Ki hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú
Tokanga, Kau Fononga ʻo e Taimí!
Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú Fēpueli 2026


Tokanga, Kau Fononga ʻo e Taimí!

Ko e hā naʻá ke mei talaange ki ho tūkunga kei siʻí kapau naʻá ke lava?

finemui ʻokú ne pukepuke ha uasi

ʻŪ tā fakatātā ʻa Dave Murray

Fakakaukauloto ki ha uasi fakamīsini ʻokú ne fakafoki fakaholomui e taimí. Kimuʻa peá ke fuʻu fiefiá, ko e makatuʻungá ʻeni: ʻokú ne fakaʻata pē koe ke ke foki ʻo ʻaʻahi ki ho ngaahi tūkunga ki muʻá!

Heka ki he mīsiní … fakamaʻu ho letá … pea vwaaap ! Fakafokifā pē ʻokú ke sio ki ha koe ʻoku kei siʻi ange. Ko e hā hoʻo lea ʻe fai kiate koé? Mahalo ʻokú ke maʻu ha ʻaho fakafiefia ʻi hoʻo kei siʻí, peá ke pehē loto pē ke ke fiefia ʻi he mōmeniti kotoa pē. Pe mahalo ko ha ʻaho faingataʻa ʻeni kiate koe, peá ke fāʻofua ʻi he ʻofa kiate koe pē.

Kapau ko au ia, ʻoku ngalingali te u ongoʻi mafasia ʻi ha faʻahinga meʻa ʻi heʻeku kei siʻi angé. Naʻá ku hohaʻa lahi koeʻuhí he naʻe ʻikai ke u saiʻia ʻi hono fai ha ngaahi fehalaākí! Naʻe ʻikai ke u saiʻia ʻi he ngaahi liliú, hangē ko e hiki ki ha kalasi pe ʻapiako foʻoú. Pea lahi pē mo ha ngaahi taimi ne u ongoʻi ai naʻe ʻikai ke talitali lelei au.

Talu mei ai, mo ʻeku ako ha ngaahi taukei ki hono matuʻuaki e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi ongo ko ʻení.

Kapau te u lava ʻo toe fakafoki e taimí, ko ha ngaahi faleʻi lelei eni te u vahevahe mo au ʻi heʻeku kei siʻí:

  • Tautefito ki hano ʻahiʻahiʻi ha meʻa foʻou, kuo pau ke ke fai ha fehalaaki—ka ʻoku sai pē ia! Akoako ʻa e manavaʻofá mo fakalotolahiʻi pē koé. Pea hangē pē ko e lea ʻe taha ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlaní, “Naʻe ngāue ʻa e ʻOtuá mo ha kakai taʻehaohaoa, talu mei he kamataʻanga ʻo taimí. ʻOku pau ko ha meʻa mātuʻaki fakakina ia kiate Ia, ka ʻokú Ne kei fai pē ha ngāue ki ai. ʻOku tonu ke pehē foki mo kitautolu. … Faʻa kātaki mo angaʻofa mo faʻa fakamolemole.” ʻI he ngaahi ʻahó ni ʻi haʻaku ʻahiʻahiʻi ha meʻa foʻoú, ʻoku ou fai ha lea fakalotolahi kiate au, hangē ko e, “Kuo pau pē ke lahi e fehalaaki ʻe hokó. Ka ko e meʻa ia ʻe hoko ʻi he ʻuluaki feingá! Ka te u lava leva ʻo akoako mo fakalakalaka.”

