Kenese 24–33

Sa tapua’i tagata Kanana i aso o Aperaamo i tupua ma auai i isi faiga sa feteena’i ma le tapuaiga iā Ieova. Ana faapea na faaipoipo Isaako i se sa Kanana, semanu e le mafai ona ulufale atu o ia i le feagaiga a le Alii o le faaipoipoga ma maua faamanuiaga folafolaina a le Alii e fesootai ma le feagaiga faa-Aperaamo. O loo aofia i le Feagaiga Tuai ni lapataiga malolosi e uiga i le faaipoipo atu ia i latou o e tapuai i isi atua.

Mo le Au Paia o Aso e Gata Ai, o faaipoipoga o le feagaiga e faia i le maota o le Alii. Afai tatou te tausia nei feagaiga, ua tatou agavaa mo faamanuiaga lava nei sa folafolaina atu ia Aperaamo. Na aoao mai Peresitene Russell M. Nelson: “O se feagaiga o le faaipoipoga e faia i le malumalu e fesootai tonu lava i le feagaiga faa-Aperaamo. I totonu o le malumalu e faailoa atu ai i se ulugalii faamanuiaga uma ua faapolopoloina mo fanau faamaoni a Aperaamo, Isaako, ma Iakopo.”

I aso anamua, o se palake o se fafine i totonu o se aiga, o lē na faaipoipo faaletulafono i se tane, ae e maualalo lona tulaga faaletulafono ma faaagafesootai nai lo o se avā. O le faiga o le faaipoipo i palake sa le o se mea e le masani ai i aganuu anamua i Sasae Lata Ane—aemaise lava i tulaga pe a le mafai e le avā muamua a se alii ona fanauina se fanau. O palake lauiloa a Aperaamo o Akara ma Kitura. Na talia e Iakopo ia Pila ma Selepa e avea ma palake mai ana avā o Lea ma Rasela. Ua faamautu mai e faaaliga o Aso e Gata Ai na faamaonia e le Alii nei faaipoipoga.

Mo nisi faamatalaga, tagai i le “Kenese 16:1–3. Aisea na tuuina atu ai e Sara ia Akara ia Aperaamo e fai ma ana ava?”

O le upu Eperu mo le “mea e ‘ai” o lona uiga o le “meaai faapuna.” I taimi o le Feagaiga Tuai, o le mea e ai sa masani lava o se sitiu [supo] e faia i le faavelaina o fualaau faisua, ma o nisi taimi o aano o manu, i le vai. O le mea e ai a Iakopo sa faia i fatu, o ni fatu laiti, e pei o ni pi.

I le Feagaiga Tuai, sa nafa le tamā ma le manuia faaletino ma le faaleagaga o lona aiga. Pe a maliu le tamā, o se atalii—e masani lava o le ulumatua—o le a maua tiutetauave o le tamā mo le aiga. O nei tiutetauave faaleagaga ma faaletino sa ta’ua o tofi o le ulumatua. Sa masani foi ona maua e le atalii matua se vaega faaluaina o meatotino a le tamā, lea sa faamoemoeina na te faaaogaina e fesoasoani ai i le tausiga o manaoga faaletino o le aiga.

O le tala i le faatauina atu e Esau o lona tofi o le ulumatua mo le mea e ‘ai, o loo faaiu i le fasifuaitau “O lea na faaleaogaina ai e Esau le tofi o le ulumatua.” O le upu Eperu ua faaliliuina o le “faaleaoga” e mafai foi ona faauigaina o le “le amanaia.” O gaoioiga a Esau ua faaalia ai atonu na sili atu ona tāua iā te ia ona manaoga faaletino i le taimi lava lea nai lo faamanuiaga ma tiutetauave o lona tofi o le ulumatua. O faataitaiga faaopoopo o le lē amanaia e Esau o lona tofi o le ulumatua, o ana faaipoipoga i fafo atu o le feagaiga i tamaitai Kanana.

Na faamalamalama mai e Peresitene Dallin H. Oaks: “Sa faatauaina e Iakopo mea faaleagaga, a o saili e Esau mea o lenei lalolagi. Ina ua fia ‘ai o ia, sa faatau atu e Esau lona tofi o le ulumatua mo se mea e ‘ai. … E toatele le mau Esau ua lafoaia se mea e taua e faavavau ina ia faamalie ai mo sina taimi le fia’ai mo mea o le lalolagi.”

Na aoaoina e Repeka e ala i faaaliga o le a faamanuiaina Iakopo i luga a’e o Esau. Atonu o gaoioiga a Repeka ma Iakopo o loo tusi faamaumauina i le Kenese 27 sa soona maelega, o ni taumafaiga le atoatoa e fesoasoani ia Iakopo ia maua faamanuiaga ua uma ona folafolaina mai e le Alii e tuuina atu ia te ia. Atonu foi e lē o iai ni faamatalaga au’ili’ili o lenei tala e mafai ona fesoasoani iā i tatou e malamalama manino ai i gaoioiga ma faamoemoega o Repeka ma Iakopo.

