Exodo 1–6

Ang aklat ng Exodo ay salaysay tungkol sa pag-alis ng Israel mula sa pagkaalipin sa Egipto at ang kanilang paghahandang manahin ang lupang pangako bilang mga pinagtipanang tao ng Panginoon.Ang ibig sabihin ng salitang exodo ay “paglabas” o “pag-alis.”Sa aklat na ito, nasaksihan natin ang dakilang kapangyarihan ni Jehova at ang Kanyang pagmamahal na hatid ng tipan.Nagbibigay rin ang Exodo ng mga detalye tungkol sa pagpapalaki kay Moises at sa pagsisimula ng kanyang ministeryo bilang isang dakilang propeta ng Panginoon.

Ang mga pangyayaring nakatala sa Exodo—tulad ng paghahati ng Panginoon sa Dagat na Pula, pagbibigay ng manna sa ilang, at pagbibigay ng Sampung Utos—ay naging mahalagang batayan sa identidad ng Israel bilang mga tao.Binanggit ni Jesucristo at ng Kanyang mga propeta ang mga mahimalang pangyayaring ito para ituro ang iba’t ibang alituntunin ng ebanghelyo.Ang pagtakas ng Israel mula sa pagkaalipin at ang kanilang paglalakbay sa ilang ay maaaring sumasagisag sa ating paglalakbay sa isang mundong puno ng kasamaan at pagbabalik sa piling ng Diyos.

Ang aklat ng Exodo ay nahahati sa dalawang pangunahing bahagi.Ang kabanata 1–18 ay nagsasalaysay ng pagtawag kay Moises at ng pagliligtas sa Israel mula sa pagkaalipin.Ang kabanata 19–40 ay naglalarawan sa tipan ng Panginoon sa Israel at ang pagbibigay ng Kanyang batas sa Bundok ng Sinai, kasama ang pagtatayo ng tabernakulo.

Maraming mga iskolar ang naniniwala na sa panahon ni Jose, ang hilagang Egipto ay pinamumunuan ng mga taong Hyksos na hindi taga-Egipto.Kalaunan ay pinabagsak ng bagong dinastiya ang mga dayuhang pinunong iyon, na maaaring magpaliwanag sa pahayag na “may bumangong isang bagong hari sa Ehipto.”Naging mapagbantay ang bagong Faraon sa mga Israelita dahil sa iba’t ibang dahilan, kabilang ang pagdami ng kanilang populasyon, ang posibilidad na kumampi sila sa mga kaaway ng Egipto, at ang posibleng ugnayan nila sa mga dating pinunong Hyksos.

Sinuway ng mga komadronang Hebreo na sina Sifra at Pua ang utos ni Faraon na patayin ang mga sanggol na lalaki na Hebreo dahil sila ay “natakot sa Diyos.”Ang pagkatakot sa Diyos ay nangangahulugang pagkakaroon ng pagpipitagan at malalim na paggalang sa Kanya.

Itinuro ni Elder David A. Bednar, “Di-tulad ng makamundong takot na lumilikha ng pangamba at pagkabalisa, ang takot sa Diyos ay pinagmumulan ng kapayapaan, katiyakan, at tiwala.”Ipinaliwanag pa niya na ang takot sa Diyos ay “kinapapalooban ng malalim na pagpipitagan, paggalang, at paghanga sa Panginoong Jesucristo … , pagsunod sa Kanyang mga kautusan … , at pag-asam sa Huling Paghuhukom at katarungan sa Kanyang kamay.

Si Moises ay isa sa mga pinakadakilang propeta na nakilala ng sanlibutan.Ang kanyang buhay at misyon ang paksa ng mga propesiya ni Jose ng Egipto ilang siglo bago siya ipinanganak.Maraming pagkakatulad ang buhay ni Moises at ang buhay at misyon ni Jesucristo, na tinawag na “isang propetang gaya” ni Moises.Nang tawagin ng Panginoon si Moises na maging propeta, sinabi Niya sa kanya, “Ikaw ay kawangis ng aking Bugtong na Anak.”

Nakalista sa sumusunod na talahanayan ang ilan sa mga pagkakatulad nina Moises at Jesucristo.