  • ʻOku sai pē ke ʻi ai ha ongoʻi loto-mamahi ʻi he taimi ʻoku liliu ai e ngaahi tūkungá, tautautefito ki he feohi fakakaungāmeʻá. Tui pē ʻe fakaʻau ke lelei ange ʻa e ngaahi vā fetuʻutakí ʻi hoʻo fakaʻau ke matuʻotuʻá. ʻE ʻi ai ho ngaahi kaungāmeʻa mo e ngaahi maheni foʻou ʻi he fakalau atu ʻa e taimí. Te ke ako ke fokotuʻu ha ngaahi fakangatangata ke kiʻi fakamamaʻo mei he niʻihi ʻoku nau tākiekina koe ki he koví pe holoki ho tuʻunga fakaelotó mo fakalaumālié. Pea ʻe liliu foki mo e vā fakakaungāmeʻa moʻoní he ʻalu ʻa e taimí. ʻI hoʻo nofo ofi ki he Tamai Hēvaní mo e Fakamoʻuí—ʻa ho vā fetuʻutaki mahuʻinga taha maʻu peé— te Na tataki koe ki ha kahaʻu lelei mo fakaʻofoʻofa.

  • ʻE ʻi ai ha ngaahi taimi te ke ongoʻi liʻekina ai, ka te nau ʻosi kotoa atu pē. ʻOku mahino ki he Fakamoʻuí ʻa e mamahi ʻo e ongoʻi tuenoá ka ʻe tokoniʻi koe ʻe he Fakamoʻuí ʻi he taimi faingataʻa ko iá. ʻE faifai pē peá ke fetaulaki mo ha kakai te nau tokanga atu kiate koe pea tatau e meʻa ʻoku mou saiʻia aí. Pea ʻokú ke ʻilo koā? ʻOku tokoniʻi moʻoni koe ʻe hoʻo ngaahi aʻusiá ke ke fakatupulaki ha ivi mālohi makehe: ko e kaungā-ongoʻí! Koeʻuhí ʻokú ke ʻiloʻi lelei e ongoʻi liʻekiná, te ke taukei ʻaupito ʻi hono fakatokangaʻi mo fakakau mai e niʻihi kehé ʻo hangē ko ia naʻe mei fai ʻe he Fakamoʻuí.

finemui mo ha fuʻu uasi lahi

Ka ko e meʻa mahuʻinga tahá? ʻOku fakaʻau pē ke lelei ange mo sai ange e moʻuí! Hangē ko hono fakapapauʻi mai ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni kiate kitautolú: “ʻOku lahi ʻaupito ha ngaahi meʻa ke tau ʻamanaki ki ai! …

“ʻOku ʻikai ke u pehē ʻe faingofua ʻa e ngaahi ʻaho ka hoko maí, ka ʻoku ou palōmesi atu ʻe nāunauʻia ʻa e kahaʻú maʻanautolu ʻoku mateuteu mo hokohoko atu ʻa e teuteu ke hoko ko ha ngaahi meʻangāue ʻi he toʻukupu ʻo e ʻEikí.”

ʻOku ʻikai ʻuhinga ia ʻe faingofua pē hoʻo fakalakalaká. ʻOku ou fakakaukau ko e moʻuí ʻoku hangē ia ha foʻi meʻa vilovilo ʻoku ʻalu ki ʻolungá, ʻa ia ʻoku ʻi ai ha ngaahi taimi ʻoku hangē ʻoku ou toutou fehangahangai ai mo ha ngaahi faingataʻa angamahení. Ka ʻi he hokohoko atu ʻeku muimui ʻia Sīsū Kalaisí, ʻoku ou ngaʻunu ai ki ha tuʻunga fakalaumālie māʻolunga ange ʻi he tuʻunga ne u ʻi ai kimuʻá—ʻo laka ki muʻa pea ʻunu hake ki ʻolunga.

Ko ho taimí leva ʻeni. Ko e hā te ke tala ki ho tūkunga kei siʻisiʻi angé? Peá ke toe kiʻi fakalaka atu aí, ʻokú ke pehē ko e hā e lea te ke foki mai he kahaʻú ʻo talaatu kiate koe he taimi ní?!

Mani ē. Ko ha meʻa lahi ia ke fakakaukau ki ai. Tau kiʻi mālōlō ai naʻa pā kālava ha taha. Fakamonūʻia atu ʻi he fononga ʻi taimí!