“Sēnesi 37–41,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako ʻInisititiutí (2026)
Ngaahi Sīpinga ʻo e Kuonga Muʻá/Ngaahi Talaʻofa ʻo Onopōní, tā fakatātā ʻa Jeff Ward
Sēnesi 37–41
Koeʻuhí ko e meheka ʻa e ngaahi tokoua ʻo Siosefá, naʻa nau fakatau atu ia ke ngāue pōpula. Naʻe hoko ʻa Siosefa ko e pule ki he fale ʻo Potifā ʻi ʻIsipité. Naʻá ne fakahaaʻi ʻene līʻoa ki he ʻOtuá ʻaki ʻene fakasītuʻaʻi ʻa e fakatauele mei he uaifi ʻo Potifaá ke fakahoko ha angahala fakasekisualé. Naʻe tukuakiʻi hala ʻa Siosefa ʻe he uaifi ʻo Potifaá pea tuku pōpula ia, ka naʻe kei tokoniʻi pē ia ʻe he ʻEikí koeʻuhí ko ʻene faivelengá. Naʻe fakaʻuhingaʻi ʻe Siosefa ʻa e misi ʻa Feló, ʻa ia naʻe fakatokanga ai ʻa e ʻEikí ki ha honge ʻe hoko mai. Naʻe fokotuʻu ʻe Felo ʻa Siosefa ko ha pule ʻi ʻIsipite, pea naʻe ngāueʻi ʻe Siosefa ha palani ke tānaki ha meʻakai ko e teuteu ki he hongé.
Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kehé
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá: FuakavaMotuʻá, “Sēnesi 37–41”
Fakatokangaʻi ange: ʻOku ʻomi ʻe he “Talateu ki he Kalasí” ha fakahinohino ki he founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi ʻelemēniti angamaheni ʻo e lēsoni ʻoku hoko maí.
Ko Hono Poupouʻi ʻo e Ako Fakatāutahá
Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki he kau akó ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení pe ko haʻo pōpoaki pē ʻaʻau:
-
Naʻe fehangahangai ʻa Siosefa ʻo ʻIsipité mo ha ngaahi faingataʻa lahi talu mei heʻene kei siʻí. ʻI hoʻo ako ʻa e Sēnesi vahe 37 mo e 39–41, fakalaulauloto ki he founga ʻe ala ʻaonga ai hoʻo ngaahi faingataʻá kiate koe mo e kakai ʻokú ke ʻofa aí.
-
Kapau ʻe fai ʻe Siosefa ha faleʻi ki hono matuʻuaki e ʻahiʻahi ke fakahoko ha angahala fakasekisualé, ʻokú ke pehē ko e hā ha meʻa te ne lea ʻaki? Fakakaukau ki he meʻá ni ʻi hoʻo ako ʻa e Sēnesi 39.
-
Naʻe folofola ʻa e ʻEikí ʻo pehē, “Kapau te mou mateuteu, ʻe ʻikai te mou manavahē” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:30). Lolotonga hoʻo ako ʻa e Sēnesi 41, fakakaukau ki ha founga ʻe ala tāpuekina ai ʻe he ʻEikí koe ʻi hoʻo teuteu ki he kahaʻú.
Ngaahi Fehuʻí mo e Vahevahé
Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mo fevahevaheʻaki ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi moʻoni naʻa nau ʻilo ʻi heʻenau ako fakataautaha ʻa e Sēnesi 37–41.
Ako Fakataukeí
ʻE lava ke hoko ʻa e ʻekitivitī ako ki he Sēnesi 39 ko ha feituʻu ʻaonga ke akoako ai ʻa e taukei “Ko Hono Fakatatau ʻa e Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ke Fili Mei Aí
ʻOku ʻoatu ha ngaahi founga ako lahi maʻau mo hoʻo kau akó. Fili ʻi he faʻa lotu ʻa e fili pe ngaahi fili ʻe mahuʻingamālie taha ki hoʻo kalasí.
