2025
ʻOkú Ke Faʻu ʻa e Hisitōliá—Ko e Founga ʻEni ke Lekooti Ai Iá!
Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú, ʻAokosi 2025


Fakaʻilekitulōnika Pē: Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 85

ʻOkú Ke Faʻu ʻa e Hisitōliá—Ko e Founga ʻEni ke Lekooti Ai Iá!

ʻIkai ke ke fakapapauʻi ʻa e founga ke muimui ai ki he fekau ke tauhi ha hisitōliá? Ko e founga ʻeni ke kamata aí.

talavou

Fakakaukauloto angé kapau naʻe ʻikai talangofua ʻa Nīfai ki he fekau ke tauhi ha lekōtí. Naʻe mei fōtunga fēfē nai ʻa e Tohi ʻa Molomoná ka naʻe ʻikai ʻa e 1 Nīfaí? Ko ha ngaahi moʻoni mahuʻinga mo e talanoa fakalaumālie nai ʻe fiha ʻe mole mei aí?

ʻOku fekauʻi ʻe he Tamai Hēvaní Hono kakaí ke “tauhi ha hisitōlia” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 85:1) he ʻokú Ne ʻafioʻi ʻa e ngaahi tāpuaki ʻoku haʻu mei hono hiki ʻetau ngaahi talanoa ʻo e moʻuí mo e ueʻi fakalaumālié. Naʻe fakamatalaʻi ʻe ʻEletā Niila L. ʻEnitanesi ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá ko ʻetau ngaahi aʻusia fakalaumālié ʻoku hangē ha “ngaahi maka ulo” te ne lava ʻo tataki fakafoki kitautolu ki he halá ʻi heʻetau hē mei aí.

ʻI hono fakalea ʻe tahá, ko e taimi ʻoku vaivai ai hoʻo fakamoʻoní, ʻe lava ke tokoniʻi koe ʻe hoʻo fakakaukau ki hoʻo ngaahi aʻusia fakalaumālie tahá ke ke kei mālohi. Ka ʻo kapau he ʻikai ke ke lekooti ʻa e ngaahi aʻusia ko iá, ʻokú ke tuʻu laveangofua ke fakangaloʻi kinautolu—pea ʻikai maʻu ʻa e ngaahi maka ulo ko iá ʻi hoʻo fiemaʻu kinautolú.

Ka ʻe lava ke faingataʻa hono kamataʻi (pe toe kamataʻi) ʻo ha tōʻonga ʻoku leleí. Ko ha fanga kiʻi tokoni ʻeni ʻe fā ke tokoniʻi koe ke langaki ʻa e hoko ʻa e tauhi ʻo ha tohinoá ko ha tōʻonga moʻuí.

1. Kumi ha founga ʻe ngāue kiate koé.

Kapau ʻoku ʻikai ke ke saiʻia ʻi he tohí, ʻoua te ke hohaʻa! ʻOku ʻikai ko e tohi lōloá pē ʻa e founga ke tauhi ai ha tohinoá. ʻE lava ʻe hoʻo ʻahiʻahiʻi ha ngaahi founga kehekehé ke ke ʻilo ai ʻa e meʻa ʻoku ngāue lelei taha kiate koé. Ko ha ngaahi fakakaukau ʻeni:

  • Tohitohi pe tā ha fanga kiʻi fakatātā ke ne fakamatalaʻi ho ʻahó.

  • Hiki haʻo lea.

  • Faʻu ha tohi tānaki meʻa kehekehe ʻo e ngaahi fakamanatú, hangē ko e ʻū taá pe ngaahi tikite folaú.

  • Taipeʻi hoʻo tohinoá.

  • Hiki ha ngaahi lisi, hangē ko hoʻo ngaahi taumuʻa fakaʻahó pe meʻa ʻokú ke houngaʻia aí.

