Γενική Συνέλευση
Πνευματικά πλήρης με Εκείνον
Γενική συνέλευση Απριλίου 2025


11:29

Πνευματικά πλήρης με Εκείνον

Πληρότητα δεν σημαίνει απαραιτήτως σωματική και συναισθηματική αποκατάσταση σε αυτήν τη ζωή. Η πληρότητα γεννάται από την πίστη στον Ιησού Χριστό και τη μεταστροφή προς Αυτόν.

Δέκα λεπροί φώναξαν στον Σωτήρα: «Ελέησέ μας». Και Ιησούς το έκανε. Τους είπε να παρουσιασθούν στον ιερέα και καθώς πορεύονταν, καθαρίσθηκαν από την ασθένεια.

Και ένας απ’ αυτούς, όταν είδε ότι γιατρεύτηκε, με δυνατή φωνή δόξαζε τον Θεό. Επέστρεψε στον Σωτήρα, έπεσε στα πόδια Του και εξέφρασε ευγνωμοσύνη.

Και ο Σωτήρας είπε σε εκείνον ο οποίος ήταν ευγνώμων: «Η πίστη σου σε έσωσε».

Ο Ιησούς Χριστός είχε θεραπεύσει δέκα λεπρούς. Όμως ένας, επιστρέφοντας προς τον Σωτήρα, έλαβε κάτι επιπλέον. Θεραπεύθηκε.

Εννέα λεπροί θεραπεύθηκαν σωματικώς.

Ένας θεραπεύτηκε σωματικώς και έγινε πνευματικώς πλήρης.

Συλλογιζόμενη αυτήν την ιστορία, αναρωτήθηκα αν ισχύει και το αντίστροφο. Αν η θεραπεία και η πληρότητα δεν είναι το ίδιο, μπορεί κάποιος να γίνει πνευματικά πλήρης από Εκείνον, αλλά να μην έχει ακόμη θεραπευθεί σωματικά και συναισθηματικά;

Ο Μέγας Θεραπευτής θα θεραπεύσει όλα τα βάσανά μας –σωματικά και συναισθηματικά– στον δικό Του χρόνο. Αλλά περιμένοντας να θεραπευθεί, μπορεί κάποιος να γίνει πλήρης;

Τι σημαίνει να είμαστε πνευματικά πλήρεις;

Είμαστε πλήρεις εν Ιησού Χριστώ όταν ασκούμε την ελεύθερη βούλησή μας να Τον ακολουθούμε με πίστη, να υποτάσσουμε την καρδιά μας σε Εκείνον, ώστε να μπορεί να την αλλάξει, να τηρούμε τις εντολές Του και να εισερχόμαστε σε σχέση διαθήκης με Εκείνον, υπομένοντας με πραότητα και μαθαίνοντας από τις δυσκολίες αυτής της επίγειας κατάστασης μέχρι να επιστρέψουμε στην παρουσία Του και να θεραπευθούμε με κάθε τρόπο. Μπορώ να είμαι πλήρης, ενόσω περιμένω τη θεραπεία, αν είμαι ολόψυχα αφοσιωμένη στη σχέση μου μαζί Του.

Η πίστη στον Ιησού Χριστό γεννά ελπίδα. Βρίσκω ελπίδα στην προσπάθειά μου να είμαι πλήρης – μία πληρότητα που γεννιέται από την πίστη στον Ιησού Χριστό. Η πίστη σε Εκείνον αυξάνει την ελπίδα μου για θεραπεία και αυτή η ελπίδα ενδυναμώνει την πίστη μου στον Ιησού Χριστό. Είναι ένας ισχυρός κύκλος.

Ο Κύριος είπε στον Ενώς ότι η πίστη του τον είχε κάνει «πλήρη». Η πληρότητα ήλθε καθώς ο Ενώς συλλογιζόταν τα λόγια του προφήτη-πατέρα του, Ιακώβ, καθώς διψούσε να κατανοήσει την ευκαιρία για αιώνια ζωή, καθώς αναφωνούσε προς τον Θεό με δυνατή προσευχή. Και σε εκείνη την κατάσταση επιθυμίας και ταπεινότητας, η φωνή του Κυρίου ήλθε σε αυτόν, ανακοινώνοντας ότι οι αμαρτίες του συγχωρήθηκαν. Και ο Ενώς ρώτησε τον Κύριο: «Πώς γίνεται αυτό;» Και ο Κύριος απήντησε: «Χάρη στην πίστη σου προς τον Χριστό… η πίστη σου σε έσωσε».

