2025
Ko Hoʻo Fekumi ki he Moʻoní
Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú, ʻAokosi 2025


Ko Hoʻo Fekumi ki he Moʻoní

Ke tataki mo tāpuekina koé, kuo fakahā mai ʻe he Tamai Hēvaní ʻi he ʻofa ha ngaahi moʻoni ʻo kau ki he ngaahi meʻá ʻi honau tuʻunga lolotongá, tuʻunga naʻe ʻi aí, mo ia ʻe hoko maí.

talavou ko Siosefa Sāmitá ʻoku laukonga

ʻOku lahi ange ʻa e ʻilo ʻoku maʻu ʻi he kuonga ní ʻi ha toe taimi kimuʻa. ʻI he kuohilí, kapau naʻá ke fie ʻilo ha meʻa, naʻe pau ke ke ʻalu ki he laipelí ʻo kumi ai. ʻI he kuongá ni, ʻoku fakaʻatā ʻe he ʻinitanetí mo e ngaahi meʻangāue toʻotoʻó ke ke lava ʻo maʻu ha fakamatala meimei taʻe-fakangatangata ʻi he taimi pē ko iá.

ko ha taha ʻokú ne pukepuke ha telefoni toʻotoʻo

ʻOku hōifua ʻa e ʻEikí ʻi hoʻo fakaʻaongaʻi fakapotopoto e ngaahi maʻuʻanga tokoni ko ʻení, ka ʻi hoʻo fekumi ki he moʻoní manatuʻi ke sio ki he ʻOtuá, ʻa ia ʻokú Ne ʻafioʻi ʻa e meʻa kotoa pē (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:41). Meiate Ia, te tau lava ʻo maʻu e moʻoni taʻengatá, ʻa ia ko e ʻiloʻi ʻo e “ngaahi meʻá ʻo hangē ko honau anga ʻoku ʻi aí, pea naʻa nau ʻi aí, pea te nau hoko ki aí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:24).

ʻI he ngaahi moʻoni kuo foaki atu ʻe he ʻOtuá, ko e taha ʻo e ngaahi moʻoni mahuʻinga tahá ko ʻEne hoko ko hoʻo Tamai Hēvaní. ʻOkú Ne ʻafioʻi mo ʻofa haohaoa ʻiate koe. Naʻe ʻoatu ha fakahinohino mo ha ngaahi tāpuaki ki hoʻo moʻui kimuʻa ʻi he moʻui ní ʻi he mahino mo hoʻo tali e moʻoni taʻengata ko ʻení, pea ʻe pehē ai pē ia he taimí ni ʻo taʻengata.

Naʻá Ke Nofo mo e Tamai Hēvaní ʻi he Kamataʻangá

ʻOku talamai ʻe he moʻoni ʻo e ngaahi meʻá ʻi honau anga “naʻa nau ʻi aí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:24) naʻa tau nofo mo ʻetau Tamai Hēvaní kimuʻa pea kamata ʻa e māmaní (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:21, 23).

Kimuʻa pea tau moʻui ʻi he māmaní, naʻe fakahā mai ʻe he Tamai Hēvaní ʻa ʻEne palani lahi ʻo e fiefiá. Naʻe akoʻi ʻe he Palōfita ko Siosefa Sāmitá ko e palani ʻa e ʻOtuá ke foaki mai kiate kitautolu ha “faingamālie … ke [tau] fakalakalaka ʻo hangē ko Iá [pea] … hakeakiʻi mo [Ia].” Ko ʻEne ngāué mo Hono nāunaú ke “fakahoko ʻa e moʻui taʻe-faʻa-mate mo e moʻui taʻengata ʻa e tangatá” (Mōsese 1:39).

Naʻa tau fakaʻaongaʻi ʻetau tauʻatāiná ʻo fili ke muimui he palani ʻa e Tamai Hēvaní. Kuo tāpuekina kitautolu ke fanauʻi mai ki he moʻuí ni ʻa ia te tau kei maʻu ai ʻa e tauʻatāiná pea lava ʻo aʻusia e moʻui fakamatelié, ako, mo fakalakalaka ki he moʻui taʻengatá.

Lolotonga hoʻo fononga fakamatelié, te ke aʻusia ha ngaahi faingataʻa mo ha ngaahi fakafeʻātungia. Ka ʻoku ʻikai fiemaʻu ia ke ke fehangahangai toko taha mo e faingataʻa ʻo e moʻuí. ʻE tāpuakiʻi, hiki hake, mo fakafiemālieʻi koe ʻe hoʻo Tamai Hēvaní (vakai, 2 Kolinitō 1:3). Ko ha konga mahuʻinga ʻo e palani ʻa e Tamai Hēvaní, kuó Ne tofa ʻa e hala ke ke toe foki ai kiate Iá.

Kuo Fakahā Atu ʻa e Hala ki Hoʻo Tamaí

ʻOku mahino ʻa e moʻoni ʻo e “ngaahi meʻá ʻo hangē ko honau anga moʻoní” (Sēkope 4:13): he ʻikai lava ke tau aʻusia toko taha pē hotau tuʻunga malava kakato ko e fānau ʻa ʻetau Tamai Hēvaní. ʻI he ʻuhingá ni, pea koeʻuhí ko e ʻofa ʻa e ʻOtuá kiate kitautolú, naʻá Ne fekauʻi mai ai Hono ʻAlo pē Taha naʻe Fakatupú, ʻa Sīsū Kalaisi, ke fakahā mai kiate kitautolu ʻa e hala ke maʻu ai ʻa e fiefiá, ʻuhingá, mo e nēkeneka ʻi he moʻuí ni pea ʻi he nofo taʻengatá (vakai, Sione 3:16; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:11).

