Halina’t Basahin ang Lumang Tipan

Ang Lumang Tipan ay isang talaan ng mga pakikipag-ugnayan ng Diyos sa Kanyang mga pinagtipanang anak mula sa Paglikha hanggang sa humigit-kumulang apat na raang taon bago isinilang si Jesucristo. Ang salitang Hebreo na isinalin bilang “testamento” ay maaari ding mangahulugang “tipan.” Sa Lumang Tipan, mababasa natin ang tungkol sa kasaysayan ng mga pinagtipanang tao ng Diyos. Ang tipang ito ay nagsimula kay Adan at nagpatuloy sa pamamagitan ng mga dakilang patriyarka. Ito ay pinanibago sa pamamagitan nina Abraham, Isaac, at Jacob at ng kanilang mga inapo, na tinatawag na “sambahayan ni Israel” o “mga anak ni Israel.”

Ginabayan ng mga turo at tipan sa Lumang Tipan ang mga tagasunod ni Jehova mula sa simula. Ang mga turo at propesiya ng maraming propeta sa Lumang Tipan ay napanatili para sa mga Nephita at Lamanita sa mga laminang tanso. Ang mga turong ito ay nagsisilbing pundasyon ng banal na kasulatan na ginamit nina Nephi, Jacob, Abinadi, Alma, at iba pa upang makapagturo sa kanilang mga tao at makapagsulat ng sarili nilang mga talaan. Ito ang mga banal na kasulatan noong panahon ni Jesus, at madalas Niyang binabanggit ang mga nakasulat sa Lumang Tipan sa panahon ng Kanyang ministeryo. Madalas na ginamit ng mga manunulat ng Bagong Tipan tulad nina Mateo, Juan, at Pablo ang Lumang Tipan bilang pundasyon ng kanilang mga patotoo tungkol sa Tagapagligtas. Ang mga turo at tipan ng Lumang Tipan ay nananatiling pundasyon para sa atin ngayon.

Tulad ng lahat ng banal na kasulatan, ang Lumang Tipan ay nagtuturo at nagpapatotoo tungkol kay Jesucristo. Siya si Jehova, ang Diyos ng Lumang Tipan. Itinuro ni Pangulong Spencer W. Kimball: “Ang mga propeta sa Lumang Tipan mula kay Adan hanggang kay Malakias ay nagpapatotoo sa kabanalan ng Panginoong Jesucristo at ng ating Ama sa Langit. Si Jesucristo ang Diyos ng Lumang Tipan, at Siya ang nakipag-usap noon kina Abraham at Moises. Siya ang nagbigay-inspirasyon kina Isaias at Jeremias; Siya ang nagpropesiya sa pamamagitan ng mga piling kalalakihang iyon tungkol sa mga magaganap sa hinaharap, maging hanggang sa pinakahuling araw at oras.”

Ang mga aklat ng Lumang Tipan ay malamang na orihinal na nakasulat sa materyal na tulad ng katad o papyrus. Ang mga ito ay isinalin at pinangalagaan bilang mga balumbon o scroll, kung saan ang karamihan ay nakasulat sa Hebreo. Kalaunan, pinagsama-sama ang mga sinaunang manuskrito sa isang koleksyon na naging kilala bilang Biblia ng mga Hebreo. Ang salitang biblia, ay nagmula sa salitang Griyego na ang ibig sabihin ay “mga aklat.” Walang nakaligtas na orihinal na manuskritong isinulat ng mga may-akda ng Lumang Tipan. May pinakalumang manuskrito ng mga teksto ng Lumang Tipan na nagmula pa noong ikatlong siglong BC.

