Fesoasoaniga mo Tusitusiga Paia
1 Tupu 12–13; 17–22


Fesoasoaniga mo Mau

1 Tupu 12–1317–22

Ina ua mavae le maliu o Solomona, sa avea lona atalii o Reopoamo ma tupu ma faateteleina avega a tagata. Sa fouvale tagata ma vaeluaina ai i le Malo i Matu o Isaraelu ma le Malo i Saute o Iuta. Sa faalauiloa mai e Ierepoamo, le tupu o le Malo i Matu, le ifo i tupua ma isi tu ma faiga amioleaga i lona nuu. Mulimuli ane, sa avea ai Elia ma perofeta i le taimi o le nofoaiga a Aapo i le Malo i Matu. Na auina mai e le Alii se lamala e tusa ai ma le upu a Elia. Sa faasaoina e le Alii ia Elia ma iu ai ina taitai atu o ia i se fafine ua oti lana tane i Sarefata, o lē sa fafagaina o ia mo aso e tele. Na toe faaola mai e Elia le atalii a le fafine ua oti lana tane. Ina ia faaali atu i tagata e faapea o le Atua o Isaraelu e na o [Ia] lava le Atua moni, na lu’iina ai e Elia ositaulaga a Paala i se tauvaga. Sa manumalo Elia i le tauvaga, ma sa faamutaina le lamala. Ina ua taumafai Iesepela e fasioti Elia, sa sola o ia i le Mauga o Horepa, lea sa ia maua ai se aafiaga mamana faaleagaga ma le Alii.

O Punaoa

Manatua: O le sii maia o se punavai e le‘i lolomiina e Le Ekalesia a Iesu Keriso o le Au Paia o Aso e Gata Ai e le faapea ai o le tusiga po o lona tusitala ua faamaonia e le Ekalesia pe o se sui o le tofiga aloaia o le Ekalesia.

Talafaasolopito ma le Talaaga

1 Tupu 12

O le a le mea na tupu i le malo i le taimi o le nofoaiga a Reopoamo?

Ina ua mavae le maliu o Solomona, sa avea lona atalii o Reopoamo ma tupu i luga o Isaraelu uma. Sa faateteleina e Reopoamo avega a tagata, lea na taitai atu ai ituaiga e sefulu i matu e tetee faasaga ia te ia. Sa latou tofia Ierepoamo e fai ma o latou tupu ma faatuina le mea na ta’ua o le Malo i Matu o Isaraelu. Sa onosaia e le Malo i Matu mo le tusa ma le lua seneturi a o lei faatoilaloina e Asuria ma pueina le toatele o tagata. O nei ituaiga sa iu lava ina faataapeapeina i atunuu uma o le lalolagi. Talu mai lena taimi ua ta’ua i latou o ituaiga e sefulu o Isaraelu ua leiloloa.

O le Malo i Saute sa aofia ai le teritori e anaina e ituaiga o Iuta ma Peniamina. Sa ta’ua o le Malo o Iuta ma o lo latou laumua sa i Ierusalema. Na iu lenei malo ina ua faaumatia e Papelonia ia Ierusalema i le 586 TLM.

o se kalafa o loo faaalia ai Malo o Isaraelu ma Iuta

1 Tupu 12:25–33

Aisea na faia ai e Ierepoamo ni tamai povi auro se lua?

Sa popole Ierepoamo o le a malaga atu ona tagata i saute e tapuai i le malumalu i Ierusalema ma iu ai ina toe faatasia ma le Malo i Saute. Ina ia taofia lenei mea, sa ia faatonuina ai e fai ni tamai povi auro se lua, faatuina ni nofoaga fou mo tapuaiga, faalauiloa ni tausamaaga na sui ai [tausamaaga sa i ai] , ma tofia ana lava ositaulaga. Atonu na faamoemoe Ierepoamo o tamai povi auro e avea ma sui mo le atolaau o le feagaiga. E ui lava i faamoemoega o Ierepoamo, o ana amioga na taitai atu ai lona nuu i le liliuese.

Na auina mai e le Alii se perofeta mai ia Iuta e lapatai Ierepoamo e uiga i lona amioleaga ma le ifo i tupua. E ui i le molimauina o faailoga faavavega o le mana o le Alii, sa le’i salamo Ierepoamo ma faaauau pea ona faalauiloa atu le ifo i tupua.