Μέσω της πίστης μας στον Ιησού Χριστό, μπορούμε να επιζητούμε να είμαστε πνευματικώς υγιείς όσο περιμένουμε και ελπίζουμε σε σωματική και συναισθηματική θεραπεία.

Λόγω της εξιλεωτικής θυσίας Του και όταν μετανοούμε ειλικρινώς, ο Σωτήρας μάς θεραπεύει από την αμαρτία, όπως έκανε και με τον Ενώς. Η απέραντη Εξιλέωσή Του εκτείνεται επίσης στις θλίψεις και τις λύπες μας.

Όμως μπορεί να μην παράσχει θεραπεία από νόσο και ασθένεια – χρόνιο πόνο, αυτοάνοσες διαταραχές όπως σκλήρυνση κατά πλάκας, καρκίνο, άγχος, κατάθλιψη και τα παρόμοια. Αυτό το είδος θεραπείας γίνεται κατά τον χρόνο του Κυρίου. Και εν τω μεταξύ, μπορούμε να επιλέξουμε να γίνουμε πλήρεις, ασκώντας την πίστη μας σε Εκείνον!

Το να είσαι πλήρης σημαίνει να είσαι ολοκληρωμένος. Όπως οι πέντε φρόνιμες παρθένοι που είχαν τα λυχνάρια τους γεμάτα με λάδι όταν ήλθε ο νυμφίος, μπορούμε να είμαστε πλήρεις εν Ιησού Χριστώ καθώς γεμίζουμε τα λυχνάρια μας με το θρεπτικό λάδι της μεταστροφής σε Εκείνον. Με αυτόν τον τρόπο προετοιμαζόμαστε για τον συμβολικό γαμήλιο δείπνο, τη Δευτέρα Παρουσία Του.

Στην παραβολή, και οι δέκα παρθένοι ήταν στη σωστή θέση, περιμένοντας τον νυμφίο. Καθεμία τους ήλθε με ένα λυχνάρι.

Όμως όταν Εκείνος ήλθε, την απροσδόκητη ώρα του μεσονυκτίου, οι πέντε μωρές δεν είχαν αρκετό λάδι για τα λυχνάρια τους. Δεν περιεγράφησαν ως κακές αλλά μάλλον ως ανόητες. Οι μωρές απέτυχαν να προετοιμασθούν επαρκώς για να κρατήσουν τα λυχνάρια τους αναμμένα με το λάδι της μεταστροφής.

Και έτσι, σε απάντηση του αιτήματός τους να τους επιτραπεί να εισέλθουν στο δείπνο του γάμου, ο νυμφίος απάντησε: «Δεν με γνωρίζετε».

Υπονοώντας, λοιπόν, ότι οι πέντε φρόνιμες παρθένοι Τον γνώρισαν. Ήταν πλήρεις με Εκείνον.

Τα λυχνάρια τους ήταν γεμάτα από το πολύτιμο λάδι της μεταστροφής, το οποίο επέτρεπε στις φρόνιμες παρθένους να εισέλθουν στη γαμήλια γιορτή στα δεξιά του νυμφίου.

Όπως εκφράστηκε από τον Σωτήρα: «Γι’ αυτό, να είστε πιστοί, να προσεύχεστε πάντοτε, να έχετε τα λυχνάρια σας φροντισμένα και αναμμένα και να έχετε λάδι μαζί σας, για να είστε έτοιμοι κατά την έλευση του Νυμφίου».

Οι πέντε φρόνιμες παρθένοι, υπό Ben Hammond

Οι πέντε φρόνιμες παρθένοι, υπό Ben Hammond

Ένα μεγαλοπρεπές γλυπτό που απεικονίζει τις πέντε φρόνιμες παρθένους τοποθετήθηκε προσφάτως στην Τεμπλ Σκουέαρ, ακριβώς έξω από τις πόρτες του Κτηρίου της Εταιρείας Αρωγής και στη σκιά του Ναού της Σωλτ Λέηκ.