Ang Exodo ay nagbigay lamang ng limitadong impormasyon tungkol sa buhay ni Moises sa Egipto pagkatapos siyang ampunin ng anak na babae ni Faraon.Gayunpaman, ang aklat ng Mga Gawa ay nagbigay ng mga karagdagang impormasyon tungkol sa mga unang taon ni Moises.Ipinaliwang ni Esteban na “tinuruan si Moises sa lahat ng karunungan ng mga Ehipcio: at siya ay makapangyarihan sa kanyang mga salita at mga gawa.”At iminungkahi ng sinaunang Judio na mananalaysay na si Josephus na si Moises ay isang marunong at edukadong prinsipe at heneral ng militar na naglilingkod sa Egipto.

Ipinahihiwatig sa mga turo ni Esteban na alam ni Moises na siya ang magliligtas sa mga Hebreo mula sa Egipto.Itinuro niya na noong si Moises ay “apatnapung taong gulang na, naisipan niyang dalawin ang kanyang mga kapatid, na mga anak ni Israel. …Noon ay inisip niya na naunawaan ng kanyang mga kababayan na ibinigay ng Diyos sa kanila ang kaligtasan sa pamamagitan niya, ngunit hindi nila naunawaan.”

Ang salaysay tungkol sa pagpatay ni Moises sa isang tagapangasiwang taga-Egipto ay maikli at maraming kulang na detalye.Ang salitang Hebreo na isinalin bilang “binubugbog” sa talata 11 ay isinalin bilang “pinatay” sa talata 12 at naglalarawan ito ng marahas na pagkilos ng mga kawal.Nagpapahiwatig ito na talagang nasa panganib ang buhay ng aliping Hebreo.Sa madaling salita, pinatay ni Moises ang taga-Egipto upang mailigtas ang buhay ng Hebreo.Ang mga ginawa ni Moises bago at pagkatapos ng pangyayari ay nagpapahiwatig na alam niyang hindi sasang-ayunan ng mga taga-Egipto ang kanyang ginawa.Gayunpaman, dahil siya ay nagtatanggol lamang, si Moises ay walang sala sa pagpatay.

Si Jetro (kilala rin bilang Reuel) ay ang mataas na saserdote ng Midian, isang rehiyon sa silangan ng Egipto.Bilang Midianita, si Jetro ay inapo nina Abraham at Ketura sa pamamagitan ng kanilang anak na si Midian.Pinakasalan ni Moises si Zifora, isa sa mga anak na babae ni Jetro.Mula sa banal na kasulatan sa mga huling araw, nalaman natin na tinanggap ni Jetro ang priesthood sa pamamagitan ng angkan ni Abraham at iginawad niya ang priesthood kay Moises.

Ang Panginoon ay gumawa ng mga kamangha-manghang pangako sa pamamagitan ng Kanyang mga tipan kina Abraham, Isaac, at Jacob.Kabilang sa mga pangakong ito ay na magmumula kay Abraham ang mga hari at mga bansa, na ang lahat ng bansa sa mundo ay pagpapalain sa pamamagitan ng kanyang binhi, at na tatanggapin ni Abraham at ng kanyang mga inapo ang lupain ng Canaan “bilang pag-aaring walang hanggan.”Ipinangako rin ng Panginoon kay Abraham na bagama’t balang-araw ay magiging alipin ang kanyang mga inapo “sa lupaing hindi kanila,” sa huli ay “aalis sila na may malaking ari-arian.”

Pagkatapos ng maraming siglo ng pagkaalipin sa Egipto, maaaring naging madali para sa mga Israelita na madama na nakalimutan na sila ng Diyos.Ngunit ipinapaalala sa atin ng Exodo 2:24 na “naalala ng Diyos ang kanyang tipan kina Abraham, Isaac, at Jacob.”Palaging tutuparin ng Panginoon ang Kanyang mga tipan sa Kanyang mga tao.Itinuro ni Pangulong Russell M. Nelson: “Kapag kayo at ako ay nakipagtipan sa Diyos, nagiging mas malapit ang ating ugnayan sa Kanya kaysa noong bago tayo makipagtipan.Ngayon ay nakabigkis na tayo sa isa’t isa.Dahil sa ating tipan sa Diyos, hindi Siya kailanman mapapagod sa Kanyang mga pagsisikap na tulungan tayo, at hindi kailanman mauubos ang Kanyang maawaing pasensya sa atin.Ang Diyos ay may espesyal na pagmamahal para sa bawat isa sa atin.”