Nagsagawa ng ilang mahahalagang hakbang sa nakalipas na mga siglo upang ayusin at pangalagaan ang mga nakasulat sa Lumang Tipan. Dalawa sa mga pagsisikap na ito ay ang tekstong Septuagint at Masoretic. Ang Septuagint ay isang pagsasalin sa Griyego ng mga nakasulat sa Lumang Tipan na pinagsama-sama noong ikatlo hanggang ikalawang siglong BC. Ito ang bersiyon ng Lumang Tipan na karaniwang ginagamit ng mga Judio noong panahon ng Tagapagligtas. Ang tekstong Masoretic ay nabuo noong humigit-kumulang ikapito hanggang ikasampung siglong AD ng isang grupo ng mga iskolar na Judio na kilala bilang mga Masorete. Ang mga modernong Ingles na bersiyon ng Lumang Tipan, kabilang ang King James Version, ay naimpluwensyahan ng tekstong Septuagint at Masoretic.

Sa kabila ng pagsisikap ng matatapat na tao na panatilihin ang teksto ng Biblia, mayroon pa ring mga inspiradong kasulatan na hindi kasama sa Biblia. Halimbawa, may ilang aklat ng banal na kasulatan na binanggit sa Biblia na sa iba’t ibang kadahilanan ay nawala o naglaho. Bukod pa rito, nagsimulang magkaroon ng mga pagkakaiba-iba sa mga teksto ng Biblia sa paglipas ng panahon. Ito ay kadalasang resulta ng mga pagkakamali sa pagsusulat o pagsasalin. Ipinropesiya rin ng propetang si Nephi sa Aklat ni Mormon na ang ilang malinaw at mahalagang katotohanan ay aalisin sa Biblia ng mga taong may hindi matwid na motibo upang “[mailihis] nila ang mga tamang landas ng Panginoon” at mailigaw ang mga tao.

Sa kabila ng mga kakulangan na naroon sa mga makabagong Biblia, isang himala na naingatan at napangalagan ang ito at hindi ito dapat balewalain. Sinabi ni Pangulong M. Russell Ballard: “Ang Banal na Biblia ay isang himala! Himalang ang 4,000 taon ng sagrado at sekular na kasaysayan ng Biblia ay naitala at naingatan ng mga propeta, apostol, at inspiradong tao ng simbahan.”

Nang pagsama-samahin ang Lumang Tipan, ang mga aklat ay hindi palaging nakaayos ayon sa pagkakasunud-sunod nito kundi sa halip ay hinati ayon sa mga paksa ng mga ito. Noong unang panahon, nahahati ang mga aklat ng Lumang Tipan sa tatlong pangunahing bahagi: ang Batas, ang mga Propeta, at ang mga Kasulatan. Inayos ng karamihan sa mga Biblia ng mga Kristiyano ngayon ang mga aklat ng Lumang Tipan ayon sa sumusunod na apat na kategorya:

1. Ang Batas. Ang mga aklat mula sa Genesis hanggang Deuteronomio ay nagbibigay ng kasaysayan ng pakikipag-ugnayan ng Diyos sa Kanyang mga anak mula sa paglikha ng mundo hanggang sa magwakas ang buhay ni Moises. Ang mga ito ay madalas na tinatawag na Batas dahil naglalaman ito ng batas ni Moises.

2. Ang Kasaysayan. Ang mga aklat mula sa Josue hanggang sa Esther ay patuloy na nagsasalaysay ng kasaysayan ng mga anak ni Israel sa loob ng mahigit 600 taon pagkatapos ng panahon ni Moises.

3. Ang Tula. Ang mga aklat mula sa Job hanggang sa Awit ng mga Awit ay puno ng mga aral at paghahayag na isinulat sa anyong patula. Ang aklat ng Mga Awit ay naglalaman ng mga salita sa iba’t ibang mga sagradong musika.

4. Ang mga Propeta. Ang mga aklat mula sa Isaias hanggang Malakias ay naglalaman ng mga turo ng mga propeta na naglingkod sa panahong namumuno ang mga hari sa mga anak ni Israel o noong matapos ang panahong ito. Ang mga aklat na ito ay hindi magkakasunod ayon sa kasaysayan.

Mula 1604 hanggang 1611, mga 50 iskolar na hinirang ni King James I ng England ang gumawa ng bagong pagsasalin ng Biblia sa Ingles. Nakilala ito bilang King James Version, na kung minsan ay tinatawag na Authorized Version [Awtorisadong Bersiyon].