1 Tupu 17:9–24

O le a se mea ua tatou iloa e uiga i le fafine Sarefata ua oti lana tane?

E itiiti se mea na iloa e uiga i le fafine ua oti lana tane a o lei fetaiai ma Elia. Sa nofo o ia i Sarefata, o se nuu o Filipo lea sa tapuai ai tagata ia Paala ma isi atua pepelo. E ui lava sa le o ia o se tagata Isaraelu, ae sa ia faatinoina le faatuatua tele ia Ieova ma Lana perofeta o Elia. I le taimi o Lana galuega i le olaga nei, sa faaaoga ai e le Faaola le faataitaiga a le fafine ua oti lana tane e tausalaina ai Lona lava nuu ona o lo latou le talitonu ia te Ia.

1 Tupu 17:13–14

Aisea atonu na fai atu ai Elia i le fafine ua oti lana tane e fafaga muamua o ia?

Na aoao mai Elder Lynn G. Robbins, o le Fitugafulu o le Pulega Aoao ua malolo:

“O se luutaga o se meaai o le a matuai laitiiti lava, atonu e lava ai na o le tasi se tufaaga, lea atonu na tulaga ese ai le tali a Elia … : ‘Ona fai atu lea o Elia ia te ia, Aua e te fefe; alu ia ina e faia le mea na e fai mai ai: a emuamuaona e fai se potoi areto itiiti ma’u’ [1 Tupu 17:13; faaopoopo le faamamafa]. …

“Na malamalama Elia i le aoaoga faavae, o faamanuiaga e oo mai pe a uma ona tofotofoina lo tatou faatuatua [tagai Eteru 12:6; Mataupu Faavae ma Feagaiga 132:5]. Sa lei manatu faapito o ia. I le avea ai ma auauna a le Alii, na i ai iina Elia e foai atu, ae le o le aveese.”

o se fafine o loo liligi le vai i totonu o se pesini

Fafine Sarefata ua Oti Lana Tane, saunia e James Johnson

1 Tupu 18:21

O le a le uiga o le tala a Elia ina ua ia fesili, “Pe tou te faaletonu i manatu e lua seia afea?”

O le faaliliuga o le fesili a Elia i le Lomiga a King James o le Feagaiga Tuai ua faavae i luga o se faaupuga faaEperu lea atonu na faasino i se manulele e osooso i le va o lālā e lua. I le vaitaimi o Elia, e toatele tagata Isaraelu sa taumafai e tapuai i atua e tele faatasi ai ma Ieova. O le savali a Elia o se valaau mo tagata e tuu le femoumouai ae tuuto atoatoa atu ia Ieova.

Na aoao mai Elder D. Todd Christofferson:

“Ina ua o mai faatasi tagata, sa fai atu Elia ia i latou, ‘Pe tou te faaletonu i manatu e lua seia afea? [pe i nisi upu, ‘O afea ea tou te filifili tonu ai?’] afai o Ieova o le Atua ia, … mulimuli atu ia te ia; ae afai o Paala, … mulimuli atu ia te ia. A e le tali mai le nuu ia te ia i se upu.’ …

“O le asō atonu e faapea mai Elia:

  • Pe o loo i ai le Atua, lo tatou Tama Faalelagi, pe leai, ae afai o loo i ai o Ia, tapuai atu ia te Ia.

  • Pe o Iesu Keriso o le Alo o le Atua, le Togiola toetu o tagata uma, pe leai, ae afai o Ia lena, mulimuli atu ia te Ia.”

1 Tupu 18:22–46

Na faapefea ona faaalia le mana o Ieova i le tauvaga i le va o Elia ma faitaulaga a Paala?

“O Paala sa o se atua o afā o sa Kanana, sa fesootai ma uila ma timuga.” Ae i le taimi o le tauvaga ma Elia, sa leai se afi na oo mai ina ua valaau atu faitaulaga a Paala i lo latou atua pepelo. Sa leai foi se malosi o faitaulaga a Paala e taofia ai Elia mai le faia o se lamala e ala i le tapunia o le lagi. I se faatusatusaga, na auina mai e Ieova le afi mai le lagi e faaumatia ai le taulaga ma le fatafaitaulaga, e ui lava ina sa susū pala uma i le vai, lea sa tau leai se mea i le taimi o le lamala. Sa matua iloagofie le mana o Ieova o lea, o i latou uma sa i ai sa pauu i le eleele ma tautino atu, “O Ieova, o le Atua ia; o Ieova, o le Atua ia.” Ina ia faaalia atili le mana o Ieova i elemene, sa fesoasoani ai lea o Elia e aumai se afā lea na faamutaina ai le lamala.

