Ko ha—Liliu ʻi he Tukufakaholo Faka-Kilisimasí
Te tau lava ʻo fakahoko—pea aʻusia—ha faʻahinga meʻa ʻoku kehe ʻi he Kilisimasi takitaha pea hoko ʻo tatau ange mo e Fakamoʻuí.
Frederick Barnard ʻi he angalelei ʻa e Getty Images
Ki ha kakai tokolahi, ʻoku fonu ʻa e taimi Kilisimasí ʻi he ngaahi tukufakaholó—ʻa e ngaahi meʻa ʻoku nau meimei fakahoko ʻi he taʻu kotoa pē. Mahalo ʻe pehē ʻe ha niʻihi ʻoku ʻikai ke nau ongoʻi hangē ko e Kilisimasí kae ʻoua kuo nau fai ha ngaahi meʻa pau. ʻOku maʻu ʻe he fakafoʻituituí, ngaahi fāmilí, ngaahi puleʻangá, mo e ngaahi anga fakafonuá kotoa ha ngaahi tukufakaholo faka-Kilisimasi.
ʻE lava ke ʻomi ʻe he ngaahi tukufakaholo leleí ha ongoʻi fiemālie mo ongoʻi ʻoku tau kau atu. Ka ʻe lava ʻa e Kilisimasí—pea ʻoku totonu foki—ke hoko ia ko ha taimi ke tau fakakaukau ai ki he meʻa ʻoku ʻikai totonu ke tau faʻa fai ʻi heʻetau moʻuí. Te ne lava ʻo tokoniʻi kitautolu ke liliu ʻo fakafou ʻia Sīsū Kalaisi.
Ko Ha Faʻahitaʻu ʻo e Liliú
ʻI he 1843, naʻe fai ai ʻe he tangata faʻu tohi Pilitānia ko Sālesi Tīkení ʻene talanoa ʻiloa ko e A Christmas Carol. ʻOku fekauʻaki ia mo ha tangataʻeiki toulekeleka ko ʻEpenisa Sikulusi, ʻa ia ʻoku ʻikai ke ne tokanga ki ha taha pe ha meʻa ʻo hangē ko ʻene paʻangá. Ke fakahaaʻi ʻa e natula loto-mamahi ʻo Sikulusí, ʻoku fakahaaʻi mai ai ia ʻe Tīkeni ko ha taha ʻokú ne fakaʻaluma ki he Kilisimasí pea mo ha taha pē ʻoku loto ke fakafiefiaʻi iá. Pea ʻi he Kilisimasí, naʻe ʻaʻahi atu kiate ia ʻi he lolotonga ʻo e poʻulí ʻa e ngaahi laumālie ʻo fakaʻaliʻali atu ki ai ʻene ngaahi Kilisimasi ʻi he kuohilí, lolotonga ní mo e kahaʻú. ʻOku fakatupu ʻe he ngaahi vīsone ko ʻení ke ne fakakaukau ki heʻene moʻuí, ʻi he tuʻunga ʻo hono laumālié, pea pehē ki hono ngaahi vā fetuʻutaki mo e kakai kehé. ʻOkú ne fuakava ke liliu—pea ʻokú ne fai ia. ʻOku lelei mo fiefia ange ʻa e Sikulusi foʻoú mo tāpuekina ʻa e niʻihi kehé.
Naʻe talanoa kimuʻa ʻa ʻEletā Kēliti W. Kongo ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá fekauʻaki mo e talanoá ni peá ne pehē:
“ʻI he Kilisimasi ko ʻení, mahalo ʻe lava ke tau maʻu mai—mo foaki—ʻa e meʻaʻofa maʻongoʻonga ʻa Sīsū Kalaisi ʻo e liliú mo e fakatomalá, ʻo e fakamolemolé mo e fakangaloʻí, ʻo e foaki ʻo e ngaahi meʻaʻofa ko iá ki he niʻihi kehé pea kiate kitautolu.
“Ke tau fakalelei muʻa mo e ngaahi meʻa naʻe hoko ʻi heʻetau moʻuí ʻi he taʻu kuo ʻosí. Tukuange ʻa e ngaahi mamahi mo e hohaʻa fakaelotó, ʻa e ngaahi fefūsiaki mo e meʻa launoa ʻoku nau fakafelefele ʻi heʻetau moʻuí. Fakatauange te tau fefoakiʻaki ha ngaahi faingamālie foʻou kae ʻikai tokanga ki hotau ngaahi fakangatangata ʻi he kuohilí. ʻOku totonu ke tau ʻoange ki he tokotaha kotoa pē ʻa e faingamālie ke nau liliu [ki ha tuʻunga ʻoku lelei angé].
