ʻOua Naʻa Teitei Mole ʻa e ʻAmanaki Leleí
ʻI he taimi ʻoku tau fakakaukau ai ki he meʻa kuo fai ʻe he Fakamoʻuí maʻatautolú, te tau lava ʻo hokohoko atu ke laka ki muʻa koeʻuhí he ʻokú Ne ʻiate kitautolu maʻu pē.
Tā fakatātā ʻa Albert Espi
Fakakaukauloto ʻoku haʻi ho ongo nimá ki mui ʻi ho tuʻá, pea ʻoku haʻi fakataha mo ho ongo vaʻé, pea ʻoku lī koe ki ha loto vai loloto fute ʻe hiva! Ko e hā ʻa e meʻa te ke faí? Te ke fāifeinga nai ke ke lava ʻo tētē mo fakaongosiaʻi ai koe, pe te ke fiemālie pē mo kumi ha founga ke ke hao ai mei he tūkunga faingataʻa ko ʻení?
Ko e ako ko ia ke hoko ko ha Navy SEAL ʻi he ʻIunaiteti Siteití ʻoku nau foua ʻa e pole tatau tofu pē ko ʻení. ʻOku ui ia ko e “feinga moʻui ka melemó.” Ko e taumuʻá ke fakamoʻoniʻi ʻoku nau malava ke moʻui ʻi he vaí ʻi ha ngaahi tūkunga kehekehe. ʻI hono haʻi pē kinautolu pea lī ki he vaí, ʻoku fiemaʻu leva ʻe he konga ʻo e siví ke nau ngoto hifo ki he takele ʻo e vaí ʻo ʻikai ilifia, kae fakaʻaongaʻi honau vaʻé ke tekeʻi kinautolu ki he fukahi vaí, pea mihi mānava fakavavevave kimuʻa pea toe ngoto hifo ki lalo. ʻOku toutou fakahoko ʻeni ʻi ha foʻi taimi pau.
He ʻikai ke foua ʻe hatau niʻihi tokolahi ʻa e ako ʻoku fai ʻe he Navy SEAL, kae mahalo ʻoku ʻi ai ha ngaahi meʻa te tau lava ʻo ako mei ai—pea mahalo te tau maʻu ha loto-houngaʻia lahi ange kia Sīsū Kalaisi mo ʻEne Fakaleleí ʻi heʻetau fonongá.
Ko Hoʻo Fakamoʻui ʻi he Meʻa Kotoa Pē
ʻOku fakafalala ʻa e kau SEAL ʻi he meʻa ʻoku nau akó pea nau feinga ke nau angai mo ia ka nau lavaʻi ʻa e sivi i faingataʻa ko ʻení—pea kuo pau ke nau fakakakato ia ʻiate kinautolu pē. Te tau foua kotoa ha ngaahi faingataʻa ʻi he moʻuí, ka ʻoku ʻikai tatau ia mo e ako ko ia ʻa e kau SEAL, koeʻuhí he ʻikai ke tau teitei foua toko taha pē hotau ngaahi faingataʻaʻiá.
ʻI he taimi ʻoku haʻi ai kitautolu ʻe he angahalá, loto-hohaʻá, mamahí, pe ko ha toe faingataʻa kehe pea tau ongoʻi hangē ʻoku tau melemo hifó, te tau lava ʻo tafoki kia Sīsū Kalaisi. ʻI he taimi ʻoku tau ongoʻi ai ʻoku tau ʻi he takele ʻo e vaí pea hangē he ʻikai ke tau teitei lava ke toe ʻalu haké, te tau lava ʻo manatuʻi naʻe ʻosi foua ia ʻe he Fakamoʻuí, pea te Ne ʻomi ha mālohi ke tau ʻalu hake ki ʻolunga, ʻo toe mānava, pea hoko atu e fonongá. Koeʻuhí ko Ia, he ʻikai teitei mole ʻa e ʻamanaki leleí meiate kitautolu.