O Elia o loo faaloaloa atu lima ma tu i autafa o se fatafaitaulaga ma se afi

Ua Tauva Elia ma Faitaulaga a Paala, saunia e Jerry Harston

1 Tupu 19:9–12

O le a se mea ua aoao mai e le aafiaga a Elia e uiga i le auala e fesootai mai ai le Atua i Ana fanau?

Ina ua uma ona lipoti atu e Aapo ia Iesepela le mea na tupu i le va o Elia ma faitaulaga a Paala, sa tauto Iesepela i se tautoga o le a ia fasiotia Elia i totonu o le 24 itula. Sa sola ese Elia mai le nuu o Isaraelu ma malaga i le tele o aso seia oo ina tau atu i le Mauga o Horepa, po o Sinai.

O le aafiaga o Elia i le Mauga o Horepa ma le Alii e matuai iloga le eseese i lana feiloaiga muamua ma faitaulaga a Paala, ina ua faaali mai e le Alii o Ia lava i se ala maoae tele. I Horepa, sa lei i ai Ieova i le matagi, afi, po o le mafuie ae nai lo lena, sa fetalai mai e ala i se “leo filemu ma le itiiti.”

Ua faamamafa mai e perofeta ma aposetolo o aso nei e faapea, e sili atu ona masani ona fesootai mai le Alii i Ana fanau i ni auala maaleale nai lo faaaliga maoae. Sa lapatai mai Peresitene Dallin H. Oaks: “E tatau ona tatou iloa e seāseā fetalai leotele mai le Alii. O Ana savali e toetoe lava o taimi uma e oo mai ai i se musumusu.” Sa aoao mai Peresitene Boyd K. Packer: “E le mafai ona maua e le Agaga lo tatou gauai atu e ala i le feei po o le luluina o i tatou i se lima mamafa. Ae e musumusu mai. E pa’i mai ma le malū lea afai tatou te pisi tele o le a lē mafai lava ona tatou lagonaina.”

1 Tupu 19:9–21

Aisea na lafo ai e Elia lona ofutele ia Elisaia?

Tagai “2 Tupu 2:12–13. O le a se mea taua e uiga i le pau ifo o le ofutele o Elia ia Elisaia?”

1 Tupu 20:22–23

Aisea na talitonu ai Suria na i ai i le Atua o Isaraelu le mana i luga o mauga ae le o fanua laugatasi?

I le tele o aganuu anamua, sa talitonu tagata o le mana o se atua sa faatapulaaina i se atunuu patino, tulaga faafaafanua, po o se eria. Atonu na talitonu le au Suria o le mana o le Alii sa faatapulaaina i maupuepue ma mauga ona sa asiasi atu o Ia ia Isaraelu i Sinai. O lenei mea na faaosofia ai i latou e sii atu le taua i vanu ina ia mafai ai ona latou manumalo i le taua. E ui i le talitonuga o Suria, ua faamanino mai e tusitusiga paia o Ieova o le Atua “i luga o le lalolagi uma.”

1 Tupu 22:22–23

Pe na auina mai e le Alii se agaga pepelo i perofeta a Aapo?

O le tala o loo tusia i le 1 Tupu 22 o loo maua foi i le 2 Nofoaiga a Tupu 18. O le Faaliliuga a Iosefa Samita o le 2 Nofoaiga a Tupu 18:20–22 ua faamanino mai ai na maua e Ieova se agaga pepelo i perofeta a Aapo mai lo o le tuu o se agaga pepelo ia i latou. Sa faatauanauina e perofeta pepelo a Aapo ia Aapo e o e tau ma Suria e ui lava i le valoaga a Mikaia o le a faatoilaloina Isaraelu ma o le a oti ai Aapo i le taua. Sa alu Aapo i le taua i se taufaasese ae sa fasiotia pea.

Aoao Atili

O le mana o faamauga

O le fafine Sarefata ua oti lana tane.

