Ngaahi peesi fakalotofonuá
Ngāue Hisitōlia Fakafāmilí: Ko ʻEma Fononga ʻi he Tuí mo e Fakafehokotakí
ʻOku fakakaukau ʻa e ongomātuʻa ngāue fakafaifekau tokoni ko ʻEletā mo Sisitā Papaliʻí ki he ngaahi tāpuaki lahi kuó na maʻu mei he ngaahi aʻusia kehekehe ʻi he hisitōlia fakafāmilí
“Pea talaange ʻe Sīsū kiate ia, Ko au ko e toetuʻu mo e moʻui. Ko ia ʻoku tui kiate aú, ka ne mate ia, ʻe moʻui pē ia” (Sione 11:25).
Naʻá ma loto ʻi homa fāmilí ke hoko ʻa e ngāue hisitōlia fakafāmilí ko ha konga lahi ia ʻo ʻema nofo-malí. Kuó ma fakakakato eni ha ngaahi ouau ʻe lauafe ki homa kāinga kuo pekiá, ʻo kau ai ha ngaahi hingoa Haʻamoa ʻe laungeau, ʻa ia naʻa ma ʻiloʻi naʻe fuʻu faingataʻa ke maʻu koeʻuhí ko e siʻisiʻi ʻa e hisitōlia kuo lekōtí. Neongo ia, ka naʻe vilitaki mo fakaʻaongaʻi ʻe hoku husepāniti ko Sosene Faleofe “Fe” ha ngaahi houa mo ha ngaahi ʻaho lahi ke laukonga ʻi he ngaahi filimi ʻo e ngaahi fakamatala motuʻa ʻi he Senitā Hisitōlia Fakafāmilí. Hili ha ngāue lahi, naʻá ne lava ke ngāue ki he ngaahi hingoa naʻe maʻú pea fakafehokotaki kinautolu ki hono hohoko fakafāmilí. ʻI heʻema ʻave ʻa e ʻū hingoa ko iá ki he temipalé ʻi he māhina takitaha, ko ha meʻa fakafiefia ia ke ʻiloʻi ʻokú ma fakamaʻu homa ngaahi fāmilí ke nau fakataha ʻo taʻengata.
Ke fakalahi atu ʻa e ngāué ni, naʻá ma fokotuʻutuʻu ha ngaahi ʻaho lahi ʻi he taʻú ki he temipalé ki ha toʻu tangata ʻe fā ʻo homa fāmilí: ko ʻeku ongomātuʻá, ko hoku husepānití mo au, ko homa fohá mo hono uaifí, ko homa ngaahi mokopuna tangata matuʻotuʻa angé, ko hoku tokouá mo hono fāmilí. Naʻá ma fakahoko ʻa e ngaahi papitaisó, hilifakinimá, mo e fufulú maʻa ha kau mēmipa tokolahi ʻo e fāmilí ʻe laungeau ʻi he ngaahi ʻaho temipale fakafāmili makehe ko ʻení, ʻo fakatahaʻi ai homau kāingá ʻi ha founga naʻe ʻikai ke mei lava ia ʻo fakahoko ʻi ha toe founga ange.
ʻI ha aʻusia fakangalongataʻa ʻe taha, ʻi heʻeku hoko ko ha tokotaha ngāue ouau ʻi he temipalé naʻe hū mai ai ha fefine ki he loki naʻá ku ʻi aí. Mei he fuofua foʻi lea naʻe puʻaki atú, naʻe fuʻu mālohi ʻa e Laumālié, pea naʻá ku tangi ai ʻi hono kotoa ʻo e ouaú. ʻI he ʻalu ʻa e fefiné, naʻá ku fakatokangaʻi ko e hingoa ʻi he kātí ko e hingoa pē ia ʻaʻaku, pea naʻá ku ʻiloʻi mei he aʻusia ko ʻení naʻe siʻi tali ʻe he fefine ʻofeina mei he tafaʻaki ʻe taha ʻo e veilí ʻa e ngāue naʻá ku fakahoko maʻaná.
ʻOku ʻikai ko ha meʻa faingofua ke pukepuke hono fakatāpui kitautolu ki he ngāue fakatemipalé mo e hisitōlia fakafāmilí. Kuo pau ke tau tukupā fakataautaha mo fetokoniʻaki. Naʻe teʻeki pē ke ngāue tuʻo taha ʻa Fe ia ʻi ha komipiuta pea ʻikai pē ke ne ʻiloʻi ʻe ia ʻa e ngaahi uepisaiti kehekehe ke fai ai ʻa e fekumí, ka naʻe ʻikai fuoloa kuo tāpuekina ia koeʻuhí ko ʻene tuí mo e ngaahi ngāue leleí. ʻOkú ne hokohoko atu ke fakaʻaongaʻi ʻene ʻilo foʻoú ke fekumi lahi ange ki hono kāinga Haʻamoá.