Ko Hono Fakatupulaki ʻEtau Founga Akoʻí mo e Akó
Poupouʻi ʻa e kau akó ke moʻui ʻaki ʻa e meʻa ʻoku nau akó. “ʻOku ʻikai feʻunga ʻa e ako ki he ongoongoleleí kapau ʻoku fiemaʻu ke matuʻuaki ʻe he kau akó ʻa e ngaahi faingataʻa kotoa pē te nau fehangahangai mo iá. Ko e ʻuhinga ʻeni ʻoku ʻikai totonu ai ke tau momou ke fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he founga te nau lava ai ʻo moʻui ʻaki e meʻa ʻoku nau akó” (Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, 27). ʻI hoʻo fakaafeʻi ʻa kinautolu ʻokú ke akoʻí ke nau ngāueʻi ʻi he tui ʻa e tokāteline moʻoní, ʻokú ke ʻoange ai ha ngaahi faingamālie ke fakaloloto ʻenau uluí pea hoko ʻo hangē ange ko Sīsū Kalaisí.
ʻE lava fēfē ke fakaʻaongaʻi ʻe he ʻEikí ʻeku ngaahi faingataʻá ke tokoniʻi aú?
Te ke lava ʻo vahevahe ʻa e lea ko ʻeni ʻa ʻEletā Lānolo A. Lasipení, hili iá pea fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke vahevahe ha ngaahi sīpinga ʻo e ivi tākiekina ʻa e ʻEikí ʻi heʻenau moʻuí:
ʻOku tataki koe ʻe he toʻukupu ʻo e ʻEikí. ʻI ha “palani fakalangi,” ʻokú Ne kau ai ʻi he ngaahi meʻa iiki mo mahuʻinga ʻi hoʻo moʻuí. (“ʻI ha Palani Fakalangi,” Liahona, Nōvema 2017, 57)
Fakaafeʻi e kau akó ʻi heʻenau ako e talanoa kia Siosefa ʻo ʻIsipité he ʻaho ní ke fakakaukau ki ha ngaahi taimi kuo nau fakatokangaʻi ai hono tataki ʻe he ʻEikí ʻenau moʻuí ʻi ha ngaahi founga taʻeʻamanekina. Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e puipuituʻa ʻo e ngaahi aʻusia ʻa Siosefa ʻi heʻene hoko ko ha pōpula ʻi ʻIsipité, fakakaukau ke fakaʻaliʻali e fakatātā ko ʻení pea fakaafeʻi ha mēmipa ʻo e kalasí ke ne fakamatalaʻi fakanounou ʻa e Sēnesi 37. (Kapau ʻe fiemaʻu, ʻe lava foki ke lau ʻe he kau akó ʻa e ʻuluʻi fakamatala ʻo e vahé.)
ʻOku Fakatau Atu ʻa Siosefa ʻe Hono Ngaahi Tokouá, tā ʻa Ted Henninger
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e tēpile ko ʻení. Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau ako fakafoʻituitui pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki ha seti veesi ʻe taha pe lahi ange ʻi he kōlomu ʻi he toʻohemá. Fakaafeʻi ke nau kumi pea lekooti ʻenau tali ki he ongo fehuʻi ʻi he kōlomu ʻe tahá.
|
Ngaahi Vēsí |
Ko e hā e meʻa ne hoko kia Siosefá? |
Naʻe tāpuekina fēfē ʻe he ʻOtuá ʻa Siosefá? |
|---|---|---|
Ngaahi Vēsí | ||
Ngaahi Vēsí | ||
Ngaahi Vēsí | ||
Ngaahi Vēsí |
Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe e ngaahi meʻa ne nau maʻú. Te ke lava foki ʻo kole ange ke nau vahevahe ha ngaahi moʻoni ne nau ako fekauʻaki mo e ʻEikí mei he ngaahi aʻusia ʻa Siosefá. ʻE lava ke kau ʻi he ngaahi tali ʻa e kau akó ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: ʻE lava ke kau ʻa e ʻEikí mo ktiautolu ʻi he ngaahi tūkunga kotoa pē ʻo ʻetau moʻuí. ʻE lava ke fakaʻaongaʻi ʻe he ʻOtuá hotau ngaahi faingataʻá ke faitāpuekina ʻetau moʻuí mo e moʻui ʻa e niʻihi kehé. (ʻE lava ke ke fakakaukau ke ako ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 90:24 pea fakaafeʻi e kau akó ke aleaʻi e founga ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ai e ngaahi akonaki ʻa e ʻEikí ʻi he veesi ko ʻení ki he tūkunga ʻo Siosefá.)
