Ki hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú
Te u Lava Fēfē ʻo Moʻui ʻi he Fakatuʻamelie?
Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú Fēpueli 2026


Fakaʻilekitulōnika Pē: Ngaahi Tali mei ha ʻAposetolo

Te u Lava Fēfē ʻo Moʻui ʻi he Fakatuʻamelie?

Ko ha ngaahi meʻa ʻeni ʻe tolu te ke lava ʻo fili ke fai kae lava ke ke fakatuʻamelie, fiefia, mo nēkeneka.

finemui

ʻOku ou fie vahevahe ha ngaahi fakakaukau fekauʻaki mo e nofo ʻi he tafaʻaki laʻalaʻā ʻo e halá. ʻOku ou loto ke mou fakatuʻamelie, fiefia, nēkeneka, pea uouangataha foki ʻi he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ke mou taha mo e Fakamoʻuí.

ʻOku tau moʻui ʻi ha kuonga ʻoku taʻe-fakaʻapaʻapa, kovi, ʻita mo moveuveu ʻo hangē ko ha toe taimi ʻi heʻeku moʻuí. ʻOku tokolahi ha kakai ʻi he funga ʻo e māmaní ʻoku nau ngali loto-siʻi mo loto-foʻi.

Ko ʻeku fakaʻamu ʻi he ʻaho ní ke mahino kiate kimoutolu ʻa hono mahuʻinga ke mou fakatou fekumi ki he tafaʻaki laʻalaʻā ʻo e halá pea ke mou taha foki mo hotau Fakamoʻuí.

Loto-Houngaʻia

Ko e fakatuʻamelié mo e fiefiá ko ha fili ia te tau takitaha lava ʻo fai. ʻOku faʻa kamata ʻaki ʻa e tōʻonga fakakaukau ko ʻení ʻa e loto-houngaʻiá. Ko e loto-houngaʻiá ko e ʻuluaki sitepu ia ki he fakatuʻamelié mo e fiefiá.

ʻOku lahi fau ha ngaahi meʻa ke houngaʻia ai! ʻOku tau moʻui ʻi he kuonga fakakosipeli fakaʻosí pea ʻikai ngata pē ʻi hono tataki kitautolu ʻi he taimí ni ʻe he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisi kuo fakafoki maí ka ke ʻomi foki ha kahaʻu lelei mo nāunauʻia hili ʻa e moʻui ko ʻení.

Hoko ʻo Taha

ʻOku fakatuʻamelie ʻa e tokāteline mo e tuʻunga ʻulungaanga ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí. Ko e palani ʻo e fiefiá ko e palani ia ʻa ha Tamai Hēvani ʻofa ke tāpuekina kotoa ai ʻEne fānaú. ʻOku ʻikai ha ngaahi fakangatangata fakamatakali pe fakafonua ʻi he palani fakalūkufua ko ʻení.

Ko ʻeku lotu fakatāutahá ke tau lava ʻo vahevahe kakato ange ʻa e ongoongoleleí mo e fānau kotoa ʻa ʻetau Tamaí. ʻOku ou lotua foki ʻe lava ke tau uouangataha ʻi he ngaahi faikehekehé pea ke tau lava ʻo taha mo e Fakamoʻuí.

ʻOku ou saiʻia ʻi he lotu hūfekina ʻa e Fakamoʻuí maʻatautolú. Naʻe hoko ia ʻi he ngaahi houa fakaʻosi ʻo ʻEne moʻui fakamatelié ʻo hangē ko hono lekooti ʻi he Kosipeli ʻa Sioné. Ko e lotu ko ia naʻe fai ki he kau muimui ʻo Kalaisí, kau ai kitautolú, ko e kole ia ʻa e Fakamoʻuí ki Heʻene Tamaí: “koeʻuhí ke taha pē ʻa kinautolu kotoa pē; ʻo hangē ʻokú ke ʻiate aú, ʻe Tamai, mo au ʻiate koé, koeʻuhí ke nau taha pē foki ʻiate kitaua.” ʻOku hoko atu ʻa e Fakamoʻuí ʻi he veesi ko ʻení ʻo pehē, “Pea ko e nāunau naʻá ke tuku kiate aú, kuó u tuku kiate kinautolu; koeʻuhí ke taha pē ʻa kinautolu, ʻo hangē foki ʻokú ta taha peé." Ko e hoko ʻo tahá ʻa e meʻa naʻe lotua ʻe Kalaisi kimuʻa ʻi Hono lavakiʻí mo Hono Tutukí.