Είναι μία τοποθεσία που ταιριάζει στην εφαρμογή της παραβολής. Διότι όταν συνάπτουμε και τηρούμε διαθήκες, ιδίως εκείνες που είναι διαθέσιμες στον οίκο του Κυρίου, γεμίζουμε τα λυχνάρια μας με το λάδι της μεταστροφής.

Οι πέντε φρόνιμες παρθένοι διαδίδουν το φως τους.
Οι πέντε φρόνιμες παρθένοι στηρίζουν η μία την άλλη.

Ενώ οι γυναίκες που παριστάνονται ως οι πέντε φρόνιμες παρθένοι δεν μοιράζονται το λάδι της μεταστροφής τους, μοιράζονται το φως τους καθώς κρατούν ψηλά τα λυχνάρια τους, που είναι γεμάτα λάδι και καίνε λαμπρά. Είναι σημαντικό που απεικονίζονται να υποστηρίζουν η μία την άλλη – ώμο με ώμο, ένα χέρι γύρω από την άλλη, με οπτική επαφή και κάνοντας νόημα στους άλλους να έρθουν στο φως.

Πράγματι, «[είμαστε] το φως του κόσμου». Ο Σωτήρας διεκήρυξε:

«Σας δίνω το να είστε το φως αυτού του λαού. Πόλη που βρίσκεται επάνω σε βουνό δεν μπορεί να κρυφτεί.

»…Ανάβου[με] λυχνάρι και το τοποθετού[με] κάτω από το μόδι; Όχι, αλλά επάνω στον λυχνοστάτη, και λάμπει σε όλους που βρίσκονται μέσα στο σπίτι.

»Έτσι λοιπόν ας λάμψει το φως σας εμπρός σε αυτόν τον λαό, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς».

Έχουμε προσταχθεί να διαδίδουμε το φως Του. Κρατήστε λοιπόν το λυχνάρι σας γεμάτο από το λάδι της μεταστροφής στον Ιησού Χριστό και ετοιμαστείτε να κρατάτε το λυχνάρι σας περιποιημένο και να καίει λαμπρό. Κατόπιν αφήστε εκείνο το φως να λάμπει. Όταν διαδίδουμε το φως μας, φέρνουμε την αρωγή του Ιησού Χριστού στους άλλους, η μεταστροφή μας σε Εκείνον βαθαίνει και μπορούμε να είμαστε πλήρεις ακόμα και ενώ περιμένουμε τη θεραπεία. Και καθώς αφήνουμε το φως μας να λάμψει έντονα, μπορούμε να είμαστε χαρούμενοι ακόμα και ενώ περιμένουμε.

Ένα παράδειγμα από τις γραφές είναι χρήσιμο για την ενδυνάμωση της αρχής ότι μπορούμε να είμαστε πλήρεις καθώς μεταστρεφόμαστε στον Ιησού Χριστό και αντλούμε δύναμη από Εκείνον, ακόμα και όταν περιμένουμε τη θεραπεία.

Ο Απόστολος Παύλος περνούσε κάποια δοκιμασία – αυτό που περιέγραψε ως «σκόλοπας στη σάρκα», τον οποίο είχε ζητήσει τρεις φορές από τον Κύριο να αφαιρέσει. Και ο Κύριος είπε στον Παύλο: «Αρκεί σε σένα η χάρη μου· επειδή, μέσα σε αδυναμία, η δύναμή μου φανερώνεται τέλεια». Στο οποίο ο Παύλος δήλωσε:

«Με βαθύτατη ευχαρίστηση… θα καυχηθώ περισσότερο στις αδυναμίες μου, για να κατοικήσει μέσα μου η δύναμη του Χριστού.

»Γι’ αυτό, αρέσκομαι στις αδυναμίες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στους διωγμούς, στις στενοχώριες για χάρη τού Χριστού· επειδή, όταν είμαι αδύνατος, τότε είμαι δυνατός».

Το παράδειγμα του Παύλου υποδηλοί ότι ακόμη και στην αδυναμία μας, η δύναμή μας εν Ιησού Χριστώ μπορεί να γίνει τέλεια – δηλαδή, ολοκληρωμένη και πλήρης. Εκείνοι που παλεύουν με τους θνητούς αγώνες και στρέφονται στον Θεό με πίστη, όπως ο Παύλος, μπορούν να λάβουν τις ευλογίες της γνωριμίας με τον Θεό.