“Naʻe hāʻele mai hotau Fakamoʻuí ʻi he Kilisimasí ke fakatauʻatāinaʻi ʻa e pōpulá—pea ʻoku ʻikai ko kinautolu pē ʻi he fale fakapōpulá. Te Ne lava ʻo fakatauʻatāinaʻi kitautolu mei heʻetau ngaahi aʻusia fakamamahi ʻi he kuohilí pea fakatauʻatāinaʻi kitautolu mei he ngaahi fakaʻiseʻisa ʻo ʻetau ngaahi angahalá mo e angahala ʻa e niʻihi kehé. Te Ne lava ʻo huhuʻi kitautolu mei heʻetau ngaahi loto-siokitá ʻo fakafou ʻi ha fanauʻi foʻou fakalaumālie ʻiate Ia.”
Tokanga Taha ki he Fiefiá, tā fakatātā ʻa Michael Malm
Ko e Hā ʻa e Meʻa Te U Lava ʻo Liliú?
ʻOku ʻikai fiemaʻu ia ke ke kovi ʻo hangē ko Sikulusí ke liliu koe ʻe he Kilisimasí ke ke toe lelei ange. Ko ia, ʻe lava fēfē ke tau takitaha ʻai ʻa e Kilisimasí ko ha taimi ʻo e fakafoʻou mo e liliu? Ko ha ngaahi fakakaukau ʻeni ke kamata ʻaki:
-
Fili ha ʻulungaanga ʻo e Fakamoʻuí ke tokanga taha ki ai ʻi he Kilisimasi takitaha. Te ke lava ʻo ako ha ʻulungaanga ʻo Sīsū Kalaisi ʻi he taimi Kilisimasí pea feinga ke muimui lelei ange ki Heʻene sīpingá. Ke maʻu ha tokoni, te ke lava ʻo vakai ki he Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí: Ko ha Fakahinohino ki hono Vahevahe ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí, vahe 6.
-
Tānaki atu ha tukufakaholo ʻoku fakatefito ʻia Kalaisi. Kapau ʻokú ke ongoʻi ʻoku fiemaʻu ha ʻuhinga lahi ange ki hoʻo fakafiefiaʻi ʻo e Kilisimasí, feinga ke tānaki atu ha tukufakaholo ʻe tokoni ke ke tokanga lahi ange ai kia Sīsū Kalaisi. ʻOku ʻikai fiemaʻu ia ke fakaʻeiʻeiki. Te ke lava ʻo fanongo ki ha ngaahi hiva ʻoku fakatefito ʻia Kalaisi, tokoni ki ha taha ʻi ho fāmilí, fakaafeʻi ha ngaahi kaungāmeʻa ki he lotú ki he houalotu sākalamēniti ʻo e Kilisimasí, pe fai ha ngāue fakameaʻa ki he Fakatātā ʻo e ʻAloʻí.
-
Fai ha kiʻi liliu ki ha tukufakaholo ke lelei ange. Ke fakahoko ha kiʻi fakalakalaka siʻisiʻi ki hoʻo ngaahi ʻekitivitī tukufakaholó, te ke lava ʻo fakakau ai ha taha foʻou pe tānaki atu ki ai ha ʻelemēniti ʻoku fakatefito ʻia Kalaisi.
-
Tali ʻikai ki ha tukufakaholo pe fakaafe kapau ʻokú ke ongoʻi mafasia. Kapau ʻokú ke ongoʻi ʻoku kamata ke fakafonu hoʻo tohi māhina ʻi Tīsemá ʻo fuʻu fonu pea ʻoku ʻikai ke ke maʻu ha taimi ke fakakaukau ai ki he Fakamoʻuí pe feohi mo e niʻihi ʻokú ke ʻofa aí ʻi he founga ʻokú ke fiemaʻú, ʻoua te ke loto-mamahi ke toʻo ha ʻekitivitī.
Te ke lava foki mo koe ʻo hangē ko Sikulusi foʻoú: “Naʻe pehē maʻu pē fekauʻaki mo ia, naʻá ne ʻiloʻi ʻa e founga ke tauhi lelei ai ʻa e Kilisimasí.” Te ke lava ʻo tauhi lelei ʻa e Kilisimasí ʻaki haʻo fili ke ke ofi ange ki he Tamai Hēvaní mo e Fakamoʻuí ʻi ha faʻahinga founga ʻi he taʻu takitaha.