Ki hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú
Ngaahi Tokoni ki he Ngataʻangá mo e Kamataʻangá
Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú Fēpueli 2026


Ngaahi Tokoni ki he Ngataʻangá mo e Kamataʻangá

Ko ha meʻa ʻeni ʻe fā ke manatuʻi ʻi he taimi ʻoku tau fehangahangai ai mo ha liliú.

mape

ʻI he faʻahitaʻu māfana kimuʻa pea hokosia hoku taʻu fakaʻosi ʻi he akoʻanga māʻolungá, naʻe hiki ai hoku fāmilí mei he fakatokelau ʻo Vēsinia, USA, ofi ki Uāsingatoni, D.C., ki ha kiʻi kolo siʻisiʻi ʻi Kalefōnia. Naʻe ʻikai ko ha liliu ʻeni naʻe faingofua. Naʻá ku hanganaki atu ke ʻosi fakataha mo hoku kaungāmeʻá mei he ako māʻolungá. Naʻá ku fuʻu ongoʻi mafasia pea hangē kuo siva e ʻamanakí ʻi hoku taʻu 17!

Naʻe kiʻi fuofuoloa pea toki mahino lelei kiate au ʻoku fonu e moʻuí he ngaahi ngataʻangá mo e kamataʻangá—ʻa ia ʻoku fakatou fakafiefia mo fakamanavahē he taimi ʻe niʻihi. Tatau ai pē pe ʻokú ke hiki ki ha feituʻu foʻou, kamata ʻi he akoʻanga māʻolungá, kamataʻi ha ngāue, ʻalu ʻo ngāue fakafaifekau, pe fehangahangai mo ha toe meʻa lahi kehe ʻi he moʻuí, te ke kei lava pē ʻo ikunaʻi ha tūkunga faingataʻa neongo ʻa e hangē kuo mole kotoa e meʻa ʻokú ke angamaheni ki aí.

Tuʻu Maʻu Fakalaumālie

Ko e liliú ko ha konga ia ʻo e moʻuí, ka ʻoku ʻi ai pē ngaahi meʻa ʻe niʻihi he ʻikai pē ke teitei liliu ia—ʻo tatau ai pē ko e hā ʻe hokó. Ko ha ngaahi meʻa ʻeni ʻoku totonu ke tau pikitai maʻu pē ki aí. Naʻe pehē ʻe Palesiteni M. Lāsolo Pālati (1928–2023) ko e ngaahi meʻá ni ko e taula ia ki heʻetau moʻuí.

Naʻe pehē ʻe Palesiteni Pālati, “Kapau ʻoku fokotuʻu fakalelei ha taula ʻi he takele ʻo e tahí, te ne lava ʻo pukepuke ha fuʻu vaka lahi, ʻo aʻu ki he ngaahi tahi hoú.” Naʻá ne akonaki ʻo pehē, “Hangē pē ko hono fiemaʻu ʻe he vaká ha ngaahi taula ke taʻofi kinautolu mei heʻenau tēkiná, … ʻoku fiemaʻu ʻe he kakaí ha ngaahi taula fakalaumālie ʻi heʻenau moʻuí kapau ʻoku nau fie tuʻu maʻu.”

Tuku ke hoko ho vā fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí ko ho taula fakalaumālie malu tahá ia. Ko ʻEne ʻofa ʻiate koé ʻoku taʻe fakangatangata. Te ke lava ʻo tafoki kiate Kinaua ʻi he lotu fakaʻahó, ako folofolá, tokoni ki he niʻihi kehé, mo e maʻulotú—neongo kapau ko ha uooti pe kolo foʻou. ʻE tokoni hoʻo ofi kiate Kinauá ke ke ongoʻi tuʻu maʻu ʻo tatau ai pē pe ko e hā e meʻa ʻe hoko kiate koé.

Ako ke Liliu

Te ke lava ʻo loto-mamahi ʻi he ngaahi liliu ʻo e moʻuí pe fakaʻaongaʻi ki he lelei tahá ho tūkunga foʻoú. ʻE tokoni e meʻá ni ʻi hoʻo moʻuí kotoa. Ko ha ngaahi founga ʻeni ke tokoni atu:

finemui ʻokú ne hiki ha tohinoa
  • Tauhi ha tohinoa: Ko hono hiki hoʻo ngaahi fakakaukaú ko ha founga lelei ia ke ngāueʻi ai e ngaahi palopalemá mo e ngaahi ongo fakaelotó. ʻE lava foki ke tokoni atu e tohinoá ke ke ʻiloʻi mo houngaʻia ʻi he toʻukupu ʻo e ʻOtuá ʻi hoʻo moʻuí.

  • talavou ‘oku lue lalo
  • Kamata fakamālohisino: ʻE lava ʻe he ʻekitivitī fakatuʻasinó ʻo fakatupulaki hoʻo ongo fakaelotó mo toʻo atu e ngaahi meʻa fakatupu mafasiá ka ke lava ʻo fakakaukau lelei. Naʻa mo ha kiʻi luelue nounou te ne lava ʻo fai ha fuʻu lelei lahi. Te ke lava ʻo hū ki tuʻa ʻo mamata ki he fakaʻofoʻofa ʻo e ngaahi fakatupu ʻa e ʻOtuá. ʻE lava ʻo tokoni ʻeni ke ke vakai ki he ngaahi meʻá mei ha fakakaukau ʻoku lelei angé.

