoa pē ʻoku fakamaʻu ʻe he ʻOtuá?”

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he founga ʻe ala tali ʻaki ʻe Malia ke tokoni ki he ngaahi meʻa ʻoku hohaʻa ki ai ʻa Lūsiá. Te ke lava foki ʻo poupouʻi ke nau fakakaukau fakalongolongo ki heʻenau tali ki he ongo fehuʻi ko ʻení:

  • ʻOku mahuʻinga fēfē nai ʻa e mali taʻengatá kiate aú?

  • Ko e hā ha ngaahi fakafeʻātuniga ʻoku ou fehangahangai mo ia ke maʻu ai ha mali ʻoku taʻengatá?

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e mape ko ʻení ʻi hoʻo fakamatalaʻi ange naʻe nofo ʻa ʻĒpalahame mo hono fāmilí ʻi Kēnani, ʻa ia naʻe lotu ai ʻa e kakaí ki he ʻū tamapuá. Naʻe ʻi ai ha kau mēmipa ʻo e fāmili ʻo ʻĒpalahamé naʻe nofo ʻi Hālani, ʻa ia naʻe maile ʻe 400 tupu (kilomita ʻe 650) hono mamaʻó.

mape

Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Sēnesi 24:1–9, ʻo kumi e ngaahi fakahinohino naʻe fai ʻe ʻĒpalahame ki heʻene tamaioʻeikí.

Kapau ʻe fiemaʻu, tokoni ke mahino ki he kau akó naʻe fiemaʻu ʻe ʻĒpalahame ke mali ʻa ʻAisake mo ha fefine tauhi fuakava. Ko e founga ʻeni ʻe maʻu ai ʻe ʻAisake maʻana mo hono hakó ʻa e ngaahi tāpuaki ʻoku fekauʻaki mo e fuakava faka-ʻĒpalahamé. ʻOku faitatau e fili ʻa ʻAisake ke mali ʻi he fuakavá mo ʻetau fili he ʻahó ni pe te tau mali nai ʻi he temipalé.

Fakamatalaʻi ange naʻe fononga ʻa e tamaioʻeiki ʻa ʻĒpalahamé ki Hālani, ʻa ia naʻe tomuʻa nofo ai ʻa ʻĒpalahamé. Naʻe tataki ai ia ʻe he ʻEikí ki ha fefine angatonu ko Lepeka. Naʻe fakataha ʻa e tamaioʻeikí mo e fāmili ʻo Lepeká ke aleaʻi ʻene foki mo ia ki Kēnani ke mali mo ʻAisaké.

Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Sēnesi 24:50–67, ʻo kumi e tali ʻa Lepeka ki he tūkunga ko ʻení mo e ngaahi feilaulau naʻá ne fai ke mali ai mo ʻAisaké. Hili ia peá ke fai ange ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:

  • Ko e hā ʻa e meʻa naʻe makehe kiate koe mei he ngaahi veesi ko ʻení? Ko e hā hono ʻuhingá?

  • Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo ako fekauʻaki mo e mali taʻengatá mei he talanoa ko ʻení? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi moʻoni kehekehe, kau ai ʻeni: ʻOku mahuʻinga lahi ʻa e ngāue mo e feilaulau ke maʻu ai e ngaahi tāpuaki ʻo e mali taʻengatá.)

  • ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ha feilaulau lahi ke mali taʻengatá? (Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke nau kumi mo vahevahe ha ngaahi potufolofola pe fakamatala mei he kau taki ʻo e Siasí ʻoku tokoni ke tali e fehuʻi ko ʻení. Ko ha sīpinga ʻe taha ʻo ha potufolofola te nau lava ʻo fakaʻaongaʻi ko e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 131:1–4.)