Fakakaukau foki ke ʻeke ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
Ko e fē ha taimi kuó ke fakatokangaʻi ai hono fakaʻaongaʻi ʻe he ʻOtuá ho ngaahi faingataʻá ke faitāpuekina hoʻo moʻuí pe moʻui ʻa e niʻihi kehé?
-
Kuo fakahaaʻi fēfē ʻe he ʻOtuá ʻokú Ne kau ʻi he fanga kiʻi meʻa iiki pe ngaahi makamaile lalahi ʻo hoʻo moʻuí?
-
ʻOkú ke tauhi fēfē ha fakakaukau ʻoku taʻengatá ʻi he taimi ʻokú ke foua ai e ngaahi taimi faingataʻá pe ʻikai ke ngali mahino e ngaahi talí?
Ki ha ngaahi sīpinga kehe ʻo ha kakai ne tuʻunga ʻi honau ngaahi faingataʻá ʻa ʻenau aʻusia e ngaahi tāpuaki ʻa e ʻOtuá, te ke lava ʻo huluʻi ʻa e ongo vitiō “Trial of Adversity” (2:40) pe “How I Found Out Out God Loves Me” (5:26).
Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke nau hiki ha meʻa ʻoku nau fakaʻamu ke manatuʻi ʻi heʻenau fehangahangai mo honau ngaahi ʻahiʻahí. Vahevahe hoʻo fakamoʻoni ki he malava ʻe he ʻOtuá ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi faingataʻá ke tākiekina ʻetau moʻuí ki heʻetau leleí.
ʻE tokoniʻi fēfē au ʻe he ʻEikí ke u ikunaʻi e ngaahi ʻahiʻahi ke fakahoko ha angahala fakasekisualé?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukauloto ʻoku ʻi ai haʻanau kaungāmeʻa ʻokú ne pehē, “ʻOku ʻikai ke u ʻilo pe ʻoku lava fēfē ʻa e kakaí ʻo kei maʻa fakasekisuale ʻi he māmani ʻoku tau nofo aí.”
Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke aleaʻi ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
Ko e hā e ʻuhinga ʻe ala ongoʻi peheni ai ha taha?
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ha meʻa ʻe ala tokoni ki ha taha ʻokú ne maʻu e hohaʻa ko ʻení?
Fakamahinoʻi ange naʻe fakamālohiʻi ʻa Siosefa ʻo ʻIsipité ʻe he uaifi ʻo Potifaá ke ne fai ha angahala fakasekisuale lolotonga ʻene hoko ko e pule ʻo e fale ʻo Potifaá. Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakatokangaʻi e meʻa ʻoku nau ako mei he Laumālie Māʻoniʻoní he lolotonga ʻenau akó ʻe ala tokoni ke nau tekeʻi ʻa e ngaahi faingataʻa pe ngaahi ʻahiʻahi te nau ala fehangahangai mo iá.
Ke tokoni ke fakahinohino e ako ʻe he kau akó ʻo e Sēnesi 39, tufa e laʻipepa tufa “Ako mei he Sīpinga ʻa Siosefa ki Hono Tekeʻi ʻo e ʻAhiʻahí.” Fakaafeʻi e kau akó ke fakakakato ia mo hanau hoa pe kulupu tokosiʻi. (ʻE lava foki ke hoko ʻeni ko ha feituʻu lelei ke tokoni ki he kau akó ke nau akoako e “Ko Hono Fakatatau ʻa e Folofolá” ʻi he Ngaahi Taukei Ako Folofolá.)
Hili e fealēleaʻaki ʻa e kau akó, fakaafeʻi ha niʻihi ke vahevahe mo e kalasí ha ngaahi fakakaukau ʻe niʻihi ne nau hiki mo honau hoá pe kulupú. (ʻI he vahevahe ʻa e kau akó, te ke lava ʻo tokoni ke nau ʻilo ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení: ʻE lava heʻetau līʻoa ki he ʻOtuá ʻo ʻomi ha mālohi ke tau matuʻuaki ʻa e ʻahiʻahí. Kapau te tau mavahe mei he ngaahi tūkunga ʻoku fakatupu ʻahiʻahí, ʻe lahi ange leva ʻetau malava ke matuʻuaki e ʻahiʻahí.)
