Ko e Palani ʻa e Tamai Hēvaní maʻá e Ngaahi Fāmilí
ʻOku tāpuekina ʻe he ngaahi akonaki, ngaahi ouau, mo e ngaahi fuakava ʻo e temipalé ʻa e ngaahi fāmili kotoa pē ʻo e māmaní.
Tā fakatātā ʻa Shawna Tenney
Naʻá ku ʻalu kimuí ni mo Sisitā ʻUkitofa ki he papitaiso ʻo ha taha ʻo homa mokopuna uá. ʻI heʻema mamata ki hono fakafiefiaʻi ʻe ha ngaahi toʻu tangata lahi ʻa e meʻá ni, naʻá ma ongoʻi houngaʻia moʻoni ki heʻetau Tamai Hēvaní koeʻuhí ko ʻEne palani ʻo e fakamoʻui maʻa ʻEne fānaú. Naʻá ma ongoʻi ʻa e mahuʻinga kiate Ia ʻa e fāmilí mo e ngaahi fuakava toputapú talu mei he kamataʻangá.
ʻE lava ke ʻiloʻi e mahuʻinga ko iá mei he talanoa ʻi he Fuakava Motuʻá ʻo kau ki he faivelenga ʻa Sēkopé, ʻa ia naʻá ne fai ha fononga lōloa mo faingataʻa ke kumi hano uaifi, mali ʻi he fuakavá, mo faʻu ha fāmili.
ʻI ha efiafi ʻe taha, naʻe aʻu mai ʻa Sēkope ki ha feituʻu ke mālōlō ai ʻi he pō ko iá ka ko e ngaahi foʻi maka pē naʻá ne maʻu ke ʻolunga aí. ʻOku pau pē naʻá ne fuʻu ongosia, koeʻuhí he naʻá ne kei lava pē ʻo mohe—pea naʻá ne misi.
Naʻe mamata ʻa Sēkope “kuo fokotuʻu ha tuʻunga ki he funga kelekelé, pea tau hake hono potú ki he langí, pea vakai, naʻe feʻaluʻaki hake mo hifo ʻi ai ʻa e kau ʻāngelo ʻa e ʻOtuá.
“Pea vakai, naʻe ʻafio ʻa [e ʻEikí] mei ʻolunga ʻi ai, pea pehē ʻe ia, Ko au ko [e ʻEiki], ko e ʻOtua ʻo ʻĒpalahame ko hoʻo tamaí, pea ko e ʻOtua ʻo ʻAisaké” (Sēnesi 28:12–13).
Naʻe fai leva ʻe he ʻEikí ha ngaahi talaʻofa mahuʻinga ʻo e fuakavá kia Sēkope—ko ha ngaahi talaʻofa naʻá Ne fai foki ki he tamai mo e kui tangata ʻa Sēkopé, ʻa ʻAisake mo ʻĒpalahame, ʻo kau ai ha:
-
Ngaahi talaʻofa ki he hoko ʻa Sēkope ko e tamai ʻa ha “fuʻu kakai tokolahi” (Sēnesi 28:3, 14).
-
Fonua ʻo e talaʻofá maʻá e hako ʻo Sēkopé (vakai, Sēnesi 28:4, 13).
-
Ngaahi talaʻofa ʻe fakafou ʻia Sēkope mo hono hakó ʻa e “monūʻia … ʻa e ngaahi faʻahinga kotoa pē ʻo māmaní” (Sēnesi 28:14; tānaki atu hono fakamamafaʻí).
Naʻe toputapu fau e aʻusia ʻa Sēkopé ʻo ne pehē ai, “Ko e moʻoni ʻoku ʻi heni ʻa [e ʻEikí]. … ʻOku ʻikai ko ha potu kehe ʻeni, ka ko e fale ʻo e ʻOtuá, pea ko ʻeni ʻa e matapā ʻo e langí” (Sēnesi 28:17). Ko ia ai, naʻe fakahingoa ʻe Sēkope ʻa e feituʻú ko Pēteli, ʻa ia ʻoku ʻuhinga ko e “fale ʻo e ʻOtuá” (vakai, Sēnesi 28:19).
