Ko e Hala Fakafiefia ʻo e Fuakavá
Ko e hala ʻo e fuakavá ko ha hala moʻoni ia ʻo e ʻofa huhuʻí.
Māmá mo e Moʻuí, tā ʻe Mandy Williams
ʻI he taimi naʻe mavahe ai ʻa ʻIsileli mo ʻElisapeti Heiveni Pālou mei Nāvū, ʻIlinoisi ki he Teleʻa Sōlekí ʻi he 1848, naʻá na tuku ʻena kiʻi pēpē tangatá ʻa ia naʻe tanu ʻi ha kiʻi faʻitoka ʻi Nāvū. Naʻe mālōlō ʻa e kiʻi tamasiʻi ko Sēmisi Nataniela Pālou, ko ʻena fuofua pēpeé, hili pē ha taimi nounou mei hono fāʻeleʻí ʻi Mē 1841.
Ngalingali naʻe ʻikai ha toe ʻamanaki ʻa ʻIsileli mo ʻElisapeti te na toe sio ki he faʻitoka ʻo hona fohá. Ka ʻi he taimi naʻe ui ai ʻa ʻIsileli ke ngāue fakafaifekau ki ʻIngilani ʻi ha ngaahi taʻu siʻi mei aí, naʻá ne fou atu ʻi Nāvū. ʻI he kole ʻa ʻElisapetí, naʻá ne ʻalu ʻo kumi e faʻitoka ʻo hona fohá pea hikitanga ia ki he faʻitoka lahí.
Hili hono ʻiloʻi ʻe ʻIsileli ʻa e faʻitoká, naʻá ne ʻilo kuo popo mo maumau. ʻI haʻane tohi ki hono uaifí, naʻe pehē ai ʻe ʻIsileli kuó ne fakakaukau ke mavahe ia mei he faʻitoká kae toki foki mai ʻi ha taimi ʻamui ange.
Naʻe ʻikai ke fuʻu mamaʻo ʻene lue mei he faʻitoká mo ʻene fanongo ʻi hono ʻatamaí ki ha leʻo ʻoku pehē mai, “Tangataʻeiki, ʻoua naʻa tuku au ʻi heni.” Naʻe foki ʻa ʻIsileli ki he faʻitoká, ʻo fakapapauʻi ai pē hono hikitanga ʻene kiʻi tamasiʻí.
ʻI he kei nofo ʻa ʻIsileli ʻi he faʻitoká, naʻá ne talaange kia ʻElisapeti, “Naʻá ku ongoʻi ha holi ke līʻoa au mo e meʻa kotoa pē te u maʻu mei he toʻukupu ʻo e ʻEikí koeʻuhí ke lau ʻoku ou taau ke toe haʻu mo [Sēmisi] ʻi he pongipongi ʻo e ʻUluaki Toetuʻú.”
ʻI hono mateakiʻi ko ia ʻe ʻIsileli ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí mo tauhi e ngaahi fuakava toputapu ʻe maʻu ai e moʻui taʻengatá—ʻa e tāpuaki maʻongoʻonga taha ʻo e ngaahi tāpuaki kotoa pē—ʻe lava ke ne maʻu mo tāpuekina ʻaki hono fāmilí—ʻo fakatou tatau pē ki he ngaahi kuí mo e hakó.
ʻE hoko mo e meʻa tatau kiate kitautolu kotoa.
Ngaahi Palōmesi Toputapú
ʻOku ʻofa ʻa Hoʻo Tamai Hēvaní mo Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí ʻiate koe ʻo laka ange ia ʻi ha faʻahinga meʻa te ke lava ʻo fakakaukau ki ai. ʻOkú Na finangalo ke ʻomi koe ke ke ofi ange kiate Kinaua mo tokoni ke ke ako mo tupulaki ʻi he tuí mo e ʻiló. ʻOkú Na fie tāpuakiʻi ʻaki koe ha mālohi fakalangi, fakamoʻui, mo ha nonga ʻi ha māmani ʻoku faingataʻa ke maʻu ai ha ngaahi tāpuaki pehē. ʻOkú Na finangalo ke ke aʻusia ʻa e fiefiá ʻi he moʻuí ni pea mo e moʻui ka hokó.