Ο Παύλος δεν θεραπεύτηκε από τη θλίψη του, αλλά ήταν πνευματικά πλήρης εν Ιησού Χριστώ. Και ακόμα και στις αντιξοότητές του, το φως της μεταστροφής του και η δύναμή του από τον Ιησού Χριστό έλαμπε και ήταν χαρούμενος. Στην Επιστολή του προς Φιλιππησίους αναφώνησε: «Να χαίρεστε στον Κύριο πάντοτε· θα το πω ξανά: Να χαίρεστε».

Αδελφές και αδελφοί, η απάντηση είναι ναι, μπορούμε να είμαστε πνευματικά πλήρεις, ακόμη και ενώ περιμένουμε τη σωματική και συναισθηματική θεραπεία. Πληρότητα δεν σημαίνει απαραιτήτως σωματική και συναισθηματική αποκατάσταση σε αυτήν τη ζωή. Η πληρότητα γεννιέται από την πίστη και τη μεταστροφή προς τον Ιησού Χριστό και από το να αφήσουμε το φως αυτής της μεταστροφής να λάμψει.

«Πολλοί είναι οι καλεσμένοι, λίγοι όμως [επιλέγονται να είναι] οι εκλεκτοί».

Όλοι θα θεραπευθούν σωματικά και συναισθηματικά κατά την Ανάσταση. Όμως θα επιλέξετε τώρα να είστε πλήρεις σε Εκείνον;

Δηλώνω με χαρά ότι έχω μεταστραφεί στον Κύριο Ιησού Χριστό. Προσπαθώ να είμαι πλήρης σε Εκείνον. Είμαι βεβαία ότι τα πάντα θα αποκατασταθούν και η θεραπεία θα έλθει, στον δικό Του χρόνο, επειδή Εκείνος ζει.

Η Μαρία Μαγδαληνή ήταν μία γυναίκα που θεραπεύθηκε από τον Ιησού Χριστό. Και ήταν μια γυναίκα πλήρης εν Ιησού Χριστώ. Ως μαθήτριά Του ακολούθησε τον Σωτήρα σε όλη τη Γαλιλαία και τελούσε διακονία σε Εκείνον.

Ήταν παρούσα κοντά στη βάση του σταυρού, μάρτυρας του θανάτου Του.

Πήγε στον τάφο Του για να ολοκληρώσει τις προετοιμασίες ταφής και ανακάλυψε ότι το πέτρινο κάλυμμα είχε αφαιρεθεί, ότι το σώμα του Κυρίου δεν ήταν εκεί. Η Μαρία ήταν στο μνήμα κλαίγοντας όταν την ρώτησαν, πρώτα οι άγγελοι και στη συνέχεια ο Ίδιος ο Σωτήρας: «Γυναίκα, γιατί κλαις; Ποιον ζητάς;»

Η Μαρία φώναξε: «Επειδή, σήκωσαν τον Κύριό μου, και δεν ξέρω πού τον έβαλαν».

Και ο Ιησούς την αποκάλεσε τρυφερά με το όνομά της: «Μαρία». Και Τον αναγνώρισε και απάντησε ευλαβικά: «Ραββουνί… Δάσκαλε».

Προφητεύοντας για τον Σωτήρα, ο Ησαΐας είπε: «Θα καταπιεί τον θάνατο με νίκη· και ο Κύριος ο Θεός θα σκουπίσει τα δάκρυα από όλα τα πρόσωπα».

Η Ανάστασή Του επέτρεψε στη Μαρία να σκουπίσει τα δάκρυά της. Ασφαλώς θα σκουπίσει και τα δικά σας.

Η Μαρία ήταν η πρώτη μάρτυς του ανεστημένου Σωτήρος. Και ήταν η πρώτη που κατέθεσε μαρτυρία στους άλλους για αυτά που είχε δει.

Με ταπεινότητα προσθέτω τη μαρτυρία μου σε εκείνη της Μαρίας. Ανέστη! Ο Ιησούς Χριστός ζει. Τελικώς όλοι θα θεραπευθούν, σωματικώς και συναισθηματικώς με Εκείνον. Και αναμένοντας αυτήν τη θεραπεία, η πίστη στον Μέγα Θεραπευτή θα μας κάνει πνευματικώς πλήρεις. Στο όνομα του Ιησού Χριστού, αμήν.