ʻOku meimei tatau pē ʻa e ngaahi temipalé mo e tuʻunga ko ia naʻe mamata ki ai ʻa Sēkopé. ʻOku fakafehokotaki ʻe he ngaahi akonaki, ngaahi ouau, mo e ngaahi fuakava ʻi he fale ʻo e ʻEikí ʻa e langí mo e māmaní. ʻE lava ke fakafehoanaki ʻa e ngaahi fuakavá ki he fanga kiʻi sitepu ʻi ha tuʻunga ʻokú ne tohoakiʻi kitautolu ke tau ofi ange ki he ʻEikí. Pea ʻi heʻetau ngāue ʻi he ngaahi temipale māʻoniʻoní, ʻoku tau tāpuakiʻi ai ʻa e “ngaahi faʻahinga kotoa pē ʻo māmaní”—ʻi he kuohilí, lolotongá, mo e kahaʻú.
Ko ha Vakai Fiefia ki he Langí
Naʻe maʻu ʻe ʻEletā Pulusi C. Heifeni, ko ha mēmipa mālōlō ʻo e Kau Fitungofulú, ha telefoni mei he ʻētita ʻo ha makasini ongoongo fakafonua ke talanoa ʻo kau ki ha tohi naʻá ne vakaiʻi e hisitōlia ʻo e ngaahi tui fekauʻaki mo e langí mei he ngaahi tui fakalotu kehekehe.
Naʻe pehē ʻe ʻEletā Heifeni “Naʻe ʻilo ʻe he kau faʻu tohí ʻoku ongoʻi ʻe he kakaí ha fuʻu fakaʻānaua lahi ki he langí—ko ha ngaahi fāmili ʻi he langí.” Ka “ko e lahi taha ʻo e ngaahi siasi faka-Kalisitiané ʻoku ʻikai haʻanau loko ʻilo ki he fuʻu fakaʻānaua fakataautaha ko ʻení”—tuku kehe pē ha siasi ʻe taha: ʻa ia ko e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní.
ʻOku tau maʻu ha ngaahi temipale toputapu ʻi he Siasi ʻo e Fakamoʻuí kuo fakafoki maí. ʻOku tau maʻu ʻa e mali taʻengatá, mo e mafai faisilá ʻa ia ʻoku faitāpuekina ʻo ope atu ʻi he mate fakatuʻasinó. ʻOku tau maʻu ʻa e talaʻofa ʻo ha kahaʻu ʻoku taʻengata mo e ngaahi ʻofaʻangá ʻi he ʻao ʻo e Tamaí pea mo e ʻAló. Mei he ngaahi meʻa kotoa pē kuo ʻosi fakamatalaʻí, naʻe aofangatuku ʻaki ʻe he kau faʻu tohí ko e fakakaukau ko ia ʻa e Siasí ki he langí ko e fakakaukau ia ʻoku kakato tahá—pea te u tānaki atu ki ai, ko e fakafiefia tahá ia.
Hangē ko e akonaki ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní, “Ko e ʻEikí … naʻá Ne fakatupu ʻa e māmaní ke tau lava ʻo maʻu ha sino fakamatelie mo faʻu ha ngaahi fāmili. Naʻá Ne fokotuʻu Hono Siasí ke hakeakiʻi ai ʻa e ngaahi fāmilí. ʻOkú Ne ʻomi ha ngaahi temipale ke lava ʻo fakatahaʻi ai ʻa e ngaahi fāmilí ʻo taʻengata.”
Ko Hono Maluʻi ʻo e Fāmilí
ʻOku ʻikai totonu ke tau ofo ʻi hono fakafepakiʻi ha meʻa ʻoku fuʻu mahuʻinga ki he palani ʻa e ʻOtuá. Naʻe pehē ʻe Palesiteni M. Lāsolo Pālati (1928–2023), “ʻOku ʻilo ʻe Sētane ko e founga pau mo lelei taha ke veuveuki ʻaki e ngāue ʻa e ʻEikí ko hono holoki e lelei ʻo e fāmilí mo e toputapu ʻo e ʻapí.”