Ginamit ng mga tagasalin ang mga naunang pagsasalin ng Biblia sa Ingles. Sumangguni rin sila sa iba pang mga resource, kabilang ang mga manuskrito ng mga teksto ng Biblia sa Hebreo at Griyego. Ang King James Version ng Biblia ang pinag-aralan ni Joseph Smith. Ang King James Version ay may walang hanggang kahalagahan sa Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw dahil ang bokabularyo at estilo ng wika nito ay makikita sa buong Aklat ni Mormon at sa Doktrina at mga Tipan.

Isinulat ng Unang Panguluhan: “Bagama’t maaaring mas madaling basahin ang iba pang mga bersiyon ng Biblia kaysa sa King James Version, sa mga bagay na may kinalaman sa doktrina sinusuportahan ng paghahayag sa mga huling araw ang King James Version kaysa iba pang mga salin sa Ingles. … Ang Biblia sa wikang Ingles ang siyang ginagamit ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw.”

Sa koleksyon ng mga Banal na Kasulatan sa Gospel Library, makikita mo ang Mga Pagsasalin at Format. Piliin ang “Banal na Biblia” para makita ang listahan ng mga pagsasalin ng Biblia na inilathala o pinili para gamitin ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw.

Nagpakita si Propetang Joseph Smith ng matinding pagmamahal para sa Biblia sa buong buhay niya. Gayunpaman, alam niya na may mga problema sa teksto nito. Ipinaliwanag niya na sa nakalipas na mga panahon, maraming pagbabago at pagkakamali ang pumasok sa teksto ng Biblia, na naging sanhi para mamali sa pag-unawa ang mga tao sa mga turo nito.

Noong tag-init ng 1830, sinimulang baguhin ni Propetang Joseph Smith ang King James Version ng Biblia sa Ingles, na naglalayong iwasto at linawin ang teksto. Ang rebisyong ito ay nakilala bilang ang Pagsasalin ni Joseph Smith. Itinuring ni Joseph ang gawaing ito bilang bahagi ng kanyang tungkulin bilang propeta. Natapos ni Joseph ang malaking bahagi ng kanyang gawain noong Hulyo 1833, bagama’t patuloy siyang gumawa ng maliliit na pagbabago sa manuskrito hanggang sa kanyang pagkamatay noong 1844.

Kahit na madalas na tinatawag na “pagsasalin” ang kanyang rebisyon, hindi isinalin ng Propeta ang Biblia sa ibang wika. Hindi rin siya gumamit ng mga source o diksyunaryo sa wikang Hebreo at Griyego. Sa halip, pinag-aralan niya ang mga passage mula sa King James Version ng Biblia at pagkatapos ay gumawa siya ng mga pagwawasto at pagdaragdag ayon sa inspirasyon ng Espiritu Santo. Ang mga nauna niyang gawa sa pagsasalin ay lumawak at idinagdag sa maraming mga salaysay sa Biblia, at lumikha ito ng ganap na mga bagong passage ng teksto. Ilan sa mga halimbawa nito ang aklat ni Moises at ang Joseph Smith—Mateo. Kabilang sa iba pang mga rebisyon ang “mas maliliit na pagbabago na nagpaganda sa gramatika, nagpa-moderno sa wika, nagwasto sa mga paksa ng doktrina, o pumawi sa mga hindi pagtutugma.”

Ipinahayag ni Pangulong Dallin H. Oaks na “bilang miyembro ng maringal na pamilya ng banal na kasulatan, dapat na bigyang-pansin at papurihan [ang Pagsasalin ni Joseph Smith ng Biblia] sa anumang okasyong naroon ito.”

Marami sa mga inspiradong rebisyon ng Propeta ang matatagpuan sa Pagsasalin ni Joseph Smith ng Biblia sa koleksyon ng Mga Tulong sa Pag-aaral sa Gospel Library. Matatagpuan din ang ibang mahalagang rebisyon sa mga footnote at appendix ng Biblia sa Latter-day Saint edition ng Biblia.