  • Jeffrey R. Holland, “A Handful of Meal and a Little Oil,” Ensign, May 1996, 29–31

  • Carol F. McConkie, “Ola e Tusa ma Upu a Perofeta,” Liahona, Nov. 2014, 77–79

Elia ma faitaulaga a Paala

O le leo filemu ma itiiti

Ala o Faasalalauga

Vitiō

10:12

Ata

O Ierepoamo ma Reopoamo o loo talanoa ma le ita i le tasi ma le isi

Ierepoamo ma Rehoboam, saunia e Ted Henninger

o se faafanua o loo faaalia ai le mea na faataapeapeina ai ituaiga e sefululua o Isaraelu

Faafanua o le Tusi Paia nu. 3, “O Le Vaevaega o Ituaiga 12”

o se fafine o loo liligiina vai i totonu o se pesini

E Le Uma le Alofa, saunia e Elspeth Young

o se tamaitiiti ua toe ola ma opoina lona tina

Ua Faatu e Elia le Tama Tane a se Fafine ua Oti Lana Tane mai le Oti, saunia e Robert T. Barrett.

o se ata pue o le Mauga o Karamaeli i Isaraelu

O se ata pue o le Mauga o Karamaeli i Isaraelu

O Elia o loo nofo i totonu o maa ma se ave o le malamalama o loo susulu atu ia te ia

Elia, saunia e Wilson J. Ong

o se agelu o loo aapa atu ia Elia, o loo taatia i le eleele

Na Oo Mai se Agelu ia Elia, saunia e Walter Rane

Faamatalaga

  1. O nei faatinoga na faataunuuina ai le valoaga na faia e Akia i le taimi o le nofoaiga a Solomona (tagai 1 Tupu 11:29–39; tagai foi “1 Tupu 11:29–39. Na faapefea ona faataunuuina le valoaga a Akia?”). O le Malo i Matu sa ta’ua foi o Efaraima i nisi o taimi ona o le ituaiga o Efaraima o le vaega malosi lea i ituaiga e sefulu (tagai Bible Dictionary, “Israel, Kingdom of”).

  2. Tagai 1 Nifae 22:3–4.

  3. Tagai Bible Dictionary, “Israel, Kingdom of.”

  4. I tausaga na sosoo ai, e toatele tagata o isi ituaiga e sefulu na malaga atu i le Malo i Saute ma avea ai o se vaega o le malo o Iuta (tagai 2 Nofoaiga Tupu 11:13–17; 15:9).

  5. Tagai Bible Dictionary, “Judah, Kingdom of.” Tagai foi Richard Neitzel Holzapfel and others, Jehovah and the World of the Old Testament: An Illustrated Reference for Latter-day Saints (2009), 212. Sa taumafai Asuria e faatoilalo le Malo i Saute i le taimi lava lea na latou faatoilaloina ai le Malo i Matu. Ae ona o ituaiga o Iuta ma Peniamina sa amiotonu i lena taimi, sa faasaoina ai i latou e le Alii (tagai 2 Tupu 19:32–35).

  6. Tagai Holzapfel and others, Jehovah and the World of the Old Testament, 251. Atonu sa i ai foi ni faamoemoega faapena a Arona e lelei ae na taitaiseseina ina ua ia fatuina le tamai povi auro i le au vae o le Mauga o Sinai. O upu a Ierepoamo i le 1 Tupu 12:28 o upu tonu ia a Arona i le Esoto 32:4. Tagai i le “Esoto 32:1–8. Aiseā na faia ai e Isaraelu se tamai povi auro e tapua’i i ai?

  7. Tagai 1 Tupu 13.

  8. Tagai i le Harold W. Attridge and others, eds., The HarperCollins Study Bible: New Revised Standard Version, Including the Apocryphal/Deuterocanonical Books2006), 1968, faamatalaga mo le 1 Tupu 17:9.

  9. Tagai Luka 4:25–26.

  10. Lynn G. Robbins, “O Le Sefuluai—o se Poloaiga Foi mo ē Le Tagolima,” Liahona, Me 2005, 35.

  11. Tagai Michael D. Coogan and others, eds., The New Oxford Annotated Bible: New Revised Standard Version, 5th ed. (2018), 530, faamatalaga i le 1 Tupu 18:21. Tagai foi Susan Easton Black, 400 Questions and Answers about the Old Testament (2013), 124; Fred E. Woods, “Who Controls the Water? Yahweh vs. Baal,” BYU Faculty Publications (2003), 11.