Lolotonga hoʻomou fealeaʻakí, mahalo ʻe mahuʻinga ke ke fakahaaʻi he ʻikai maʻu ʻe he tokotaha kotoa pē ʻoku feinga ke ʻaʻeva ʻi he hala ʻo e fuakavá ʻa e faingamālie ke fakahoko ʻa e mali taʻengatá ʻi he moʻuí ni. Ongoʻingofua ʻa e ngaahi fiemaʻu mo e ngaahi tūkunga ʻa e kakaí. Mahalo ʻe tokoni ke fakamanatu ki he kau akó “ʻoku ʻikai ke ʻi ai ha taha ia kuo tuʻutuʻuni pau mai ke ne maʻu pē ha meʻa siʻisiʻi ange ʻi he meʻa kotoa kuo ʻomi ʻe he Tamaí maʻa ʻEne fānaú” (“ʻUhinga ʻo e Malí, ʻUhinga ʻo e Fāmilí,” Liahona, Mē 2015, 52). ʻE ʻomi ʻe he ʻEikí ha faingamālie ʻi he moʻui ka hokó maʻá e kakai naʻe ʻikai ke nau maʻu ʻa e faingamālie ke mali ʻi he moʻui ko ʻení (vakai, Neil L. Andersen, “Ko e Ikuna ʻo e ʻAmanaki Leleí,” Liahona, Nōvema 2024, 5). Fakamoʻoni ange te tau lava ʻo aʻusia ʻa e fiefiá he taimí ni ʻo fakafou ʻia Sīsū Kalaisi, ʻo tatau ai pē pe ko e hā hotau tuʻunga fakaemalí.

Fakaafeʻi e kau akó ke hiki e meʻa te nau lava ʻo fai ke fakamuʻomuʻa ai e mali taʻengatá, neongo pe ko e hā honau tūkunga lolotonga ʻi he moʻuí.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Sēnesi 25:24–34; 26:34–35

Ko e hā ha meʻa ʻe lava ʻo tokoni ke u fakamuʻomuʻa e ngaahi meʻa ʻoku taʻengatá ʻi he ngaahi meʻa fakamatelié?

Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau fakalaulauloto mo hiki ʻa e founga ʻoku kaunga ai ʻa e ngaahi fakamatala takitaha ko ʻení kiate kinautolu ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi tali “moʻoni ʻaupito,” “meimei pē,” “siʻisiʻi pē,” mo e “ʻikai ʻaupito.”

  1. ʻOku ou loto-fiemālie ke feilaulauʻi e ngaahi holi fakaemāmaní koeʻuhí ko e ngaahi tāpuaki taʻengatá.

  2. ʻOku mahino kiate au ʻa e ʻuhinga ʻoku kole mai ai ʻe he ʻEikí ke u fakamahuʻingaʻi ʻEne ngaahi tāpuaki taʻengatá ʻo laka ange ʻi he ngaahi meʻa ʻoku ou fiemaʻu he taimi ní.

  3. ʻOku ou ʻiloʻi ʻa e ngaahi tāpuaki ʻoku maʻu ʻi he taimi ʻoku ou fakamuʻomuʻa ai ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi he ngaahi meʻa ʻo e māmaní.

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fekumi ki ha tataki fakalaumālie ʻi heʻenau ako he ʻahó ni fekauʻaki mo e founga ke fakamuʻomuʻa ai e ngaahi tāpuaki taʻengatá ke laka ange ʻi he ngaahi holi fakaemāmani.

Fakamatalaʻi ange naʻe ʻikai lava ʻa Lepeka mo ʻAisake ke maʻu ha fānau ʻi ha ngaahi taʻu lahi. Naʻe faifai pea tāpuekina kinaua ʻaki ha ongo māhanga tangata ko Sēkope mo ʻĪsoa. Lolotonga e feitama ʻa Lepeká, naʻe tokoniʻi ia ʻe he ʻEikí ke mahino ʻe iku pē ʻo hoko ʻa Sēkope, ko e siʻisiʻi ʻi he ongo tamaikí, ko e foha ke ne maʻu e ʻinasi ʻo e ʻuluaki fohá—neongo naʻe tukufakaholo ke maʻu ʻe he foha lahi tahá ʻa e ʻinasi ʻo e ʻuluaki fohá (vakai, Sēnesi 25:23). Ko e foha naʻá ne maʻu e ʻinasi tukufakaholó naʻe ʻikai ngata pē ʻi heʻene maʻu e kelekele mo e koloa ʻo ʻene tamaí, ka naʻá ne maʻu foki mo e lakanga ʻene tamaí ko ha taki fakalaumālie ki he fāmilí pea mo e “mafai ke tokangaʻí” (vakai, Bible Dictionary, “Birthright”).

Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e Sēnesi 25:27–34 mo e 26:34–35, ʻo kumi e ongo naʻe maʻu ʻe ʻĪsoa fekauʻaki mo e ʻinasi ʻo e ʻuluaki fohá. (Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e “Sēnesi 25:29–34. Ko e hā e ʻuhinga naʻe fakatau atu ai ʻe ʻĪsoa ʻene ʻinasi tukufakaholó?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá.)