ʻOku tafe mei he ʻofa haohaoa ko ʻení, ʻa ʻEna foaki ki he tokotaha kotoa pē ʻa e faingamālie ke nau fehaʻiʻaki ʻi ha fuakava mo Kinaua ʻi he papitaisó pea ʻi he fale ʻo e ʻEikí. ʻOku tau maʻu e tāpuaki ʻo e toe tukupā ki he ngaahi fuakava ko iá fakauike lolotonga e houalotu sākalamēnití.
ʻI heʻetau maʻu e sākalamēnití, ʻoku tau toʻo ai kiate kitautolu e huafa ʻo Sīsū Kalaisí. ʻOku tau manatuʻi Ia mo ʻEne ʻofa maʻatautolú ʻa ia ʻoku fakahaaʻi ʻi he meʻafoaki ʻo ʻEne Fakaleleí. ʻOku tau fakahaaʻi foki ʻetau loto-fiemālie ke tauhi ʻEne ngaahi fekaú (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 20:77, 79).
Naʻe pehē ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni: “ʻOku ou faʻa fanongo ki he pehē ʻoku tau maʻu ʻa e sākalamēnití ke fakafoʻou e ngaahi fuakava naʻe fai ʻi he papitaisó. Neongo ʻoku moʻoni ia, ka ʻoku toe mahulu hake ia ai.” Naʻe pehē ʻe Palesiteni Nalesoni ko e taimi kotoa pē ʻoku tau maʻu ai e sākalamēnití ʻoku tau fai ha fuakava foʻou, “pea ʻoku fakahā mai ai [ʻe he ʻEikí] te tau maʻu maʻu ai pē ʻa Hono Laumālié. Ko ha tāpuaki moʻoni ia!”
ʻI he taimi ʻoku tau fakatomala ai pea maʻu e sākalamēnití ʻi he loto-maʻá, ʻoku tau maʻu leva ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní pea “fakamaʻa mei he angahalá ʻo hangē pē ʻoku toe papitaiso foʻou kitautolú. Ko e ʻamanaki lelei mo e ʻaloʻofa ʻeni ʻoku ʻomi ʻe Sīsū maʻá e taha kotoa pē.”
Ko ha meʻa fakafiefia ke fakatomala pea fakamolemoleʻi ʻi he ʻofa huhuʻi ʻa Kalaisí!
Ko Hono Fale ʻo e Fiefiá
Talu mei he hoko ʻa Palesiteni Nalesoni ko e Palesiteni ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, mo ʻene faʻa lea ʻo kau ki he hala ʻo e fuakavá. ʻOku tau hū ʻi he hala ko iá ʻi he “fakatomalá mo e papitaiso ʻi he vaí” (2 Nīfai 31:17), pea “tau hū kakato leva ki ai ʻi he temipalé.”
Ko ʻetau moʻui fakamatelié ko ha kiʻi mōmeniti pē ia ʻo ʻetau moʻuí, ka ko e mōmeniti ko iá—ʻoku faʻa mātuʻaki faingataʻa he taimi ʻe niʻihi—ka ʻoku taʻengata hono mahuʻingá. Kuo ʻomi ʻe heʻetau Tamai Hēvaní ha Fakamoʻui, koʻeuhí ke fakaʻofoʻofa mo fakatuʻamelie ki ai ʻetau moʻuí. Tuʻunga ʻi Heʻene ʻofá mo e feilaulau fakaleleí, kuó Ne foua mo fakamoʻui e meʻa kotoa pē te tau fehangahangai mo ia ʻi he moʻuí. Pea koeʻuhí ko Hono fale māʻoniʻoní—ʻa Hono fale ʻo e fiefiá—ʻe lelei ʻa e meʻa kotoa pē neongo e faingataʻá.