ʻI ha Tokonaki ʻe taha ʻi he Senitā Hisitōlia Fakafāmilí, naʻe tohoakiʻi ʻeku tokangá ki ha toloa naʻe faʻo ai ha ʻū filimi [microfiche], ʻa ia ʻoku tauhi ai ʻa e ngaahi ʻīmisi iiki ʻo ha ngaahi fakamatala mahuʻinga. Naʻá ku maʻu ai ha fakamatala kau ki Keni, ʻIngilani, ka naʻe hala ʻa e fonua naʻe faile ia aí. ʻI heʻeku faʻo kinautolu ki hono toloa totonú, naʻá ku fakatokangaʻi ko e feituʻu tatau pē ʻeni naʻe haʻu mei ai hoku kāingá, ko ia naʻá ku tangutu leva ki lalo ʻo lau ʻa e laʻi filimi [fiche] takitaha. Naʻe fakafokifā ʻeku lau hifo kau ki ha ongomātuʻa mo ha fānau ʻe toko ono ʻa ia naʻe lava ke u fakafehokotaki ia ko ha fefine mei he fāmili ʻo ʻeku faʻētangatá. Naʻe teʻeki ai pē ke mau ʻiloʻi ʻe kimautolu naʻe ʻi ai ha kakai pehē. Ko ha sīpinga mahino ʻeni ʻo e founga ʻoku tataki maʻu ai pē ʻe he Laumālié kitautolu ʻi he ngāue toputapu ko ʻení.
ʻI heʻeku nofo ʻo fakakaukau ki heʻeku fonongá, naʻe talamai ʻe heʻeku fineʻeikí naʻe liʻaki au ʻe heʻeku tamai totonú koeʻuhí ko ʻeku fefiné, he naʻá ne fiemaʻu ʻe ia ha tamasiʻi. Lolotonga haʻaku taufō ʻi ha ʻaho ʻe taha, naʻá ku ongoʻi mālohi ke fakakakato ʻa e ngāue fakatemipale ki hono fāmilí, ke fakamolū ai hoku loto kiate iá pea vete atu mo e mafasia taʻu lahi ʻo e fakafisingaʻí. Naʻe vave haʻaku maʻu ʻa e hingoa ʻo e faʻētangata ʻa ʻeku tamaí mo ha ngaahi hingoa ʻe laungeau ʻo e fāmilí naʻá ku lava ʻo ʻave ki he temipalé. ʻI he taimi naʻe mālōlō ai ʻa e faʻētangata ko ʻení, naʻe fakangofua au ʻe hono ʻōfefiné ke u fakakakato ʻa e ngāue fakatemipale maʻaná kae pehē foki ki hono tuongaʻane kuo pekiá, he naʻe fiefia [ʻa e ʻofefiné] ke maʻu [ʻe hono tuongaʻané] ha feituʻu ke ne mālōlō ai ʻi langi. Naʻe talaʻofa mai ʻe hoku tāpuaki fakapēteliaké te u lavameʻa ʻo kapau te u fakakakato ʻeku hisitōlia fakafāmilí, pea ʻoku ou lava ʻo fakamoʻoniʻi atu kuo mau aʻusia ha lavameʻa lahi ʻi he ngāue toputapú ni.
“Pea ko ʻeni, ʻe hoku ngaahi tokoua mo e ngaahi tuofāfine ʻofeina lahi, tuku ke u fakahā papau kiate kimoutolu, ko e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻeni ʻoku kau ki he kau pekiá mo e kakai moʻuí ʻa ia ʻoku ʻikai lava ke tukuange noaʻia ia, ʻo kau ki hotau fakamoʻuí. He ʻoku ʻaonga pea ʻoku kau lahi ʻa honau fakamoʻuí ki hotau fakamoʻuí, ʻo hangē ko e lea ʻa Paula ʻo kau ki he ngaahi tamaí—ʻoku ʻikai lava ke fakahaohaoaʻi ʻa kinautolu taʻekau ai ʻa kitautolu—pea ʻoku ʻikai lava foki ke fakahaohaoaʻi ʻa kitautolu taʻekau ai ʻa hotau kau pekiá” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 128:15).
“Ko e kau pekia ko ia ʻoku fakatomalá ʻe huhuʻi ʻa kinautolu, ʻo kapau te nau talangofua ki he ngaahi ouau ʻo e fale ʻo e ʻOtuá” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:58).