Akwa Mboho
Erisio-isop Jesus Christ Ɔnɔ Akpatre Ubɔhɔ
Akwa Mbono eke Ɔfiɔŋ Inaŋ 2025


14:15

Erisio-isop Jesus Christ Ɔnɔ Akpatre Ubɔhɔ

Nte nnyin iwɔŋɔre itiene Jesus Christ, Andinyaŋa ererimbot, Enye eyenyaŋa nnyin osio ke mme oyobio uwem oto ke Erisio-isop Esie.

Erisio-isop Jesus Christ ɔnɔ akpatre ubɔhɔ osio ke mme idomo emi nnyin ikutde ke uwem emi. President Russell M. Nelson ɔkɔdɔŋ mi ete ŋkediɔŋ Casper Wyoming Temple ke utit isua emi ekebede. Oro ekedi inem, ntuuk, ye ifiɔk-ukpep eke spirit. Oro ama owut ediŋwaŋa ntiŋenyin kabaŋa utom se mme temple enam ke ndinyaŋa nditɔ Abasi otode ke Erisio-isop Jesus Christ.

Mme stake ke Casper Wyoming Temple District esine ubak ubahare isɔŋ usuŋ emi mme ebe-iso mbon Ufɔk Abasi ekesaŋade ke 1847 ye 1868. Ke edibeŋe idem nnɔ edidiɔŋ temple oro, ami mma mfiak ŋkot usuk mbuk usuŋ oro ebede Platte River ekperede Casper onyuŋ akade-iso ekesim Obio Salt Lake. Usuŋ oro esidi mmem-mmem ɔnɔ ediwak tɔsin mbonowo emi ekade edem usop-utin. Akpan edise mi ekedi ŋwak-nkan mme ebe-iso mbon Ufɔk Abasi 60,000 emi ekesaŋade ke usuŋ oro.

Ata ediwak mme ebe-iso nnyin ekedi ke wagon, edi ekperede 3,000 eke-be ke ŋka ukpat-ŋkpɔ Duop. Itiaita kotu mme ŋka emi ekenam akpan isaŋ ye eti edikut-unen ndien esisit owo ekekpa. Mme ŋka ukpat-ŋkpɔ Willie ye Martin eke 1856 ikidihe ntre.

Ami mma mfiak nse mme mbuk eke ŋka ukpat-ŋkpɔ eke Willie ye Martin tɔŋɔ ke ini mme idiɔk ndaha ini oro ɔkɔtɔŋɔde. Ami ndinehede ndiɔŋɔ mbaŋa mme afanikɔŋ emi mmɔ ekekutde ke edi-be Inyaŋ Sweetwater, Martin’s Cove, Rocky Ridge, ye Rock Creek Hollow.

Mme ebem-iso ukpatŋkpɔ ke esit snow.

Ke Ufɔt Oyobio, otode Albin Veselka

Ami nkiduk-ke esit Casper Temple mbemiso ediɔŋ enye. Ini eke ami ndukde esa oro, enyin mi ama ɔsɔp okut ata ndise ukpat-ŋkpɔ kiet ekotde Ke-ufɔt Oyobio. Edidebi ikinehede idi ndiwut mme ndiɔk-iso emi eketibede. Nte ami nsede oro, ami ŋkere nte, “Ndise emi edi nnen-nnen; ata ediwak mme ebeiso ukpat-ŋkpɔ ikinyeneke ndiɔk-iso.” Ami ŋkekemeke edikere ke uwem emi edi ntre ke ofuri ndaha. Ke ubakini nnyin idu ke-ufɔt oyobio ndien ke ubak-ini ke-ufɔt ntɔŋ-enyɔŋ ye eyo.

Inyaŋ Sweetwater.

Heaven’s Portal, otode Jim Wilcox

Ini eke ami ŋwɔŋɔde nse ata ndise emi odude ke mbibene efen, ekotde Heaven’s Portal, ami ndikut ke ediye ndise ini-ndaeyo emi ekekotde “Devil’s Gate,” ye ifure ye aŋwaŋa Inyaŋ Sweetwater ɔwɔrɔde oto enye, ediwut uyai ke se Abasi obotde, idige mme afanikɔŋ emi mme ebeiso ekekutde ke idiɔk ini etuep oro.