Σημειώσεις

  1. Βλ. Κατά Λουκάν 17:11-19. Ο όρος «έγινες πλήρης» μεταφράστηκε από μία ελληνική λέξη που σημαίνει σώζω, διασώζω, απελευθερώνω ή θεραπεύω. Αυτό φαίνεται να υπογραμμίζει τη ζωτική αλήθεια ότι ο Ιησούς Χριστός μπορεί να μας θεραπεύσει σωματικώς και μπορεί επίσης να μας ελευθερώσει, να μας διασώσει, να μας σώσει και να μας θεραπεύσει με άλλους τρόπους.

  2. Βλ. Άλμα 40:23: «Η ψυχή θα αποκατασταθεί στο σώμα και το σώμα στην ψυχή. Μάλιστα, και κάθε μέλος και άρθρωση θα αποκατασταθεί στο σώμα του. Μάλιστα, ούτε μια τρίχα της κεφαλής δεν θα χαθεί. Όμως τα πάντα θα αποκατασταθούν στην κανονική και τέλεια δομή τους. Βλ., επίσης, Ράσσελ Νέλσον, «Ιησούς Χριστός–Ο Μέγας Θεραπευτής», Λιαχόνα, Νοέ 2005, 87: «Το δώρο της αναστάσεως είναι η απώτατη πράξη ιάσεως του Κυρίου».

  3. Βλ. Μορόνι 7:40-42.

  4. Ενώς 1:8.

  5. Ενώς 1:7.

  6. Ενώς 1:8.

  7. Βλ. Κατά Ματθαίον 25:1-13.

  8. Μωρές, επειδή δεν πίστευαν ότι το να έχουν επιπλέον λάδι ήταν σημαντικό ή απαραίτητο.

  9. Μετάφραση του Τζόζεφ Σμιθ, Κατά Ματθαίον 25:12.

  10. Για την παραβολή των δέκα παρθένων, ο Πρεσβύτερος Ντέιβιντ Α. Μπέντναρ δίδαξε:

    «Παρακαλώ, σκεφθείτε τα λυχνάρια που χρησιμοποιούσαν οι παρθένοι ως λυχνάρι μαρτυρίας. Οι μωρές παρθένοι πήραν τα λυχνάρια τους της μαρτυρίας, αλλά δεν πήραν μαζί τους λάδι. Σκεφθείτε ότι το λάδι είναι το λάδι της μεταστροφής…

    »Ήταν οι πέντε φρόνιμες παρθένοι ιδιοτελείς και απρόθυμες να μοιραστούν ή έδειχναν ορθώς ότι το λάδι τής μεταστροφής δεν μπορεί να δανειστεί; Μπορεί η πνευματική δύναμη η οποία απορρέει από την αδιάκοπη υπακοή στις εντολές να δοθεί σε άλλο άτομο; Μπορεί η γνώση η οποία λαμβάνεται μέσω επιμελούς μελέτης και συλλογισμού των γραφών να μεταφερθεί σε κάποιον που βρίσκεται σε ανάγκη; Μπορεί η ειρήνη που φέρνει το Ευαγγέλιο σε έναν πιστό Άγιο των Τελευταίων Ημερών να μεταβιβαστεί σε ένα άτομο που βιώνει αντιξοότητες ή μεγάλη δυσκολία; Η ξεκάθαρη απάντηση στην καθεμία από τις ερωτήσεις αυτές είναι όχι».

    Συνέχισε εξηγώντας ότι έχουμε «ατομική ευθύνη να κρατάμε το λυχνάρι της μαρτυρίας μας αναμμένο και να λάβουμε άφθονο απόθεμα από το λάδι της μεταστροφής. Αυτό το πολύτιμο λάδι αποκτάται μια σταγόνα τη φορά – “γραμμή επάνω στη γραμμή [και] δίδαγμα επάνω στο δίδαγμα” (Νεφί Β΄ 28:30), υπομονετικά και με επιμονή. Δεν υπάρχει διαθέσιμη συντόμευση. Δεν είναι δυνατή η προετοιμασία της τελευταίας στιγμής» («Μετεστραμμένοι προς τον Κύριο», Λιαχόνα, Νοέ 2012, 109).