  • Ko e hā e meʻa ʻoku fokotuʻu mai ʻe he ngaahi angafai ʻa ʻĪsoá fekauʻaki mo ʻene ongo ki hono ʻinasi tukufakaholó?

  • Ko e hā ha ngaahi moʻoni te tau lava ʻo ako mei he ngaahi aʻusia ʻa Sēkope mo ʻĪsoá? (Mahalo ʻe ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻE lava ke tohoakiʻi kitautolu ʻe he tokanga taha ki he ngaahi holi fakataimí mei he ngaahi meʻa ʻoku taʻengata hono mahuʻingá.)

Ke tokoni ke ʻilo ʻe he kau akó ʻa e founga ʻe lava ke felāveʻi ai ʻa e foʻi moʻoni ko ʻení mo e ngaahi tūkunga ʻoku nau fehangahangai mo iá, fakakaukau ke aleaʻi fakataha ʻa e ongo lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Tēvita A. Petinā mo Brother Peletilī R. Uilikokí:

ʻEletā David A. Bednar

ʻI he femoʻuekina ʻo ʻetau moʻui fakaʻahó pea mo e longoaʻa ʻo e māmani fakaonopooni ʻoku tau nofo aí, ʻe lava ke tohoakiʻi ʻetau tokangá mei he ngaahi meʻa taʻengata ʻoku mahuʻinga tahá ʻaki haʻatau fakamuʻomuʻa ange ʻa e fiefiá, koloaʻiá, manakoá, mo e ʻiloá. ʻE lava ke taki kitautolu ʻe haʻatau femoʻuekina fakataimi ʻi he “ngaahi meʻa ʻo e māmani ko ʻení” mo e “fakaʻapaʻapa ʻa e kakaí” ke mole ai hotau tofiʻa fakalaumālié ʻi ha meʻa siʻisiʻi ange ʻi he haka lū kulokulá. (“ʻAi Ho Mālohí ʻe Saione,” Liahona, Nōvema 2022, 94)

Brother Bradley R. Wilcox

ʻOua naʻá ke fakatau atu ho tāpuaki tukufakaholó ki ha kihiʻi meʻa siʻi hifo. ʻOua naʻa fakafetongi ʻa e meʻa ʻoku mahuʻingá ki ha meʻa muna. (“ʻE Toʻu Tupu Tofiʻa Fakaʻeiʻeiki,” Liahona, Nōvema 2024, 95)

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke aleaʻi kinautolu mo hanau hoa pe ko ha kulupu tokosiʻi:

  • Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻo e founga ʻe lava ke fakamuʻomuʻa ai ʻe he kakai ʻo e ʻaho ní ʻa e ngaahi holi fakataimí pe fakamāmaní kae ʻikai ko e ngaahi tāpuaki taʻengata ʻa e ʻEikí?

  • Naʻe fakamuʻomuʻa fēfē ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e ngaahi tāpuaki taʻengatá ke mahuʻinga ange ʻi he ngaahi holi fakataimí?

  • Ko e hā ha meʻa kuó ne tokoniʻi koe ke ke fakamuʻomuʻa ʻa e ngaahi tāpuaki taʻengatá ke mahuʻinga ange he ngaahi holi fakataimí pe fakamāmaní?

Fakaafeʻi e kau akó ke fakalaulauloto ki he founga te nau lava ai ʻo fakaʻaongaʻi e ngaahi moʻoni kuo nau aleaʻi he ʻaho ní ki heʻenau moʻuí. ʻOange ha taimi ke nau lekooti ai ha palani mo ha ngaahi ongo fakalaumālie kehe naʻe lava ke nau maʻu.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Sēnesi 28

ʻE faitokonia fēfē ʻeku vā fetuʻutaki mo e ʻOtuá ʻi hono fakahoko mo tauhi e ngaahi fuakava mo Iá?

Fakakaukau ke fetuʻutaki ki ha niʻihi ʻo e kau akó kimuʻa ʻi he kalasí pea fakaafeʻi ke nau kau ʻi ha fealeaʻaki nounou ʻi he kalasí fekauʻaki mo e ngaahi fuakavá. Te ke lava ʻo ʻoange ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení kimuʻa he kalasí pea kole ange ke nau fili ha fehuʻi ʻe taha ke tali lolotonga e kalasí.

  • Te ke fakamatalaʻi fēfē ʻa e mahuʻinga ʻo e ngaahi fuakavá ki ha taha ʻoku foʻou ki heʻetau tuí?