  12. Tagai Kenneth L. Barker and others, eds., NIV Study Bible: Fully Revised Edition (2020), 576–77, faamatalaga i le 1 Tupu 18:21; Black, 400 Questions and Answers, 124.

  13. D. Todd Christofferson, “Tumau ma Mausali i le Faatuatua o Keriso,” Liahona, Nov. 2018, 30.

  14. Holzapfel and others, Jehovah and the World of the Old Testament, 167.

  15. 1 Tupu 18:39. O le mana o Ieova i luga o isi atua o sa Kanana e ese mai ia Paala sa faaalia foi i le taimi o lenei tauvaga. “O le tauvaga e faia i se nofoaga paia mo le atua sili o Kanana, o El, o lē foi e faatusa i le povi pulu latou te ofoina atu. O Asera ua faatusaina i le tele o laau i le eria ma fafie ua susunuina. O Anat e faatusa i le palapala ma le pefu ua susunuina, ma o Mot e faatusa i le vai. I lenei auala a le o le faaaogaina e le Alii o faatusa o nei atua uma pe faaalia ai o Ia o le e mafai moni ona faia mea faaleatua” (Kerry Muhlestein, The Essential Old Testament Companion: Key Insights to Your Gospel Study [2013], 269).

  16. Tagai 1 Tupu 18:41–45.

  17. Tagai 1 Tupu 19:1–8. Na maua uma e Elia ma Mose ni faaaliga faalelagi mai le Alii i le Mauga o Sinai (faatusatusa i le 1 Tupu 19:9–12 ma le Esoto 3:1–4; 24:12–18). O se tasi lenei o le tele o aafiaga talitutusa na tau fai oo i nei perofeta e toalua. Sa anapopogi i laua uma mo aso e 40, sa tuuina atu i ai ki patino o le perisitua, sa aveesea mai le olaga faaletino e aunoa ma le oo i le oti, ma sa faaali faatasi mai i tisipenisione mulimuli ane e toefuatai mai ki o le perisitua (tagai Esoto 34:28; 1 Tupu 19:8; Mataio 17:1–3; Mataupu Faavae ma Feagaiga 110:11, 13; Taiala i Tusitusiga Paia, “Elia,” “Mose,” Gospel Library).

  18. Tagai 1 Tupu 18:36–39.

  19. 1 Tupu 19:12.

  20. Dallin H. Oaks, “In His Own Time, in His Own Way,” Ensign, Aug. 2013, 25.

  21. Boyd K. Packer, “O Le Sailiga mo le Malamalama Faaleagaga,” Liahona, Ian. 2007, 16.

  22. Tagai Barker and others, NIV Study Bible, 582, faamatalaga i le 1 Tupu 20:23.

  23. Tagai Attridge and others, The HarperCollins Study Bible, 514, tagai i le 1 Tupu 20:23.

  24. Salamo 47:2; tagai foi Iosua 3:11, 13; Sakaria 14:9.

  25. Tagai Faaliliuga a Iosefa Samita, 2 Nofoaiga a Tupu 18:22 (i le 2 Nofoaiga a Tupu 18:22, vaefaamatalagaa). E le o manino pe aisea na le suia ai e Iosefa Samita lea lava fuaitau e tasi i le 1 Tupu 22:23. Peitai, ua aoao manino mai e tusitusiga paia e faapea o le Atua o “se Atua o le upumoni, ma [e le mafai] ona pepelo” (Eteru 3:12; tagai foi i le Numera 23:19; Eperu 6:18).

  26. Tagai 1 Tupu 22:15–17. Ina ia faailoa atu le pule o lana savali, sa faamatala ai e Mikaia se faaaliga vaaia sa ia maua e uiga i “le Alii o loo nofo i lona nofoalii, ma le ’au talimalo uma o le lagi o loo tutu i ona tafatafa” (1 Tupu 22:19). O se faamatalaga lenei o mea ua ta’ua e sikola faatusi paia o le aufono paia (tagai Holzapfel and others, Jehovah and the World of the Old Testament, 262).

  27. Tagai 1 Tupu 22:30–37.