Ina ua uma ona iloa e Isaako sa ia faaee atu ma lona le iloaina le faamanuiaga i luga o Iakopo, sa mafai lava ona ia toe faaui ese mai le faamanuiaga ae faaee atu i luga o Esau. Peitai, na ia filifili e lē faia. Sa faapea ona faamautuina e Isaako o le faamanuiaga na tuuina atu i le tagata na faamoemoeina ai e le Alii.

Na aoao mai Peresitene Marion G. Romney:

“Ina ua malaga Iakopo mai Peresepa agai i Karana, sa ia faia se miti lea na ia vaai ai ia te ia lava i luga o le lalolagi i le pito i lalo o se apefai e oo atu i le lagi lea sa tu ai i luga a’e le Alii. Sa ia vaaia agelu o o ifo ma o a’e ai, ma sa iloa ai e Iakopo o feagaiga sa ia osia ma le Alii iina, o vae ia o le apefai o le a tatau ona ia a’e ai ina ia maua faamanuiaga folafolaina—o faamanuiaga o le a mafai ai ona ia ulufale atu i le lagi ma auai faatasi ai ma le Alii.

“Ona sa feiloai o ia i le Alii ma osia feagaiga ma ia iina, sa manatu ai Iakopo o le nofoaga e matua paia lava ma sa ia faaigoaina ai le nofoaga o Peteli, o se faapuupuuga o Pete-Elohima, o lona uiga moni lava ‘o le Maota o le Alii.’ Na ia saunoa e uiga i ai: ‘… e le se mea ese lenei ae na o le fale lava o le Atua, o le faitotoa lava lenei o le lagi’ (Kenese 28:17). …

“O malumalu ia i tatou uma o Peteli lea ia Iakopo.”

Tagai i le “Kenese 16:1–3 Aisea na tuuina atu ai e Sara ia Akara ia Aperaamo e fai ma ana ava?”

Ina ua mavae le fitu tausaga o galue ina ia faaipoipo ia Rasela, sa faaseseina Iakopo e Lapana ma iu ai ina faaipoipo atu i le uso matua o Rasela, o Lea. Na faamamaluina e Iakopo lana faaipoipoga ma Lea ma malie ai e faigaluega mo le isi fitu tausaga e faaipoipo ai foi ia Rasela. E ui lava e leai se mafuaaga tatou te manatu ai na le lelei le taulimaina e Iakopo o Lea, ae o loo ta’ua i le Tusi Paia a King James e faapea “ua silafia e Ieova ua inosia Lea.” O isi faaliliuga e faaaoga ai upu “e le alofagia” ma le “le alofaina” nai lo le “inosia.” E tusa lava po o le ā le faaliliuga, ae ua faailoa mai i le tusiga e sili atu le fiafia o Iakopo iā Rasela.

E pei lava o le aafiaga o Akara, na faaalia e le Atua Lona alofa māfana ma le manatu alofa mo Lea i ona tulaga faigatā e ala i le faamanuiaina o ia i se fanau. O igoa na tuuina atu e Lea i nisi o ona atalii na atagia mai ai ona lagona e uiga i le Atua i ona tofotofoga.

O le upu Eperu ua faaliliuina o le “tutaima” “o lona uiga o ‘fua o le alofa.’ O le fua e manaia lona tofo ma le manogi, ma sa faapea e faamautinoa ai le afuafuaga.” O le laau o le tutaima e i ai ni a’a e lanu pei o le pa’u o le tagata lea e mafai ona foliga mai i nisi taimi o ni tagata laiti, lea atonu na musuia ai talitonuga faataulāitu e faapea, na fesoasoani tutaima i le mauaina o ni fanau.

Sa faia e Lapana se maliega e mafai e Iakopo ona tausia manu uma i lana lafu nai i ai ni lanu eseese. O lea, ina ia faateleina lana lafu, na tuu ai e Iakopo lālā tusitusi ma ilaila i luma o manu a o latou feusua’i. Sa iai se talitonuga faataulāitu e faapea, o le mea e vaai i ai se manu a o feusua’i o le a aafia ai foliga vaaia o lana toloa’i. O le aoga o lenei metotia e le fesiligia lava i le tala, ae na mulimuli ane o le viiga atoa na tuuina atu e Iakopo mo le vavega i le Alii.

O “ata” na gaoia e Rasela mai lona tama, o Lapana, o ni faatagata laiti sa faaaoga e tagata i Sasae Lata Ane anamua e fai ma tupua i o latou fale. O le upu Eperu lava lea e tasi o loo faaaogaina foi i le Feagaiga Tuai e faasino i mea faitino na faaaoga mo perofetaga po o le faamatalaina o le lumanai.