ʻOku fokotuʻu mai ha pole mahuʻinga ki hotau kuonga fakakosipelí ʻi he kamataʻanga ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí. ʻOku fokotuʻu ʻe he ʻEikí ʻa e hala ʻo e māʻoniʻoní ʻi he ngaahi tefitoʻi moʻoni faingofua mo taʻengatá: Kuo pau ke tau tokaʻi hotau kāingá ʻo hangē pē ko kitautolú. Ako ke angamaʻa mo angamāʻoniʻoni. Kuo pau ke tau taha. Kapau ʻoku ʻikai ke tau taha, ʻoku ʻikai ʻAʻana ʻa kitautolu.

Ke hoko ʻo tahá, te tau lava ʻo ako mei he kuohilí mo teuteu ki he kahaʻú.

Ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi founga te tau lava ai ʻo maʻu ʻa e melinó ʻi he māmani māvahevahe mo fakakikihi ko ʻení?

  • Te tau lava ʻo moʻui ʻi he māmaní kae ʻikai ʻo e māmani”

  • Te tau lava ʻo fakapapauʻi ke ʻoua naʻa tau tuku ke hanga ʻe he faiangahalá, fekeʻikeʻí, mo e māvahevahe ʻa e māmaní ʻo uesia ʻa e toputapu ʻo ʻetau feinga fakataha ke muimui mo moihū ki he Fakamoʻuí ʻi hotau ngaahi ʻapí mo e fāmilí.

  • Te tau lava ʻo nofo ʻi he tafaʻaki laʻalaʻā ʻo e halá ʻi heʻetau tuʻu maʻu ʻi he hala ʻo e fuakavá.

  • Neongo he ʻikai ke tau lava ʻo mapuleʻi ʻa e niʻihi kehé, ka te tau lava ʻo maʻu ʻa e nonga ʻoku maʻu mei he angamāʻoniʻoni fakatāutahá.

Te tau lava ʻo hoko ʻo taha ʻi hotau ngaahi haʻofangá ʻi ha feituʻu pē ʻoku tau nofo ai. Naʻe ʻiloʻi ʻe he ʻAposetolo ko Paulá naʻe mātuʻaki kehekehe ʻaupito ʻa e ngaahi uiuiʻi, ngāue, mo e ngaahi tokoni ʻa e kāingalotú, ka ʻoku mahuʻinga tatau pē. Naʻá ne fakafehoanaki foki ʻa e ngaahi konga ʻo e sino fakafoʻituitui ʻo e tangatá ki he sino ʻo e Siasí. ʻOku mahuʻinga ʻa e konga takitaha ʻo e sinó ki he sinó kotoa.

ʻOku ʻi ai ha kāingalotu ʻe niʻihi ʻoku nau faingataʻaʻia ʻi hono ongoʻi ʻoku nau mahuʻinga pea fiemaʻu ki he sino ʻo e Kāingalotú. Ko e tefito mahuʻinga ʻa e ʻAposetolo ko Paulá, ʻoku fakatou fiemaʻu mo mahuʻinga ʻa e mēmipa takitaha.

Sīsū Kalaisi

Tokanga Taha ki he Fakamoʻuí

Ko hono fakaʻosí: Kapau ʻe nofotaha hoʻo moʻuí ʻi he Fakamoʻuí, te ke ʻi he tafaʻaki laʻalaʻā ʻo e halá pea maʻu ʻa e fiefiá.

Kuo ʻosi akoʻi ʻe Palesiteni Nalesoni:

“ʻOku fonu e moʻuí he takihalá, mamahí mo e faingataʻá, ʻahiʻahí mo e ngaahi pole kotoa pē ʻo e moʻuí. Ne meimei ke lomekina kotoa kitautolu ʻe ha ngaahi taimi faingataʻa, mamahi, mo fakaloloma. Ka ʻoku tau ʻi hení koā ke fiefia?

ʻIo, Ko e tali totonú ko e ʻio!

“… ʻOku lava ʻa e kāingalotú ʻo fiefia ʻi ha faʻahinga tūkunga pē. Te tau kei fiefia pē neongo ko ha ʻaho, uike, pe ko ha taʻu naʻe fakamamahi!

“ʻOku siʻi ha kaunga e fiefia ʻoku tau maʻú, ki he tūkunga ʻetau moʻuí [ka ʻoku fekauʻaki kotoa ia] mo e meʻa ʻoku tukutaha ai ʻetau tokangá.”

Ko e Fakamoʻuí ʻoku tukutaha ai ʻetau tokangá!

ʻOku ou fakamoʻoni kapau ʻoku tau fakapapau ke nofo ʻi he tafaʻaki laʻalaʻā ʻo e halá, ʻo hoko e maama ʻa e Fakamoʻuí ko e meʻa ʻoku tau tokanga taha ki aí mo hotau faifakahinohino, te tau ʻi he hala ʻo e fuakavá. ʻI heʻetau ʻofa, muimui, mo moihū ki he Fakamoʻuí, te tau maʻu ʻa e "melinó ʻi māmani pea mo e moʻui taʻengatá ʻi he maama ka hoko maí."