Mahalo ʻe ʻi ai hao kau ako ʻoku nau fāifeinga ke tekeʻi ʻa e ʻahiʻahí pea fiemaʻu ke nau ongoʻi ha ʻamanaki lelei te nau lava ʻo fakatomala mo ikunaʻi ʻenau ngaahi angahalá. Fakamoʻoni ki he natula ʻofa, faʻa kātaki, mo faʻa fakamolemole ʻo Sīsū Kalaisí, “ʻa ia ʻoku māfimafi ke fakamoʻui mo fakamaʻa mei he taʻe-māʻoniʻoni kotoa pē” (ʻAlamā 7:14). Fakakaukau ke huluʻi ʻa e foʻi vitiō “Temptation Fades as We Seek Christ in Every Thought” (2:57) pea fakaafeʻi e kau akó ke kumi e founga ʻe lava ke ʻomi ai ʻe he Fakamoʻuí ha ʻamanaki lelei kiate kitautolú.
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali e ngaahi fakahinohino ko ʻení ke tokoni ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi moʻoni kuo nau akó:
Faʻu ha palani ʻe ala tokoni atu ke ke fakaʻehiʻehi mo tekeʻi ʻa e ʻahiʻahí. Hangē ko ʻení, te ke lava ʻo:
-
Fakakaukau ki ha ʻahiʻahi ʻokú ke faʻa fehangahangai mo ia.
-
Feinga ke ʻiloʻi ha ngaahi tūkunga te ke ala fiemaʻu ke fakaʻehiʻehi mei ai kae lava ke ke fakasiʻisiʻi ʻa e ʻahiʻahí.
-
Feinga ke ʻiloʻi ʻa e founga te ke “hola” aí ʻi he taimi ʻe hoko mai ai ʻa e ʻahiʻahí.
-
Lotua ha mālohi mo ha fakahinohino ke ikunaʻi e ʻahiʻahi ko ʻení.
Lekooti hoʻo palaní, pea toutou vakai ki ai ʻi he ngaahi uike ka hoko maí ke fakafuofuaʻi hoʻo fakalakalaká.
Te u lava fēfē ʻo teuteu lelei ange ki he kahaʻú?
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali e fakamatala ko ʻení. Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakafuofuaʻi kinautolu ʻi he fakamatala takitaha, ʻo fakaʻaongaʻi ha meʻafua mei he 1 (ʻikai teitei poupou) ki he 5 (poupou lahi ʻaupito). He ʻikai vahevahe ʻenau talí mo e niʻihi kehé.
-
ʻOku ou ongoʻi hangē ʻoku ʻi ai ha fakahinohino ki heʻeku moʻuí.
-
ʻOku ou ʻiloʻi ʻa e ngaahi taumuʻa ʻoku ou fakaʻamu ke aʻusia ʻi he taʻu ʻe 5, 10, mo e 20 ka hoko maí.
-
Kuó u aʻusia ha ngaahi meʻa ʻi heʻeku moʻuí ne tokoniʻi ai au ʻe he mateuteú kimui ange.
ʻI he kau ʻa e kau akó ʻi he ʻekitivitī ako ko ʻení, fakaafeʻi ke nau fakakaukau ki he founga ʻe lava ke hoko ai ʻa e mateuteú ke ne ʻomi ʻa e nongá mo e tuʻunga paú ʻi he kahaʻú.
Fakamanatu ki he kau akó naʻe tuʻunga ʻi he tokoni ʻa e ʻOtuá ʻa e ola lelei hono fakaʻuhingaʻi ʻe Siosefa ʻa e misi ʻa Feló ʻa ia naʻe ʻikai ke lava ʻe ha taha kehe ʻo fakamatalaʻí. ʻI he misí, naʻe fakatokanga ai ʻa e ʻOtuá kia Felo fekauʻaki mo ha honge naʻe ʻamanaki ke hoko, pea naʻe fokotuʻu ange ʻe Siosefa ha palani ngāue ke tokoni ke ne mateuteu.