Ko Sīsū Kalaisi ho Fakamoʻui mei he angahalá mo e maté. Ko Sīsū Kalaisi ho Huhuʻí ʻi he taimi ʻokú ke tōnounou aí pea fiemaʻu ke fakamoʻui fakalaumālie kakato koé. Ko Sīsū Kalaisi ho Faifakamoʻui mei he mamahi mo e faingataʻa fakaeloto, fakalaumālie, mo fakatuʻasino ʻa ia ko Ia pē te Ne lava ʻo fakamoʻuí. Ko e ngaahi huafa ko ʻení mo e ngaahi huafa kehe ʻo Sīsū Kalaisí ʻoku nau fakahaaʻi mai ʻa e foʻi moʻoni ko Ia pē ʻa e Tokotaha ke tafoki ki aí, tautefito ki he taimi ʻoku faingataʻa ai e moʻuí.
ʻI he ofi mai ʻa e taimi Toetuʻú, ʻoku tau fakamanatua ai e Toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisí. ʻOkú Ne moʻui! Pea koeʻuhí ʻokú Ne moʻui, te tau toe moʻui ʻo maʻu mo e talaʻofa ʻo e moʻui taʻengatá. Ka kimuʻa ʻi Heʻene Toetuʻú, naʻe mamahi ʻa e Fakamoʻuí ʻi Ketisemani pea pekia ʻi he kolosí maʻatautolu koeʻuhí ko ʻEne ʻofa ʻiate kitautolú. Naʻá Ne “hāʻele hifo ki lalo ʻi he ngaahi meʻa kotoa pē”—ʻo ʻikai ngata pē ʻi heʻene mamahiʻia ʻi heʻetau ngaahi angahalá, kae toe foua e mamahi, loto-mamahi, faingataʻa, mo e ʻahiʻahi kotoa pē—koeʻuhí ke Ne ʻafioʻi e founga ke tokoniʻi ai kitautolú (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:6; vakai foki, ʻAlamā 7:11).
Vakai ki Hoʻo ʻAmanaki Lelei ʻIate Iá
ʻI he taimi naʻe tutuki ai ʻa e Fakamoʻuí, naʻe hangē kuo siva e meʻa kotoa pē. Naʻe mole moʻoni e ʻamanaki lelei ʻo ʻEne kau ākongá. Naʻa nau muimui ʻiate Ia, tui kiate Ia—ka ko ʻeni kuó Ne pekia. ʻI he taimi naʻe tuku ai ʻa Sīsū ʻi ha fonualotó, naʻa nau fehangahangai mo e mamahí mo e ongoʻi taʻepauʻiá. Ka ʻi he ʻosi ha ʻaho ʻe tolu mei ai, ʻi he ʻaho Sāpaté, naʻe ʻikai ha taha ʻi he fonualotó. Kuo toe tuʻu ʻa Sīsū Kalaisi! Ko e meʻa ko ia naʻe hangē kuo molé kuo hoko ia he taimí ni ko e ʻamanaki lelei!
Kapau ʻoku ngali fakapoʻuli mo fakalotosiʻi ʻa e ngaahi meʻá—ʻo hangē kuo lī koe ki ha anovai ka ʻoku fakatou haʻi ho nimá mo e vaʻé—pea ʻoku ʻikai ke ke ʻilo ha founga ke ke hao ai, tuku ha kiʻi taimi ke maʻu ai ha ʻamanaki lelei ʻia Sīsū Kalaisi, pea manatuʻi ʻoku teʻeki ai ke ke aʻu ki he ngataʻangá.
Naʻe ʻikai ke maʻu ʻe he Fakamoʻuí ʻa e fiefia ʻo e Sāpate Toetuʻú ka ne taʻeʻoua ʻEne kātekina e ngaahi meʻa fakamamahi ʻi Ketisemani pea mo e kolosí ʻi he ʻaho ʻe tolu kimuʻá. Ko ia, kapau ʻokú ke foua ha taimi faingataʻa, ʻoua naʻá ke loto-foʻi! Hangē ko e lea ʻa ʻEletā Siosefa B. Uefilini (1917–2008) ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá, naʻá ne pehē, “ʻE hoko mai ʻa e Sāpaté, lolotonga e fakapoʻuli lōlō hotau mamahí. … Neongo pe ko e hā hotau mamahí, ka ʻe hoko mai ʻa e Sāpaté.”
Pea tuʻunga ʻi Heʻene feilaulau fakaleleí mo e Toetuʻú, ʻe ʻi ai maʻu pē ʻa Sīsū Kalaisi ke tokoniʻi koe ke ke maʻu ʻa e melinó pea fakatupulaki koe ki ha meʻa lahi ange ʻi he meʻa naʻá ke ʻamanaki ki aí.