Ekem ami nse iso, ke mbede okpokoro recommend, nyuŋ nkut ediye ndise eke Andinyaŋa. Emi ama ɔsɔp ɔnɔ mi ata ɔyɔhɔ ekikere eke esit-ekɔm. Ke ererimbot eke akwa uyai, ikpɔ mfina odu ŋko. Nte nnyin iwɔŋɔre itiene Jesus Christ, Andinyaŋa ererimbot, Enye eyenyaŋe nnyin osio ke mme oyobio uwem oto ke Erisio-isop Esie nte asaŋade ye uduak Ete.

Eke mi, esa oro ekedi mfɔn-ma mbeŋeidem ɔnɔ mme ubet edinam eke temple emi ayakde nnyin ibɔ mme edinam edimenede, ndinam nsasana ediomi, nyuŋ nehede mbɔ nyuŋ mfiɔk mme edidiɔŋ eke Erisio-isop Andinyaŋa. Uduak inemesit eke Ete ɔkɔŋɔ ke usio-isop unyaŋa eke Andinyaŋa.

Ifiɔk-ukpep eke mme ebeiso ɔnɔ mbon Ufɔk Abasi isio-isio ido ye ofuri odudu inyene ŋkpɔ Abasi. Eke ubak owo, isaŋ oro ekedi mme isua ke edi-nam ke ema eketim ebin esio ke Missouri ye Nauvoo. Eke mbon efen, oro ɔkɔtɔŋɔ ke President Brigham Young akasiande uduak ukpat-ŋkpɔ, emi ekekerede ke eyenam uka-isaŋ oro emem. Mme ukpat-ŋkpɔ enehede emem urua akan mme wagon ye osio-enaŋ.

Missionary kiet ke England, Millen Atwood, ɔdɔhɔ ete ini emi ekesiande uduak ukpat-ŋkpɔ, “oro akasak nte ikaŋ ke nsat mbio, ndien esit mbon ufɔk Abasi ɔkɔyɔhɔ ye idara ye inemesit.“ Ediwak owo ema ebɔŋ ekam enyuŋ etre-udia ke kpukpru usen, ye ofuri okoneyo, man mmɔ ekepkeme edinyene eti-ifet edidiana ye nditɔ-ete irenowo ye iban ke [mme] ikpɔ obot oro.

Ediwak mbon ukpat-ŋkpɔ ke ufɔk Abasi ema ekut ukut edi ema efep akpan ndaha idiɔk ini. Edi ŋka ukpat-ŋkpɔ iba, ŋka eke Willie ye ŋka eke Martin, ema ekut biɔŋ, idiɔk ini etuep, ye ediwak mkpa.

Ediwak mbon uka-isaŋ emi ekewat eto Liverpool, England, ke ɔfiɔŋ May eke 1856 ke enyɔŋ nsuŋikaŋ iba. Mmɔ ekedisim ke ebiet enamde ukpat-ŋkpɔ ke Obio Iowa ke ɔfiɔŋ June ye July. Ikerede mme ikpan, ŋka iba emi ema enehede ebighi ini edika Salt Lake Valley ke isua oro.

President Brigham Young ɔkɔdiɔŋɔ ke akpa ini abaŋa idiɔk ndaha eke ŋka iba emi ke October 4, 1856. Edem usen oro enye eda kiso mbon ufɔk Abasi ke Obio Salt Lake ndien ete, Ediwak nditɔ ete irenowo ye iban nnyin edu ke unaisɔŋ ye mme ukpat-ŋkpɔ, … ndien ana nte eda mmɔ edisim mi; nnyin inyene edinɔ uŋwam esɔk mmɔ …mbemiso ini etuep edi.

Enye ɔdɔhɔ mme bishop ete enɔ eboho enaŋ Ata, wagon Duopeba mme akande oro, ye tons ndom-uyo Duopeba (10,886 kg) onyuŋ ofiori ete, “Eka ekeda mbonowo oro ke mme unaisɔŋ edi idahaemi.”

Ofuri ibat mme ebeiso eke ŋka ukpat-ŋkpɔ Willie ye Martin ama ekpere 1,100. Ubakowo Ikie iba eke nti mbon ufɔk Abasi emi ema ekpa ke usuŋ isaŋ oro. Keesioho edikibak nnɔ ubɔhɔ aka, ediwak owo efen ekpeketak.

Oyobio etuep ɔkɔtɔŋɔ ke udua iba ke akpa mbon uŋwam ekpɔŋde Obio Salt Lake. Mbuk eke mbon ŋka Willie ye Martin owut idiɔk afanikɔŋ ke oyobio ama ɔkɔtɔŋɔ. Mbuk emi ŋko owut akwa idara kini mbon uŋwam ekedisimde.