  11. Διδαχή και Διαθήκες 33:17. Ο Πρόεδρος Ράσσελ Μ. Νέλσον συμβούλευσε: «Τώρα είναι ο καιρός για εσάς και για εμένα να προετοιμασθούμε για τη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου και Σωτήρος μας, Ιησού Χριστού. Τώρα είναι ο καιρός να κάνουμε την ιδιότητά μας του μαθητού ύψιστη προτεραιότητά μας» («Ο Κύριος Ιησούς Χριστός θα έλθει ξανά», Λιαχόνα, Νοέ 2024, 121).

  12. Ο γλύπτης του Five Wise Virgins [Οι πέντε φρόνιμες παρθένοι] είναι ο καλλιτέχνης Μπεν Χάμμοντ, ο οποίος απεικόνισε τις πέντε φρόνιμες παρθένους ως γυναίκες διαφόρων ηλικιών και φυλετικού υποβάθρου, αντιπροσωπεύοντας την ποικιλομορφία των γυναικών που είναι μετεστραμμένες μαθήτριες του Ιησού Χριστού.

  13. Όταν μεταλαμβάνουμε, ανανεώνουμε όλες τις διαθήκες που έχουμε συνάψει με τον Κύριο και συνάπτουμε μία νέα διαθήκη ότι είμαστε πρόθυμοι να πάρουμε επάνω μας το όνομα του Ιησού Χριστού και να υπακούμε στις εντολές Του. Η άξια συμμετοχή στις διατάξεις της ιεροσύνης και η σύναψη και τήρηση διαθηκών μάς κάνουν πλήρεις. Αυτή η αρχή εκφράζεται όμορφα στον ύμνο μεταλήψεως: “Bread of Life, Living Water” [«Άρτε της ζωής, ζωντανό νερό»]:

    Άρτε της ζωής, ζωντανό νερό

    θρέψε την ψυχή μου, γέμισε την καρδιά μου.

    Κύριε, δος μου νέα ζωή

    και κάνε με πλήρη–ολοκληρωμένο και άγιο–

    δεμένο μαζί Σου αιώνια.

    (Hymns–For Home and Church, Βιβλιοθήκη Ευαγγελίου, η πλάγια γραφή προστέθηκε).

  14. Κατά Ματθαίον 5:14.

  15. Νεφί Γ΄ 12:14-16.

  16. Με τα λόγια του ύμνου:

    Αυτό το μικρό φως μου, θα το αφήσω να λάμψει…

    Όπου και αν πάω, θα το αφήσω να λάμψει…

    Ο Ιησούς μου το έδωσε. Θα το αφήσω να λάμψει.

    Αφήστε το να λάμψει, αφήστε το να λάμψει, αφήστε το να λάμψει.

    (“This Little Light of Mine”, Hymns–For Home and Church, Βιβλιοθήκη Ευαγγελίου.)

  17. Προς Κορινθίους Β΄ 12:7.

  18. Βλ. Προς Κορινθίους Β΄ 12:8.

  19. Προς Κορινθίους Β΄ 12:9.

  20. Προς Κορινθίους Β´ 12:9-10.

  21. Προς Φιλιππησίους 4:4. Βλ., επίσης, Προς Κορινθίους Β΄ 1:3-4: «Eυλογητός ο Θεός και Πατέρας τού Kυρίου μας Iησού Xριστού, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγορίας, αυτός που μας παρηγορεί σε κάθε μας θλίψη, για να μπορούμε και εμείς να παρηγορούμε εκείνους που είναι σε κάθε μορφής θλίψη, με την παρηγορία, με την οποία εμείς οι ίδιοι παρηγορούμαστε από τον Θεό».

  22. Βλ. Ντέιβιντ Α. Μπέντναρ, «Ντύσου τη δύναμή σου, Σιών», Λιαχόνα, Νοέ 2022, 94.

  23. Κατά Ματθαίον 22:14. Βλ., επίσης, Διδαχή και Διαθήκες 121:34-35.

  24. Βλ. Κατά Λουκάν 8:2-3.

  25. Βλ. Κατά Ιωάννην 19:25.

  26. Κατά Ιωάννην 20:15. Βλ., επίσης εδάφιο 13.

  27. Κατά Ιωάννην 20:13.

  28. Κατά Ιωάννην 20:16.

  29. Ησαΐας 25:8.