Temipale San Pedro Sula Honduras
Ko e hala ʻo e fuakavá ko ha hala moʻoni ia ʻo e ʻofa huhuʻí. ʻI hoʻo fakahoko e ngaahi fuakava ʻi he temipalé, pea tauhi kinautolú, te ke maʻu ai ha ngaahi tāpuaki ʻo ha mālohi lahi ange, ʻofa lahi ange, ʻaloʻofa lahi ange, mahino lahi ange, mo e ʻamanaki lelei lahi ange.
Tānaki Fakataha Mai Kinautolu ki ʻApi
ʻOkú ma maʻu mo Sisitā Kealoni ha ongoʻingofua mo ha manavaʻofa lahi kia ʻIsileli mo ʻElisapeti Pālou. Naʻe mālōlō ʻema fuofua pēpeé, ko ha kiʻi tamasiʻi ko Soni, lolotonga e tafa hono mafú ʻi hono uike tolú pē. Ko ha fuʻu mamahi lahi fakaʻulia moʻoni ʻeni kiate kimaua. ʻI he taimi ko iá, naʻá ma moʻutāfuʻua pe te ma toe lava koā ʻo hoko atu e moʻuí. Naʻá ma tanu ia ʻi ha kiʻi faʻitoka siʻisiʻi mo fakamamahi ʻi ʻIngilani. Hili ha taʻu ʻe hongofulu mā nima mei ai, naʻe kole mai ke hiki homau fāmilí mei homau ʻapi ʻi Pilitāniá ke ngāue taimi kakato ʻi he Siasí, pea naʻa mau mavahe mai mei he kiʻi faʻitoká.
ʻOku kamata ke mahino kiate kimaua ʻa e meʻa naʻe foua ʻe he fāmili Pāloú. ʻOku fuʻu mamaʻo ʻaupito e faʻitoka ʻo ʻema kiʻi pēpeé, kae hangē ko e fāmili Pāloú, ʻokú ma maʻu ʻa e tui tuʻuloa ki he Toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisí pea mo e natula taʻengata hotau fāmilí ʻo fakafou ʻi he fuakava ʻo e sila māʻoniʻoní.
ʻOku tau maʻu kotoa ha ngaahi kui mo e kakai ʻoku tau ʻofa ai kuo nau pekia pea ʻoku nau pehē mai kiate kitautolu, “ʻOua naʻa tuku au ʻi heni.” Koeʻuhí ko e ngaahi fuakava ʻo e temipalé, pea ʻoku ʻikai ha taha ʻe liʻekina. Ko hotau fatongiá ke ʻofa ʻiate kinautolu, ngāue maʻanautolu, mo tokoni ke tānaki fakataha mai kinautolu ki ʻapi.
Ko e ʻuhinga ia ʻoku tau maʻu ai e ngaahi ouaú. Ko e ʻuhinga ia ʻetau fai e ngaahi fuakavá. Ko e ʻuhinga ia ʻoku tau langa ai e ngaahi temipalé. Ko e ʻuhinga ia naʻe fekauʻi mai ai ʻe he Tamai Hēvaní Hono ʻAló ke maumauʻi e ngaahi haʻi ʻo e maté koeʻuhí kae ʻi ai ha ʻaho te tau tangi ai ʻi he fiefia ʻi he fakataha taʻengata mo hotau ngaahi ʻofaʻanga ʻoku nau tatali mai kiate kitautolu ʻi he ʻao ʻo e Tamaí mo e ʻAló.
ʻOku ʻofa ʻetau Tamai Hēvaní ʻiate kitautolu—ʻa koe mo au. ʻOfa ke tau maʻu ʻa e fiefiá mo e melinó ʻi hono tauhi ʻetau ngaahi fuakavá pea kau mo e ʻEikí ʻi Heʻene ngāue faifakamoʻui nāunauʻiá.