  • Kuo fakamālohia fēfē ho vā fetuʻutaki mo e ʻOtuá ʻi hono tauhi hoʻo ngaahi fuakavá ʻi hoʻo moʻui fakaʻahó?

  • Ko e hā e ʻuhinga ʻokú ke tauhi ai hoʻo ngaahi fuakava mo e ʻOtuá neongo ʻa e fakatauele ke maumauʻi kinautolú?

Fokotuʻu ha ʻū sea ʻe niʻihi ʻi muʻa ʻi he lokí, pea tuku ki he kau ako naʻá ke fetuʻutaki ki ai kimuʻá ke nau tangutu ai. Fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi kimuʻá pea tuku ke tali ʻe he kau akó ʻa e fehuʻi naʻa nau filí.

Fakamatalaʻi ange naʻe fakakaukau ʻa ʻĪsoa ke tamateʻi ʻa Sēkope hili ha kē ʻa e ongomeʻá ni ʻi he ʻinasi ʻo e ʻuluaki fohá mo e tāpuaki fakaʻosi ʻa ʻAisaké (vakai, Sēnesi 27:36-41). Naʻe fakahinohinoʻi ʻe Lepeka mo ʻAisake ʻa Sēkope ke fononga ʻi ha maile ʻe 400 (kilomita ʻe 650) ki Hālani, ʻa ia ʻe lava ke ne malu ai meia ʻĪsoa pea lava ke ne maʻu ha uaifi ke mali ʻi he fuakavá. Lolotonga e fononga ʻa Sēkope ki Hālaní, naʻá ne aʻusia ha meʻa ʻokú ne fakahaaʻi e mahuʻinga ʻo hono fakahoko mo tauhi e ngaahi fuakava mo e ʻOtuá.

Ke tokoni ki he kau akó ke nau ako fekauʻaki mo e aʻusia ʻa Sēkopé, fakaafeʻi ke nau ako ʻa e Sēnesi 28:10–15 mo e “Sēnesi 28:10–15. Ko e hā hono mahuʻinga ʻo e misi ʻa Sēkope fekauʻaki mo ha tuʻungá?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá. Hili ia peá ke fai ange ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:

  • Ko e hā e meʻa naʻá ke ako fekauʻaki mo e ngaahi fuakavá mei he aʻusia ʻa Sēkopé?

  • ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga naʻe fuʻu ʻuhingamālie ai kia Sēkope ʻa e ngaahi talaʻofa naʻe fai ʻe he ʻOtuá kiate iá ʻi he taimi pau ko ia ʻi heʻene moʻuí?

  • Makatuʻunga ʻi he meʻa naʻá ke ako ʻi he veesi 15, ko e hā ha ngaahi tāpuaki te tau lava ʻo maʻu ʻi he taimi ʻoku tau fakahoko mo tauhi ai e ngaahi fuakava mo e ʻOtuá? (ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ha tefitoʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻI heʻetau fakahoko mo tauhi e ngaahi fuakava mo e ʻOtuá, te Ne ʻiate kitautolu, maluʻi mo tokangaʻi kitautolu, pea ʻikai liʻaki kitautolu.)

Fakakaukau ke fakaafeʻi ha tokotaha ako ke lau ʻa e fakamatala ko ʻeni meia Palesiteni ʻEmelī Pele Filimaná:

Palesiteni Emily Belle Freeman

Naʻe ʻafio ʻa e ʻEikí ʻi he tafaʻaki ʻo Sēkopé, ʻo fakafeʻiloaki Ia ko e ʻOtua ʻo e tamai ʻa Sēkopé, peá Ne talaʻofa leva:

  • ʻOku ou ʻiate koe.

  • Te u maluʻi koe.

  • Te u toe ʻomi koe ki ʻapi.

  • He ʻikai te u liʻaki koe.

  • Te u tauhi ʻeku palōmesi kiate koé.