  • tokotaha kei siʻi ʻoku fai ʻene vali
  • Mohu founga: ʻE lava ke tokoni atu ʻa e mūsika mo e ʻaati ʻoku fakatupulakí ke ne fakahaaʻi ko hai koe. ʻE lava ke tokoni ʻa e ngaahi ʻekitivitī fakatupulaki pehení ke ke tali lelei ai e ngaahi ueʻi fakalaumālié mo e ngaahi aʻusia foʻoú.

  • kau talavou ʻoku nau lue mo pōtalanoa
  • Talanoa ki ha taha: ʻOku ʻikai fiemaʻu ia ke ke foua toko taha pē ʻa e ngaahi liliú. ʻE lava ke tokoni ha mātuʻa, taki faka-Siasi, pe kaungāmeʻa falalaʻanga. ʻE lava ke faingataʻa hono vahevahe tauʻatāina hoʻo ongó, ka ʻe matuʻaki tokoni moʻoni ia—ko ia kole ha tokoni! Pea manatuʻi, ʻoku malava maʻu pē ke fai ha lotu.

Fakahaaʻi Totonu Hoʻo Ongó mo e Fakakaukaú

ʻE lava foki ʻe he ngaahi liliu ʻo e moʻuí ʻo ʻomi ha ngaahi faingamālie foʻou—ko ia, fakahaaʻi totonu hoʻo ongó mo e fakakaukaú! Kau ki ha kalapu, kau ʻi he seminelí, ngāue tokoní, pe ʻahiʻahiʻi ha sipoti foʻou. ʻOku langaki ʻe he fili fakapotopotó ʻa e loto-falalá mo tokoni atu ke ke ʻiloʻi ʻa e meʻa ʻokú ke malava ʻo faí.

ʻE lava ke faingataʻa ʻa e feʻiloaki mo ha kakai foʻoú. Kapau te ke fai ha meʻa naʻe ʻikai ke ke angamaheni ki ai, te ke lava ʻo ako ke fetuʻutaki lelei ange mo fiemālie ange ʻi ha ngaahi tūkunga foʻou. ʻI hoʻo kumi ha ngaahi kaungāmeʻa foʻoú, manatuʻi ke ke hoko ko e faʻahinga kaungāmeʻa ia ʻokú ke fekumi ki aí. ʻE lava ke iku hoʻo tokoniʻi e niʻihi kehé ʻi he angaʻofá ki ha ngaahi fehokotaki ʻoku mahuʻingamālié.

ʻOua ʻe Foʻi

Naʻe ʻikai ke faingofua hoku taʻu fakaʻosi ʻi he ako māʻolungá. Naʻá ku ongoʻi taʻelata lahi. Ka ʻi he taimi ko iá, naʻá ku ako ʻa e mahuʻinga ʻo hono maʻu ha ngaahi kaungāmeʻa lelei ʻoku nau poupouʻi mo fakaʻapaʻapaʻi ʻeku tuí. Kuo tokoni lahi ʻaupito ia kiate au talu mei ai.

ʻOku faʻa tokoni ʻa e liliú mo e fehikitakí ke tau tupulaki, ʻa ia ko ha konga mahuʻinga ia ʻo e palani ʻa e Tamai Hēvaní. Naʻa mo e taimi ʻoku ʻikai hoko tonu ai e ngaahi meʻa ʻokú ke ʻamanaki ki aí, ʻe lava ke toʻo ʻe he Tamai Hēvaní hoʻo ngaahi aʻusiá—tautautefito ki he ngaahi meʻa faingataʻá—pea fakatupulaki koe mo akoʻi koe ke ke lava ʻo aʻusia ʻa e tupulakí, mālohí, mo ha tui lahi ange ke teuteuʻi koe ki ha ngaahi meʻa fakaofo kuó Ne teuteu maʻau.

Pea manatuʻi, ʻoku ʻikai ke ke tuenoa. ʻOku ʻafioʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e foʻi liliu kotoa pē, ngataʻanga ʻo e meʻa kotoa pē, mo e kamataʻanga ʻo e meʻa kotoa pē. ʻI hoʻo ʻaʻeva mo Iá, ʻoku kei fakatatali mai ho ngaahi ʻaho lelei tahá ʻi he kahaʻú.

Ngaahi Maʻuʻanga Fakamatalá

  1. M. Russell Ballard, “Anchor to the Soul” (fakataha lotu ʻa e ʻUnivēsiti Pilikihami ʻIongí, 6 Sepitema, 1992), 1–2, speeches.byu.edu.

  2. Vakai, Henry B. Eyring, “O Remember, Remember,” konifelenisi lahi ʻo ʻOkatopa 2007 (Ensign pe Liahona, Nōvema 2007, 66).