Ndiwut ndaha edikisim, Mary Husen ete: “Mmɔŋeyet ɔduɔhɔ ke mfuk irenowo, ndien nditɔ-ŋwɔŋ enek-unek enɔ idaresit. Iwiwa ke nte mbonowo ekemede edimum idem mmɔ, kpukpru mmɔ ema etɔŋɔ edɔŋ ke snow enyuŋ enɔ Abasi ekɔm.”

Ke usen iba efen, ŋka eke Willie ekenyene edisaŋa ke ata idiɔk usuŋ, ebede Rocky Ridge, ke oyobio etuep. Akpatre owo mmɔ ekedikisim camp ke ŋkanika Ition edem usenubɔk oro. Owo duopeta ekekpa enyuŋ ebuuk mmɔ udi kiet.

Ke November 7, ŋka eke Willie ema ekpere Salt Lake Valley, edi ke usenubɔk oro mbon mkpaŋa ita ekesuk edodu. Ke usen iba efen, ŋka eke Willie ke akpatre ema ekesim Salt Lake, ebiet emi mmɔ ekenyenede nti ekɔm enyuŋ edara mmɔ esin ke ufɔkiduŋ mbon ufɔk Abasi.

Ke ukem usen oro, ŋka eke Martin ekesuk edu ke itiat 325 (523 km) ke edem ke usuŋ isaŋ oro, ekade iso edikut ukut nto etuep ye unana udia. Esisit usen ke edem, mmɔ ekenyene ndibe Inyaŋ Sweetwater man ekesim se ekotde idahaemi nte Martin’s Cove, ebiet emi mmɔ ekekerede ndibɔ ukpeme ke etuep. Kiet kotu mme ebeiso ete, “Oro ekedi ndiɔk-nkan utom edisaŋa mbe inyaŋ.” Ubak mbon unɔ-uŋwam—nte ete-etebom mi, David Patten Kimball emi ekedide isua Efureba, diana ye mkpri ufan esie “George W. Grant, Allen Huntington, Stephen Taylor, ye Ira Nebeker—ekebiat ediwak ini ke ntuetuebe mmɔŋ,” enehede eŋwam ŋka oro ndisaŋa mbe Inyaŋ Sweetwater.

Kini enehede ekop ebaŋa edinam emi, nte ami mkpepde awak mbaŋa mme ɔnɔ-uŋwam, ami ndikut ke kpukpru mmɔ eketiene prophet enyuŋ enam akpan utom ke ndinyaŋa mbon ufɔk Abasi emi ekekutde ukut. Kpukpru mme ɔnɔ-uŋwam oro ekedi mbon-uko, ukem nte mme aka-isaŋ oro.

Ke ŋkotde mbuk mmɔ, ami mmenem esit ye nsɔŋurua ebuana ye nsinsi anyan ini ŋkukut emi odude kotu mme aka-isaŋ oro. John ye Maria Linford ye nditɔ irenowo mmɔ ita ekedi mbon ŋka eke Willie. John akakpa esisit ini mbemiso mme akpa ɔnɔ-uŋwam ekedisim. Enye ɔdɔhɔ Maria ete ke imɔ iminem esit ke mmɔ enam isaŋ oro ekure. Enye ete “Ami ndiduhe uwem ŋkesim Salt Lake,” “edi afo ye nditɔ-irenowo eyesim, ndien ami nsemeke ke ofuri afanikɔŋ eke nnyin ikutde edieke nditɔ irenowo nnyin emi edikemede ndikɔri enyuŋ ekama mme ufɔkemana mmo ke Zion.”

President James E. Faust ɔkɔnɔ inem ibio-ibio ikɔ emi ete: Ke esit utom uko eke mme ebeiso ukpat-ŋkpɔ oro, nnyin imikpep akamba akpanikɔ. Kpukpru owo ana esaŋa ebe ke ikaŋ odom-utim, ndien se minyeneke ufɔn ye akpan-ŋkpɔ ke uwem nnyin ekeme editara nsop nte mbio man anam mbuɔtidem nnyin ayama, enyeneye-iwuk, onyuŋ ɔsɔŋɔ-ada. Ebiet nte odu ɔyɔhɔ ndaha eke nta-edet, ukut, ndien iduɔesit esiwak ndidu nnɔ ofuri owo, esinede mbon emi enehede eyom ndinam sinende nyuŋ nam nti ŋkpɔ. Edi emi edi ubak ediyet man ikabare imehe ye Abasi.”