Ang pakikipagtagpo ni Moises sa Panginoon sa nagliliyab na palumpong ay naganap sa Horeb, ang “bundok ng Diyos.”Ang Horeb ay tinatawag ding Bundok ng Sinai at ito ang lugar kung saan kalaunan ay matatanggap ni Moises ang batas at ang Sampung Utos mula sa Panginoon.

Unang tinawag ng Diyos si Moises mula sa isang palumpong sa Bundok ng Sinai na “nagliliyab ngunit ito’y hindi nasusunog.”Ito ang kauna-unahang naitalang pagkakataon na nagpakita ang Panginoon kay Moises.Kalaunan, bago akayin ang mga anak ni Israel paalis ng Egipto, muling nakipag-usap si Moises sa Panginoon—nang “harapan” sa pagkakataong ito.Sa pakikipag-usap na iyon, “ang kaluwalhatian ng Diyos ay napasa kay Moises; kaya nga, natagalan ni Moises ang kanyang pagharap.”

Sa buong banal na kasulatan, ang mga paglalarawan sa presensya ng Diyos ay kadalasang nagbibigay-diin sa liwanag, kaluwalhatian, o apoy.Nang magpakita ang Panginoon kay Moises sa isa pang pagkakataon sa Sinai, ang Kanyang hitsura ay “tulad ng apoy na nagliliyab.”Ang mga anak ni Israel ay ginabayan ng presensya ng Panginoon sa isang “haliging apoy” sa kanilang paglalakbay sa ilang.Sa isang salaysay tungkol sa Unang Pangitain, inilarawan ni Propetang Joseph Smith ang isang haliging apoy na hindi nasunog ang mga nakapalibot na puno.Inilarawan ni Lehi ang isang haliging apoy sa ibabaw ng isang malaking bato.Gumamit ng katulad na salita ang ibang propeta upang ilarawan ang kaluwalhatian ng Diyos.

Ang Hebreong pangalan para sa Diyos ng Israel ay YHWH, isang salita na karaniwang isinasalin bilang Jehova sa Ingles.Ang pangalang ito ay batay sa pandiwang “maging” at maaaring mangahulugang “Siya nga,” o, sa pagtukoy sa sarili, “Ako nga.”Makikita sa pangalang ito ang walang hanggang katangian ni Jesucristo.Itinuro ni Elder D. Todd Christofferson: “Kapwa bilang si Jehova at ang Mesiyas, Siya ang dakilang Ako Nga, ang Diyos na nabubuhay ayon sa Kanyang kagustuhan at kapangyarihan.Siya ay nabubuhay at patuloy na mabubuhay.

Ang pagpapatigas ng puso ni Faraon ay paulit-ulit na tema sa mga unang kabanata ng Exodo.Marami sa mga passage na ito ang nagsasabi na pinatigas ng Panginoon ang puso ni Faraon.Gayunpaman, sa Pagsasalin ni Joseph Smith, ang bawat passage ay binago upang sabihin na pinatigas ni Faraon ang kanyang sariling puso.Ang mga pagbabagong ito ay nagbibigay-diin sa personal na kalayaan ni Faraon na tutulan ang kalooban ng Diyos.

Mahirap maunawaan ang salaysay tungkol sa paghahangad ng Diyos na patayin si Moises dahil kulang sa maraming mahahalagang detalye ang teksto.Ipinahihiwatig ng Pagsasalin ni Joseph Smith na nagalit ang Panginoon kay Moises dahil hindi niya natuli ang kanyang anak at ang pagtutuli ni Zifora sa bata ang nagligtas sa buhay ni Moises.

Ipinahihiwatig ng teksto sa Exodo 6:3 na ang pangalang Jehova ay hindi alam nina Abraham, Isaac, at Jacob.Gayunpaman, sumasalungat ang pahiwatig na ito sa mga naunang salaysay sa Lumang Tipan na nagsasabing ang pangalan ng Panginoon ay alam ng mga naunang tao.Binago ng Pagsasalin ni Joseph Smith ang pagkakasunud-sunod ng mga salita sa talatang ito upang magtanong ng tanong na retorikal na may ipinahihiwatig na positibong sagot.

• Heather B. Moore, “The Women in Moses’s Life” (digital lamang na artikulo), Liahona, Mar. 2022, Gospel Library

• Neil L. Andersen, “Ang Propeta ng Diyos,” Liahona, Mayo 2018, 24–27

• Willard Elieson at Michael Magleby, “Mga Aral sa Pamumuno mula kay Moises” (digital lamang na artikulo), Liahona, Abr. 2022, Gospel Library