Naʻe ʻi ai ha fili ke fakahoko ʻe Sēkope. Te ne lava ʻo fili ke moʻui pē mo e ʻOtua ʻo ʻene tamaí, pe te ne lava ʻo fili ke moʻui līʻoa ki ha vā fetuʻutaki fakafuakava mo Ia. Naʻe fakamoʻoni ʻa Sēkope ʻi ha ngaahi taʻu lahi mei ai ki ha moʻui ʻi loto ʻi he ngaahi talaʻofa ko ia ʻo e fuakavá: “Naʻe tali [mai ʻe he ʻOtuá] … ʻi he ʻaho ʻo ʻeku mamahí, pea naʻe ʻiate au ʻi he hala naʻá ku ʻalu aí” [Sēnesi 35:3; tānaki atu e fakamamafá]. (“ʻAʻeva ʻi ha Vā Fetuʻutaki Fakafuakava mo Kalaisi,” Liahona, Nōvema 2023, 77)

Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa naʻe makehe kiate kinautolu mei he fakamatala ko ʻení.

Fakamatalaʻi ange ʻi he hili e aʻusia toputapu ʻa Sēkope mo e ʻOtuá, naʻá ne fakahaaʻi ʻene ngaahi ongó. Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako e Sēnesi 28:16–22, ʻo kumi e ngaahi lea meia Sēkope ʻoku makehe kiate kinautolú. Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau maʻú.

Te ke lava ʻo fakaʻosi ʻaki hano fakaafeʻi e kau akó ke nau hivaʻi pe lau ʻa e fakalea ʻo e himi “Ofi Hoku ʻOtuá” (Ngaahi Himí—Maʻá e ʻApí mo e Lotú), kau ai e veesi 4 mo e 5. ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ha foʻi laine pe kupuʻi lea ʻoku nau saiʻia taha ai. Te ke lava ke ʻeke ange:

  • Ko e hā ha ngaahi fehokotaki ʻokú ke vakai ki ai ʻi he himi ko ʻení mo e aʻusia ʻa Sēkopé?

  • ʻOku tokoniʻi fēfē koe ʻe he tauhi ho ngaahi fuakavá ke ke ongoʻi ofi ange ai ki he ʻOtuá?

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”

Sēnesi 32

Te u tuku nai ke lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá ʻi heʻeku moʻuí?

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e siviʻi fakaekita ko ʻení pe paaki ia maʻá e kau akó. ʻOange ha taimi ki he kau akó ke nau fakakakato ia ʻiate kinautolu pē.

ʻI he ngaahi meʻa ko ʻeni ke fili mei aí, fakafuofuaʻi koe ʻi ha meʻafua mei he 1 (tātātaha ke moʻoni kiate au) ki he 5 (moʻoni maʻu pē kiate au).

  1. ʻOku ou feinga ke fakapapauʻi ko e ʻOtuá ʻa e ivi tākiekina mahuʻinga taha ʻi heʻeku moʻuí.

  2. ʻOku ou muimui ki he ʻOtuá koeʻuhí he ʻoku ou loto ki ai—kae ʻikai koeʻuhí ko e ngaahi fakatetuʻa ʻa e niʻihi kehé.

  3. ʻOku ou tui ki he taimi mo e ngaahi taumuʻa ʻa e ʻOtuá, ʻo aʻu ki he taimi ʻoku ʻikai mahino ai ia kiate aú.

  4. ʻI he taimi ʻoku ʻi ai ai haʻaku ngaahi fehuʻi fekauʻaki mo e ongoongoleleí, ʻoku ou feinga ke tuku ki he ʻOtuá ke Ne tataki au ki he moʻoni taʻengatá.

Fakamatalaʻi ange ʻe ako ʻe he kau akó ʻi he ʻekitivitī ako ko ʻení ha aʻusia toputapu naʻe maʻu ʻe Sēkope. Fakaafeʻi ke nau fekumi ʻi he lolotonga ʻenau akó ki he ngaahi moʻoni ʻe ala tokoni kiate kinautolu ke fakatupulaki ʻenau tui mo e falala ki he ʻEikí.

Ke tokoni ke mahino ki he kau akó e puipuituʻa ʻo e Sēnesi 32, fakamatalaʻi ange ʻi he hili e ngāue ʻa Sēkope maʻa ʻene tamai ʻi he fono ko Lēpaní ʻi ha taʻu ʻe 20, naʻe fekauʻi ia ʻe he ʻOtuá ke ne foki ki he fonua ko Kēnaní. ʻI he taimi naʻe nofo ai ʻa Sēkope [ʻi Kēnani] kimuʻá, naʻe loto hono tokoua ko ʻĪsoá ke tamateʻi ia koeʻuhí ko ha ngaahi fetōkehekeheʻaki ʻi he ʻinasi ʻo e ʻuluaki fohá (vakai, Sēnesi 27:41). Lolotonga e mavahe ʻa Sēkopé, naʻá ne aʻusia ha ngaahi meʻa lahi naʻá ne ʻomi ai ia ke ne ofi ange ki he ʻOtuá. Ka naʻá ne “manavahē ai … ʻo mamahi lahi” (Sēnesi 32:7) fekauʻaki mo e toe fakataha mo hono tokouá.

Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Sēnesi 32:9–12, 24–30 ke ako fekauʻaki mo e ngaahi ongo ʻa Sēkopé mo ʻene aʻusia mo e ʻOtuá lolotonga e taimi ko ʻení. (Ki ha tokoni ke mahino ʻa e ngaahi veesi ko ʻení, fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e “Sēnesi 32:24–32. Ko e hā hono mahuʻinga ʻo e fefaʻuhi ʻa Sēkopé?” ʻi he Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: Fuakava Motuʻá.)

ʻOange ha ngaahi faingamālie ki he kau akó ke nau aleaʻi e meʻa ne nau akó ʻaki hano ʻeke ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:

  • Ko e hā e meʻa ʻoku mahuʻinga kiate koe fekauʻaki mo e ngaahi holi ʻa Sēkope ʻoku fakamatalaʻi ʻi he veesi 9–12?

  • Ko e hā e meʻa naʻe akoʻi ʻe he ʻEikí kia Sēkope ʻi he veesi 28 fekauʻaki mo e ʻuhinga naʻá Ne liliu ai e hingoa ʻo Sēkopé ki he ʻIsilelí?

Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e ʻuhinga ʻo e hingoa foʻou ʻo Sēkopé, vahevahe e lea ko ʻeni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:

Palesiteni Russell M. Nelson

Naʻe fefaʻuhi ʻa Sēkope mo ha pole faingataʻa. Naʻe siviʻi ai ʻene tauʻatāina ke filí. ʻI he fefaʻuhi ko ʻení, naʻe fakamoʻoniʻi ai ʻe Sēkope ʻa e meʻa naʻe mahuʻinga taha kiate iá. Naʻá ne fakamoʻoniʻi naʻá ne loto-fiemālie ke tuku ke lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá ʻi heʻene moʻuí. Ko hono fetongí, naʻe liliu ʻe he ʻOtuá ʻa e hingoa ʻo Sēkopé ko ʻIsileli, ko hono ʻuhingá, ko e “tuku ke lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá.” Naʻe talaʻofa leva ʻa e ʻOtuá kia ʻIsileli ko e kotoa ʻo e ngaahi tāpuaki naʻe foaki ki he ʻulu ʻo ʻĒpalahamé te ne maʻu mo ia foki. (“Tuku ke Lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá,” Liahona, Nōvema 2020, 92)

  • Makatuʻunga ʻi he meʻa kuó ke ako mei he aʻusia ʻa Sēkopé, ko e hā ha meʻa ʻe ala hoko ʻi he taimi te tau tuku ai ke lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá ʻi heʻetau moʻuí? (ʻE lava ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení: ʻI heʻetau loto-fiemālie ke tuku ke lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá ʻi heʻetau moʻuí, te tau maʻu ʻEne ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa maí.)

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he ʻuhinga ʻo e kupuʻi lea “Tuku ke lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá.” Te ke lava ʻo ʻoange ki he kau akó ha ngaahi miniti siʻi ke nau ako ha ngaahi konga ʻo e lea ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ko e “Tuku ke Lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá” (Liahona, Nōvema 2020, 92–95). Te nau lava leva ʻo vahevahe mo ha hoa ʻa e meʻa ne nau ako fekauʻaki mo e tuku ke lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá. Te mou lava ʻo aleaʻi fakataha foki ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:

  • ʻE fēfē nai hano tuku ke lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá ʻi hoʻo moʻuí?

  • Ko e hā ha meʻa ʻe ala tokoni ke fakatupulaki hoʻo loto-fiemālie ke tuku ke lāngilangiʻia ʻa e ʻOtuá?

  • Ko e hā ha ngaahi aʻusia kuó ke maʻu ʻi he tuku ke lāngilangiʻa ʻa e ʻOtuá? Ko e hā ha liliu kuo fai ʻe he meʻá ni maʻaú?

Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha ngaahi founga te nau lava ai ʻo tuku ke lāngilangiʻia lahi ange ʻa e ʻOtuá ʻi heʻenau moʻuí. Fakaafeʻi ke nau lekooti ʻenau ngaahi taumuʻá.

Foki ki he “Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí.”