ʻOku mahuʻinga e aʻusia ʻa e Fakamoʻuí ʻi he māmaní. Naʻá Ne tupulaki kae ʻoua kuó Ne “maʻu hono fonu ʻo e nāunau ʻo e Tamaí” mo e “mālohi kotoa, ʻi he langí pea ʻi he māmaní fakatouʻosi” (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:16–17). Kuo akoʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻoku tau “lava ʻo haʻu ki he Tamaí ʻi [Hono] hingoá, pea … maʻu mei hono fonú ʻi hono taimi totonu.”

Naʻá Ne folofola: “He ʻo kapau te mou tauhi ʻeku ngaahi fekaú te mou maʻu mei hono fonú, pea ʻe fakalāngilangiʻi ʻa kimoutolu ʻiate au ʻo hangē ko au ʻi he Tamaí; ko ia, ʻoku ou pehē kiate kimoutolu, te mou maʻu ʻa e ʻaloʻofa hoko mo e ʻaloʻofa” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:19–20).

Naʻe toʻo ʻe Sīsū Kalaisi kiate Ia ʻi he Ngoue ko Ketisemaní pea ʻi he kolosí, ʻa e ngaahi angahala ʻa māmaní mo Ne fuesia ʻa e “ngaahi mamahi mo e ngaahi faingataʻá pea mo e ngaahi ʻahiʻahi kehekehe kotoa pē” (ʻAlamā 7:11). Naʻe hanga ʻe he meʻá ni ʻo “langaki [Ia], … ko e tokotaha ʻoku mālohi tahá, [ke tetetete] koeʻuhi ko e mamahí, pea mo e tafe ʻa e totó ʻi he ava kotoa ʻo [Hono] kilí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 19:18). ʻOku toki malava pē ʻa e fakamoʻuí mo e hakeakiʻí ʻo fakafou ʻia Sīsū Kalaisi mo ʻEne Fakaleleí mo e Toetuʻú.

Tuʻunga ʻi he ʻaloʻofa mo e feilaulau fakalelei ʻa e Fakamoʻuí, te ke lava ʻo tupulaki kae ʻoua kuó ke maʻu ʻi ha ʻaho ha kakato pea fakahaohaoaʻi koe. ʻI hoʻo muimui ʻi he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí pea talangofua ki Heʻene ngaahi fekaú, te Ne tataki mo fakahinohinoʻi koe ki he ʻao nāunauʻia ʻo ʻetau Tamai ʻi Hēvaní.

ko ha talavou ʻokú ne tufa ʻa e sākalamēnití ki ha haʻofanga

Te Ke Maʻu Nai ʻEne Meʻaʻofá?

ʻI he ngaahi moʻoni ʻo e “ngaahi meʻá ʻo hangē ko honau anga-moʻoni ʻe ʻi aí” (Sēkope 4:13), ʻoku tau ako ai ʻoku makatuʻunga ʻetau aʻusia ʻi he nofo taʻengatá ʻi heʻetau fili ke muimui kia Sīsū Kalaisi mo maʻu e ngaahi meʻaʻofa ʻokú Ne foakí.

ʻOku akoʻi ʻi he folofolá te tau “maʻu ʻa e meʻa ʻoku [tau] loto ke [tau] maʻú” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:32; naʻe tānaki atu hono fakamamafaʻí). Naʻe akoʻi ʻe heʻeku palesiteni fakamisioná, ko ʻEletā Melioni D. Hangikē (1921–2011), ʻa ʻene kau faifekaú ko hono kole ko ia ʻo e meʻa ʻoku tau loto ke maʻu mo fiefia aí, ko ha founga ia ke ʻiloʻi e tuʻunga ʻoku tau ʻi ai ʻi heʻetau fononga fakalaumālié. “He ko e hā hano ʻaonga ki ha tangata ʻo kapau ʻoku foaki kiate ia ha meʻaʻofa, pea ʻoku ʻikai te ne tali ʻa e meʻaʻofá?” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:33).

ʻI heʻetau maʻu e ngaahi meʻaʻofa ʻa e Fakamoʻuí ʻaki ʻetau fekumi fakamātoato mo muimui ʻiate Iá, te tau fiefia ʻi he ʻamanaki lelei ki he moʻui taʻengatá pea “ʻi he tokotaha ʻoku foaki ʻa e meʻaʻofa [ko iá]” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:33). Ko e meʻaʻofa ko ʻeni kuo foaki ʻi he ʻofá “ko e meʻaʻofa [ia] ʻoku mahuʻinga taha ʻi he ngaahi meʻaʻofa kotoa pē ʻa e ʻOtuá” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 14:7).

Sīsū Kalaisi

Ko e ʻOtuá ʻa hoʻo Tamai Hēvaní. ʻOkú Ne ʻafioʻi mo ʻofeina koe. ʻI hoʻo tafoki kiate Ia ʻi hoʻo fekumi ki he moʻoní, te ke lava ʻo maʻu e ʻatamai potó, fakakaukau potó, moʻoní, angamaʻá mo e māmá (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:40) kae ʻoua kuo “hokosia ʻa e ʻaho te mou ʻiloʻi ai ʻa e ʻOtuá foki, kuo fakaake ʻa kimoutolu ʻe ia pea ʻiate ia” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:49).

ʻE hoko ʻeni ko e ʻaho nāunauʻia mo fakafiefia tahá.