Ke nsinsi ubono-ŋkpɔ Erisio-isop ye Eriset, Andinyaŋa ama obuŋ “uruk mkpa, ke ama akakan mkpa” ɔnɔ kpukpru owo. Eke mbon emi ekekeabare esit eke idiɔkŋkpɔ, Enye ama “emen ukwaŋ-ŋkpɔ ye ndudue mmɔ odori ke idemesie, ke ama akafak mmɔ, onyuŋ ɔnɔ se utip-ikpe oyomde.”

Ke Erisio-isop miduhe, nnyin ikikeme ndinyaŋa idem nnyin nsio ke idiɔkŋkpɔ ye mkpa. Kini idiɔkŋkpɔ ekemede ndinam akpan utom ke mme idomo nnyin, ukut uwem ɔyɔhɔ ye ndudue, ndiɔi ubiere, utom ibak eke mbon efen, ye ediwak ŋkpɔ emi okponde akan ukeme nnyin.

Preach My Gospel ekpep ete; “Nte nnyin iberede edem ke Jesus Christ ye ke Erisio-isop Esie, Enye eyeŋwam nnyin ndiyɔ mme idomo, udɔŋɔ, ye ubiak. Nnyin imikeme ndiyɔhɔ ye idaresit, emem ye ndɔŋ-esit. Ekeme ndinam kpukpru se mifɔnke ke uwem ɔfɔn oto ke Erisio-isop Jesus Christ.”

Kini Easter emi, ntiŋenyin edi ke Andinyaŋa ye uwa usio-isop Esie. Erisio-isop ɔnɔ idorenyin ye uŋwana kini kiet emi ebietde ekim ye ndik ɔnɔ ediwak owo. President Gordon B. Hinckley ete, “Ini emi ekesede ofuri mbuk, … [iduhe] ŋkpɔ ndomokiet … emi enemde, eyede, okponde nte utom mfɔn emi.”

Ami mbuana item ita eke ami ŋkerede ke enyene ufɔn ɔnɔ eyo nnyin.

Akpa, kusuhɔre odudu ufɔn eke edi-nam se nnyin ikemede man inyaŋa mbon efen isio ke mme mfina ikpɔkidem ye akpan-akpan eke spirit.

Udiana, nyime Erisi-isop Andinyaŋa ke inemesit. Kpukpru nnyin inyene edidomo ŋwut idara ye inemesit kpa ke nte isobode mme afanikɔŋ eke uwem. Uduak nnyin enyene edi-di ndidori-enyin ndu uwem ke ŋkaŋ uyama eke uwem emi. Ami mmokut eti nsaŋa mi, Mary, anamde emi ke ofuri uwem esie. Ami mmedara inem ndaha, edimenede esie kpa nte nnyin ikutde mme mfina ke ofuri isua uwem nnyin.

Ɔyɔhɔ item mi ita edi ndinyene akpan ini man nehede ŋkere mbaŋa Erisio-isop Andinyaŋa. Odu ediwak usuŋ ndinam emi ke edinim ido edu-ukpono eke idem nnyin. Nte ededi, edika esop udia-ɔbɔŋ ye edidia udia-ɔbɔŋ edi ata akpan-ŋkpɔ.

Akpan-ŋkpɔ ŋko edi ediwak edika temple ke nte ekemede. Temple ɔnɔ ŋkaiso editi mbaŋa Erisio-isop Andinyaŋa ye se oro akande. Ndien, ata akpan ŋkpɔ, edika temple ayak nnyin inam ubɔhɔ ŋkpɔ Abasi inɔ mbon ima nnyin emi ema ekekpa ye ediwak anyan mbon-ntɔŋɔ ubon nnyin.

President Russell M. Nelson, ke akpatre mbono nnyin, eketiŋ ukpep emi ndien adian ke, “Mme edidiɔŋ [temple] … aŋwam ndibeŋe mbonowo emi ediduakde ndibeŋe ererimbot nnɔ Edidi Ɔbɔŋ Ɔyɔhɔ Ikaba!”

Inaha nte nnyin ifre nwaidem ye uwutŋkpɔ eke mbon akpa emana, edi itoro, ekɔm, ye ntuakibuot nnyin ɔkpɔwuhɔ ke Andinyaŋa ererimbot ye uwa usio-isop Esie. Ami ntiŋ ikɔ-ntiense ke ukpɔhɔde ndisim uduak inemesit eke Ete edi Eriso-isop emi Andinyaŋa, Jesus Christ akanamde. Enye odu uwem onyuŋ ada Ufɔk Abasi Esie usuŋ. Erisio-isop Jesus Christ ɔnɔ akpatre ubɔhɔ osio ke mme idomo emi nnyin ikutde ke uwem emi. Ke enyiŋ Jesus Christ, amen.