E ui lava e le o faamatala mai i le tusiga le mafuaaga na ave ai e Rasela tupua a lona tamā, ae e tele manatu o loo i ai. O nisi o manatu e aofia ai le, sa taumafai Rasela e taofi le ifo i tupua a lona tamā, pe na fuafua e faaaogā mea faitino e fai ma totogi, ina nei pu’eina e Lapana ia Lea ma Rasela. O le isi manatu e faapea, o faatagata sa noatia i aia tatau faaletulafono o le tofi. Atonu sa taumafai Rasela e faamautu mo lona aiga le tofi, lea sa la lagonaina ma Lea o loo nofo aitalafu ai lo la tamā ia i laua.

Ina ua tuua e Iakopo lona nuu moni mo Karana, sa manao Esau e fasioti o ia ona o lo la finauga i le tofi o le ulumatua. Ina ua uma ona faigaluega Iakopo mo Lapana mo le 20 tausaga i Harana, sa faatonuina e le Alii Iakopo e toe foi atu i Kanana, ma folafola atu, “Ou te i ai foi ia te oe.” E ui lava sa usiusitai Iakopo, ae sa fefe o ia i le mea e ono faia e Esau ia te ia ma lona aiga.

A o le’i toe faatasia ma Esau, sa saili Iakopo ia tuua na o ia ma le fesoasoani mai le lagi. O le taimi lea, fai mai le tala sa fagatua Iakopo ma se tagata i le po atoa. E lē o manino po o ai le tagata. Ua manatu nisi o ia o se agelu, ae faimai isi o ia o se avefeau faaletino na auina mai e le Atua. O le upu Eperu na faaaogaina mo le tagata i nei fuaiupu e lagolagoina uma ai avanoa ma e mafai foi ona faasino i le Atua lava Ia.

O le mea ua manino mai, sa matuā manao lava Iakopo i se faamanuiaga. O lenei fagatuaga o le auala lea na ia mauaina ai. Ina ua mavae le aafiaga o Iakopo, sa ia tautino mai, “Na ou iloa ai le Atua, na ma fesaga’i lava, a ua laveaiina a’u.” O le aafiaga na faamautu ai mo Iakopo ia folafolaga a le Alii ma sa fesoasoani e saunia ai o ia e feiloai i lona uso.

OIakopo o lona uiga o le “tagata e suitulaga.” I le gagana Eperu, e mafai ona fesoota’i atu le igoa i le manatu o le suia o se isi e ala i le taufaasese. Na vaai Esau ia Iakopo i lenei auala ina ua maua e Iakopo le tofi o le ulumatua ma le faamanuiaga lea sa tatau ona anaina e Esau, le atalii matua.

Ae ina ua mavae le fagatuaga a Iakopo i le po, sa suia ai e le Alii le igoa o Iakopo ia Isaraelu. E uiga i lenei aafiaga, na aoao mai ai Peresitene Russell M. Nelson: “Mo se taimi, se’i o tatou mafaufau i se vaega taua na liua ai le olaga o Iakopo, le atalii o le atalii o Aperaamo. I le nofoaga na faaigoaina e Iakopo o Penieli (o lona uiga ‘o le fofoga o le Atua’), sa tauivi ai Iakopo ma se luitau ogaoga. Sa tofotofoina lana faitalia. E ala i lenei tauiviga, na faamaonia ai e Iakopo le mea na sili ona taua ia te ia. Na ia faaalia sa loto o ia e faamuamua le Atua i lona olaga. I le tali mai, sa suia ai e le Atua le igoa o Iakopo ia Isaraelu, o lona uiga ‘ia faamuamua le Atua.’ Ona folafola atu lea e le Atua ia Isaraelu o faamanuiaga uma na folafola atu i luga o le ao o Aperaamo o le a avea foi ma ana.”

O le suia o le igoa o Iakopo ia Isaraelu na faatusa i le suiga patino o Iakopo. Na avea foi “Isaraelu” ma igoa o le nuu o le a tupuga mai ia te ia. Mai ona atalii e toa 12 na o mai ai ituaiga e sefululua o Isaraelu, ma na tutusa le igoa Isaraelu ma tagata na filifilia e le Atua e faataunuu Lana feagaiga.

• D. Todd Christofferson, “Aisea e Faaipoipo ai, Aisea e Fai ai se Aiga,” Liahona, Me 2015, 50–53

• Julie B. Beck, “Teaching the Doctrine of the Family,” Ensign, Mar. 2011, 12–17

• Bradley R. Wilcox, “Talavou o le Tofi Ulumatua Tautupu,” Liahona, Nov. 2024, 93–96

• Russell M. Nelson, “O Le Feagaiga Faavavau,” Liahona, Oct. 2022, 4–11