Ki hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú
ʻOkú Ke Loto ke Fiefia Ange? Feinga ke Loto-Houngaʻia
Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú Fēpueli 2026


ʻOkú Ke Loto ke Fiefia Ange? Feinga ke Loto-Houngaʻia

ʻI he taimi ʻoku fuʻu lahi ai e ngaahi liliu ki hoʻo moʻuí, ʻe lava ke tokoniʻi koe ʻe he loto-houngaʻiá ke ke tokanga taha ki he meʻa leleí mo mohu ʻamanaki maʻu pē.

ko ha taha ʻoku tuʻu ʻi lalo ʻi ha konga ʻao mo ha taha ʻoku takatakaiʻi ʻe he fanga manupuná mo e pepé mo e matalaʻiʻakaú

Ngaahi tā fakatātā ʻa Maggie Stephenson

He ʻikai ke ke teitei fiefia ʻo lahi ange ʻi he loto-houngaʻia ʻokú ke maʻú.”

Pea hangē pē ko e meʻa ʻoku fokotuʻu mai ʻe he lea ko ʻeni meia ʻEletā Keuli B. Sapini ʻo e Kau Fitungofulú, ko hoʻo fiefiá ʻoku tākiekina hangatonu ia ʻe he lahi hoʻo houngaʻiá. ʻOku mahino moʻoni ia—ʻi he taimi ʻokú ke houngaʻia aí, ʻokú ke nofo taha pē ʻi he ngaahi meʻa ʻoku leleí kae ʻikai ko e ngaahi meʻa ʻoku koví.

Ka neongo ia, ʻoku ʻikai ke hoko maʻu pē ʻa e moʻuí ʻo fakatatau mo hoʻo palaní. ʻE lava ʻe he ngaahi liliu taʻeʻamanekiná ʻo ʻai koe ke ke loto-mafasia, loto-mamahi, pe loto-foʻi ange kae ʻikai ke fiefia. Ka ʻi he taimi ʻoku faingataʻa aí, ʻe lava ke tokoniʻi koe ʻe he loto-houngaʻiá ke ke ʻamanaki lelei maʻu pē. ʻAhiʻahiʻi e founga ʻe toku ko ʻení ke ke maʻu ai ha loto-houngaʻia ʻoku lahi angé.

1. Fekumi ki he Meʻa ʻOku Leleí

ʻOku faʻa ʻi ai e taimi ʻoku faingataʻa ʻaupito ke ke houngaʻia he ʻokú ke ongoʻi ʻoku ʻi ai ha meʻa ʻoku ʻikai ke ke maʻu. Ka ko e hā nai ha ngaahi tāpuaki he ʻikai ke ke fakatokangaʻi ʻi hoʻo nofotaha he meʻa ʻoku ʻikai ke ke maʻú kae ʻikai ke nofotaha he meʻa ʻokú ke maʻú?

ʻI hoʻo fekumi ki he meʻa lelei ʻi hoʻo moʻuí, ʻe fakaʻau pē ke faingofua ange hoʻo maʻu iá.

2. Fakahaaʻi Hoʻo Loto-Houngaʻiá ki he Tokotaha Foakí

ʻI hoʻo lau ho ngaahi tāpuakí, ʻoua naʻa ngalo ʻa e feituʻu naʻe maʻu ia mei aí.

ʻE lava ʻe he fakamālō ki he Tamai Hēvaní koeʻuhí ko ʻEne ngaahi meʻafoakí—kau ai ʻa e meʻaʻofa ʻo Hono ʻAló—ʻo fakaloloto hoʻo ʻofa mo e tui kiate Iá. Naʻe pehē foki ʻe ʻEletā D. Toti Kulisitofasoni ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá, “Ko e ongoʻi mo hono fakahaaʻi ʻa e houngaʻia ki he ʻOtuá … ʻokú na fakafonu ʻa e moihuú ʻaki ha ongoʻi fakafoʻou fakafiefia,” ʻo ʻomi kiate koe ʻa e fiefia mo e mālohi mo tokoniʻi hoʻo fakamoʻoní ke tuʻu maʻu.

3. Tokanga Taha ki he Palani ʻa e Tamai Hēvaní

ʻOku mahino pē ʻa e ʻikai ʻuhinga e loto-houngaʻiá ke tukunoaʻi ai e ngaahi meʻa faingataʻa ʻo e moʻuí pe ongoʻi fiefia he taimi kotoa pē. Ko Sīsū Kalaisi tonu ē naʻá Ne ongoʻi mo ʻiloʻi ʻa e mamahí (vakai, ʻAlamā 7:11; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 19:18–19). Ko e loto-mamahí ko ha konga angamaheni pē ia ʻo e moʻui fakamatelié.

Ka ʻe tatau ai pē pe ko e hā ʻe hokó, ʻoku ʻi ai ha meʻa ʻe taha he ʻikai pē ke teitei liliu ia: ko e palani ʻo e ʻaloʻofa ʻa e Tamai Hēvaní. ʻE fakaleleiʻi e meʻa fakamamahí mo e mamahi kotoa pē ʻokú ke fouá koeʻuhí ko Sīsū Kalaisi mo ʻEne Fakaleleí (vakai, Fakahā 21:4).

Naʻe pehē ʻe ʻEletā Tieta F. ʻUkitofa ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá: “ʻOku ʻikai ʻuhinga ʻa e fakafetaʻi ia ʻi he taimi ʻo e faingataʻá ʻoku tau fiefia ʻi hotau tūkungá. ʻOku ʻuhinga ia ʻoku tau sio fakalaka atu ʻi he loto-tui mei hotau ngaahi faingataʻaʻia ʻo e ʻaho ní.”