Mkpri ŋwed

  1. The Casper Wyoming Temple was dedicated on November 24, 2024.

  2. I became aware of the Willie and Martin companies and the tragedies they faced when I was very young. My great-grandfather David Patten Kimball was part of the team from the Salt Lake Valley that President Brigham Young sent to rescue these Saints. (See Saints: The Story of the Church of Jesus Christ in the Latter Days, vol. 2, No Unhallowed Hand, 1846–1893 [2020], 237.)

  3. Albin Veselka, Between Storms, original painting in the Casper Wyoming Temple (see “Casper Wyoming Temple Open House Commences,” Newsroom, Aug. 26, 2024, newsroom.ChurchofJesusChrist.org).

  4. “Thru cloud and sunshine, Lord, abide with me!” (“Abide with Me!,” Hymns, no. 166).

  5. Jim Wilcox, Heaven’s Portal, original painting in the Casper Wyoming Temple (see “Casper Wyoming Temple Open House Commences,” newsroom.ChurchofJesusChrist.org).

  6. Joseph Brickey, Risen Hope, giclée of original painting (see “Casper Wyoming Temple Open House Commences,” newsroom.ChurchofJesusChrist.org).

  7. See William G. Hartley, “The Place of Mormon Handcart Companies in America’s Westward Migration Story,” The Annals of Iowa, vol. 65, nos. 2, 3 (Spring/Summer 2006), 107–9.

  8. Millen Atwood, “Account of His Mission,” Deseret News, Nov. 26, 1856, 300; cited in Andrew D. Olsen and Jolene S. Allphin, Follow Me to Zion: Stories from the Willie Handcart Pioneers (2013), xi.

  9. The Hodgetts and Hunt wagon companies traveled near the Martin handcart company and also needed to be rescued.

  10. Most of the Willie company left Liverpool, England, on the ship Thornton on May 4, 1856. Most of the Martin company left Liverpool, England, on the ship Horizon on May 25, 1856.

  11. See “Handcart Camp Dedicated in Iowa as Historic Site,” Church News, Aug. 9, 1980, 3, 5.

  12. Brigham Young, “Remarks,” Deseret News, Oct. 15, 1856, 252; punctuation modernized.

  13. Brigham Young, “Remarks,” 252.

  14. See Olsen and Allphin, Follow Me to Zion, 217.

  15. Mary Hurren, in Olsen and Allphin, Follow Me to Zion, 131.

  16. On July 23, 1994, President Gordon B. Hinckley dedicated the Rock Creek Hollow Monument and paid tribute to the faithful Saints who died from the trek over Rocky Ridge (see Julie Dockstader Heaps, “Trail of Handcart Pioneers Sanctified by Sacrifice,” Church News, July 30, 1994, 8–9, 11). President Robert Scott Lorimer accompanied President Hinckley at the dedication. As stake president of the Riverton Wyoming Stake, he played a central role in identifying and overseeing historical and spiritual actions for those who experienced the tragedy.

  17. See James G. Willie emigrating company journal, Nov. 7, 1856, Church History Library, Salt Lake City.

  18. John Jaques, “Some Reminiscences,” Salt Lake Daily Herald, Dec. 15, 1878, 1.

  19. Saints, 2:237. My grandfather, Crozier, the son of David Patten, taught me important lessons. He emphasized that David was following the prophet, and we should follow the prophet’s counsel in our day.

  20. John Linford, in Golden C. Linford, Linford Family Heritage (1995), 214; see also Val Parrish, “President’s Message,” Pioneer, vol. 71, no. 3 (Fall 2024), 1.

  21. James E. Faust, in “Faith in Every Footstep: The Epic Pioneer Journey” (video presentation in general conference, Apr. 6, 1997), Ensign, May 1997, 63.

  22. Mosiah 15:8.

  23. Mosiah 15:9; see also Alma 34:16.

  24. See Alma 22:12–15.

  25. Preach My Gospel: A Guide to Sharing the Gospel of Jesus Christ (2023), 56.

  26. Gordon B. Hinckley, “The Wondrous and True Story of Christmas,” Liahona, Dec. 2000, 4.

  27. President Thomas S. Monson both taught and lived the rescue principle (see Teachings of Presidents of the Church: Thomas S. Monson [2020], 67–76).

  28. Russell M. Nelson, “The Lord Jesus Christ Will Come Again,” Liahona, Nov. 2024, 121.