2. Tohi tauʻatāina.

Ko e meʻa fika ʻuluaki mo muʻomuʻa taha ki hoʻo tohinoá, ko e ʻai ia maʻau! ʻOua te ke hohaʻa ki hono ʻai ia ke haohaoá.

Ko ha konga ia ʻo e tohinoa tauʻatāiná ʻa hono tohi ha faʻahinga meʻa pē ʻoku haʻu ki hoʻo fakakaukaú. Kapau ʻokú ke fie tohi ha meʻa ka ke hohaʻa na ʻoku taʻeoli pe tuʻumaumau, lekooti pē ʻe koe! ʻOku ʻikai te ke teitei ʻilo ʻa e meʻa ʻe ala mahuʻinga kiate koe ʻamui angé. Hangē ko e lea ʻa Palesiteni Sipenisā W. Kimipoló (1895–1985), “ʻOkú ke makehe, pea mahalo ʻe ʻi ai ha ngaahi meʻa ʻe hoko ʻi hoʻo aʻusiá ʻoku fakaʻeiʻeiki mo feʻunga mo hono vīkivikiʻí ʻi honau foungá ʻi he ngaahi lekooti naʻe tohi ʻi ha toe moʻui kehe.”

ʻOua te ke fakamāuʻi koe kapau he ʻikai te ke tohi ʻi ha ʻaho ʻe taha—pe lahi ange! Toe kamata pē ʻi he tuʻunga ʻokú ke ʻi ai ʻi he taimi ní pea fakafonu ʻa e meʻa naʻe ʻikai ke ke maʻú ʻi he taimi te ke lava aí. ʻOku sai pē ke tohi ʻa e ngaahi meʻa naʻe hokó ʻo ʻikai fakahokohoko lelei.

3. Fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi fakakaukau kamataʻi ha tohinoá.

Kapau ʻoku ʻikai ke ke fakapapauʻi ʻa e meʻa ke ke tohi fekauʻaki mo iá, kamata ʻaki ha foʻi fakakaukau. Naʻe fakaʻaongaʻi ʻe Palesiteni Henelī B. ʻAealingi ʻo e Kau Palesitenisī ʻUluakí ha fakakaukau fakatohinoa ke tauhi ʻaki ʻene tohinoa fakaʻahó:

“Kimuʻa peá u tohí, te u fakakaukauloto ki he fehuʻi ko ʻení: ‘Kuó u mamata nai ki he mafao mai ʻa e toʻukupu ʻo e ʻOtuá kiate kimaua pe ko ʻema fānaú pe fāmilí ʻi he ʻahó ni?’… ʻI he ʻalu ʻeku fakakaukaú ki he ngaahi meʻa naʻe hoko ʻi he ʻaho ko iá, naʻá ku sio ki he fakamoʻoni ʻo e meʻa kuo fai ʻe he ʻOtuá maʻa ha taha ʻiate kimautolu. … Naʻá ku ʻiloʻi kuo hanga ʻe heʻeku feinga ko ia ke manatuʻí ʻo tuku ke fakahā ʻe he ʻOtuá kiate au ʻa e meʻa kuó Ne fakahokó.”

ʻE lava ke tokoniʻi koe ʻe hono kamata ʻaki ha fehuʻí ke tuku taha hoʻo tokangá mo ʻoatu ha fakakaukau foʻou, ʻo hangē ko ia naʻe hoko kia Palesiteni ʻAealingí. Ko ha ngaahi fakamatala fakatohinoa ʻeni ʻe niʻihi te ke ala fakaʻaongaʻi:

  • Tohi fekauʻaki mo ha kupuʻi lea pe folofola ʻokú ne ueʻi fakalaumālie koe.

  • Faitohi ki ha taha ʻi hoʻo moʻuí (ʻoku ʻikai fiemaʻu ia ke ke ʻave ki ai).

  • Tali ʻa e ngaahi fehuʻi hangē ko e, “Kapau te ke lava ʻo ʻalu ki ha faʻahinga feituʻu pē ʻi he māmaní, te ke ʻalu ki fē?” pe “Ko e hā ʻokú ke fie aʻusia ʻi hoʻo tupu haké?”