Lau fakakalasi ʻa e Sēnesi 41:33–42, 53–57, ʻo kumi e ngaahi fokotuʻu ʻa Siosefa kia Feló pea mo e meʻa naʻe fai ʻe Feló.
Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe e meʻa naʻa nau ako mei he ngaahi veesi ko ʻení ʻaki hano ʻeke ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:
-
Naʻe tāpuekina fēfē ʻe he ʻEikí ʻa Siosefa pea mo e kakai naʻá ne feohi mo iá?
-
Ko e hā ha foʻi moʻoni ʻokú ke ako mei he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e founga ʻoku teuteuʻi ai kitautolu ʻe he ʻEikí ki he kahaʻú? (ʻE lava ke fakahā ʻe he kau akó ha foʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻOku faleʻi kitautolu ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻi Heʻene kau tamaioʻeiki kuo ueʻi fakalaumālié, ke tau teuteu ki he kahaʻú.)
Tuku ha taimi ki he kau akó ke nau kumi mo vahevahe ʻa e faleʻi kuo fai ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻi Heʻene kau palōfitá ʻa ia te ne ala teuteuʻi kitautolu ki he kahaʻú ʻi ha niʻihi ʻo e ngaahi tafaʻaki ko ʻení:
-
Fakalaumālie
-
Fakaʻatamai
-
Fakapaʻanga
-
Fakatuʻasino
-
Fakaeloto
Fakakaukau ke hiki e ngaahi tali ʻa e kau akó ʻi he palakipoé. Te ke lava foki ʻo kole ki he kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa ʻe lava ke akoʻi ange ʻe he ngaahi faleʻi ko ʻení fekauʻaki mo e finangalo ʻa e Fakamoʻuí maʻanautolú.
Fakakaukau ke vahevahe ʻa e fakamatala ko ʻeni naʻe fai ʻe Pīsope W. Kulisitofā Uatoló:
ʻI he ʻaho ní, kuo tāpuekina kitautolu ke tataki ʻe ha kau palōfita ʻa ia ʻoku mahino kiate kinautolu ʻa e fiemaʻu ko ia ke tau teuteu ki he ngaahi fakatuʻutāmaki “ʻa ia ʻe hoko maí” [Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:17] pea ʻokú Ne ʻafioʻi ʻa e ngaahi fakangatangata pe ngaahi fakataputapui te tau ala fepaki mo ia ʻi heʻetau feinga ke muimui ki heʻenau faleʻí. …
… [ʻOku totonu] ke toki fakaʻaongaʻi pē ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻeni [ʻo e teuteú] “ʻi he fakapotopoto mo e maau,” [Mōsaia 4:27] kae lava ke tau lea ʻo hangē ko ia naʻe fakahoko ʻe Siosefa ʻi ʻIsipité, “Naʻe ʻi ai ʻa e mā” [Sēnesi 41:54].
ʻOku ʻikai ʻamanaki mai ʻa e ʻEikí ke tau fakahoko ha meʻa ʻo lahi ange ʻi he meʻa te tau malavá, ka ʻokú Ne ʻamanaki mai ke tau fakahoko ʻa e meʻa te tau malavá, ʻi he taimi te tau lava aí. (“Naʻe ʻi ai ʻa e Mā,” Liahona, Nōvema 2020, 43)
-
Kuo tāpuekina fēfē koe ʻe he ʻEikí ʻi hoʻo ngaahi feinga ke teuteu ki he kahaʻú? Ko e hā ha founga kuo ʻaonga ai kiate koe ʻa e tokateu ʻa e niʻihi kehé?
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he founga ʻoku nau muimui ai ki he ngaahi fakaafe ʻa e ʻEikí ke tokateu ki he kahaʻú. Fakaafeʻi ke nau fakakaukau ki ha ngaahi liliu te nau lava ke fai ʻo makatuʻunga ʻi he meʻa kuo nau ako pe ongoʻi mei he Laumālie Māʻoniʻoní. Poupouʻi ke nau lekooti ʻenau ngaahi taumuʻá pea ngāueʻi ia.