Koeʻuhí ko e meʻa ʻoku tau ʻiloʻí, ʻoku totonu ke tau kau ʻi he kau taukapo faivelenga taha ʻo e fāmilí ʻi he māmaní.
Te tau fakahoko fēfē nai ʻeni?
Te tau lava ʻo fai ha “fanga kiʻi meʻa iiki mo faingofua” (ʻAlamā 37:6) ʻokú ne fakamālohia ʻa e ngaahi vā fetuʻutaki fakafāmilí. ʻOku kau heni ʻa e muimui ki he ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻoku fakamatalaʻi ʻi he fanongonongo ki he fāmilí: “tuí, lotú, fakatomalá, faʻa fakamolemolé, fakaʻapaʻapá, ʻofá, manavaʻofá, ngāué, pea mo e ngaahi ʻekitivitī ʻoku fakatupulakí.” Tatau ai pē pe ko e hā ho tūkunga fakafāmili lolotongá, te ke lava ʻo fakahaaʻi ʻi hoʻo ngaahi tōʻongá ʻokú ke mahuʻinga ʻo taʻengata ʻi he ngaahi vā fetuʻutaki fakafāmilí.
ʻI heʻetau moʻui ʻaki, taukaveʻi, mo vahevahe e ngaahi moʻoni taʻengata ki he fāmilí, te tau lava ai ʻo tokoni ke ʻilo ʻe he niʻihi kehé “ko e fāmilí ko e uho ia ʻo e palani ʻa e Fakamoʻuí ki he ikuʻanga taʻengata ʻo ʻEne fānaú” pea ʻoku “fakaʻatā foki ʻe he … ngaahi temipale toputapú ki he toko taha kotoa pē ke ne foki ki he ʻao ʻo e ʻOtuá pea mo e ngaahi fāmilí ke fakatahaʻi ʻo taʻengata.”
Ko e Tokotaha Kuo Filí, tā ʻa Dan Wilson
“ʻOku Ou ʻIate Koe”
ʻI he taimi ʻoku ou mamata ai mo Sisitā ʻUkitofa ki hono fakahoko ʻe he kau mēmipa ʻo homa fāmilí ha ngaahi fuakava toputapu mo ʻetau Tamai Hēvani ʻofa mo taʻengatá, ʻoku fonu homa lotó ʻi he fiefia mo e houngaʻia. ʻOku ʻikai ngata pē ʻi heʻema fiefia ʻi heʻema fānaú mo ʻenau fānaú ka ʻoku kau foki ai mo ʻema mātuʻá mo ʻenau mātuʻá foki. ʻOku tau fakalaulauloto ʻi he ʻofa lahi ki he founga ʻoku fakatahaʻi ai kitautolu ʻe he ngaahi fuakava ʻo e ongoongoleleí ʻi he ngaahi toʻu tangatá.
Ko e ngaahi tāpuaki naʻe talaʻofa ʻe he ʻEikí kia ʻĒpalahame, ʻAisake, pea mo Sēkope ʻi heʻene misí ʻoku kaunga kotoa ia ki he ngaahi fāmilí. Pea ʻoku aʻu atu ia ki hono kotoa ʻo ʻEne fānau fuakavá—ʻo kau ai koe mo au. Naʻe folofola ʻa e ʻEikí, “Vakai, ʻoku ou ʻiate koe, pea te u tauhi koe ʻi hoʻo fononga kotoa pē, … koeʻuhí ʻe ʻikai te u siʻaki koe” (Sēnesi 28:15).
ʻOku ou palōmesi atu ʻi hoʻo muimui mo vahevahe e palani ʻa ʻetau Tamai Hēvaní maʻá e ngaahi fāmilí, te Ne ʻiate koe, tautautefito ki he taimi ʻe hoko mai ai e ngaahi faingataʻá kiate koe pe ki he niʻihi ʻokú ke ʻofa aí. Te Ne fua koe, hiki hake koe, pea tataki koe ki ha fiefia kakato fakataha mo Ia, mo Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí, pea mo ho fāmilí—ʻo taʻengata.