  • Fakamatalaʻi ha aʻusia fakalaumālie kuó ne fakamālohia hoʻo fakamoʻoní.

  • Tohi fekauʻaki mo ha meʻa naʻá ne ʻomi ʻa e fiefiá kiate koe ʻi he ʻahó ni.

4. Hanganaki atu ki he ngaahi lelei ʻe maʻú.

Naʻá ke ʻiloʻi nai ʻe lava ke tokoniʻi koe ʻe he tohinoá ke fakaleleiʻi hoʻo manatú, fakafiemālieʻi ʻa e loto-mafasiá, mo fakatonutonu hoʻo ngaahi ongo fakaelotó? Ko ha ngaahi ʻuhinga lelei ʻeni ke kamataʻi ai ha tohinoa!

Ka ʻoku toe loloto ange ʻa e ngaahi lelei ʻoku maʻú. Naʻe tokoni ʻa e tauhi tohinoá kia Palesiteni Tōmasi S. Monisoni (1927–2018) ke toe fakakaukau ki heʻene moʻuí ʻi ha founga kehe. Naʻá ne pehē:

“Kuó u fakatokangaʻi kapau te tau kiʻi sitepu ki mui kae ʻikai nofo ʻi he fehalaākí, ʻo fakakaukau ki he ngaahi tāpuaki ʻi heʻetau moʻuí, kau ai ʻa e fanga kiʻi meʻa ngali iiki fau, pea taimi ʻe niʻihi ko e ngaahi tāpuaki ʻoku taʻe-fakatokangaʻi, te tau lava ʻo maʻu ha fiefia lahi ange. …

“… Ko e taha, ko e ngaahi meʻa taʻe-faʻalaua kuó u aʻusiá ʻoku ʻikai ko e ngaahi meʻa ia ʻoku lau ʻoku maʻongoʻongá. … Ka, ʻi he tafaʻaki ʻe tahá, naʻa nau fakaleleiʻi mo tāpuakiʻi ha ngaahi moʻui—ʻo aʻu pē ki haʻakú.”

ʻI hoʻo tauhi ha tohinoá, te ke fakatupulaki ai ha fakakaukau foʻou ki hoʻo moʻuí. ʻI hoʻo toe vakai ki he kuohilí mo e taumuʻa ke mamata ki he founga kuo tataki ai koe ʻe he ʻEikí, te ne ʻai koe ke ke fakatokangaʻi e ngaahi tāpuakí, pea naʻa mo e ngaahi mana naʻe ʻikai ke ke mei tomuʻa ʻiló. Te ke lava ʻo maʻu lelei ange ha ngaahi manatu fakalaumālie mālohi te ne fakamālohia koe lolotonga ʻa e ngaahi taimi faingataʻá. Ko ha tāpuaki ia te ke fie aʻusia!

Ngaahi Fakamatalá

  1. Neil L. Anderson, “Ngaahi Manatu Melie Fakalaumālie Fakangalongataʻá,” konifelenisi lahi ʻo ʻEpeleli 2020 (Ensign pe Liahona, Mē 2020, 21).

  2. Spencer W. Kimball, “The Angels May Quote from It,” New Era, Feb. 2003, 34.

  3. Henry B. Eyring, “ʻOiauē Manatu, Manatu,” konifelenisi lahi ʻo ʻOkatopa 2007 (Ensign pe Liahona, Nōvema 2007, 67).

  4. Ki ha ngaahi fakakaukau fakatohinoa lahi ange, vakai ki he Alison Wood, “7 Prophetic Quotes to Use as Journaling Prompts,” YA Weekly, Oct. 2024, Gospel Library.

  5. Thomas S. Monson, “Fakakaukau ki he Ngaahi Tāpuakí,” konifelenisi lahi ʻo ʻOkatopa 2012 (Ensign pe Liahona, Nōvema 2012, 86).