Ngaahi peesi fakalotofonuá
Ko e ʻOfa ʻa Hotau Fakamoʻuí ʻo Fakafou ʻi he Hisitōlia Fakafāmilí
Ko hono vahevahe ʻa e meʻaʻofa fungani tahá ʻi he taimi Kilisimasí.
ʻI heʻetau fakamanatua e ʻaloʻi ʻa hotau Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisí, ʻoku tau manatua e meʻaʻofa mahuʻinga ʻokú Ne foaki mai kiate kitautolu takitaha ʻo fakafou ʻi Heʻene Fakaleleí—ko e meʻaʻofa ʻo e moʻui taʻengatá mo e hakeakiʻí.
ʻI heʻetau hoko ko e “Kau Fakamoʻui ʻi he Moʻunga ʻo Saioné”, te tau lava ʻo foaki e meʻaʻofá ni ki heʻetau ngaahi kuí ʻo fakafou ʻi he ngaahi ouau fakatemipalé. ʻOku fakaʻatā kitautolu ʻe he hisitōlia fakafāmilí mo e ngāue fakatemipalé ke tau tokoni ke huhuʻi ʻa kinautolu naʻe muʻa mai ʻiate kitautolú, ʻo foaki kiate kinautolu ʻa e faingamālie ke ʻinasi ʻi he mālohi fakalelei ʻa Kalaisí.
Naʻe aʻusia ʻe Maile Peseli, ʻo e Uooti Meisi Pāká ʻi he Siteiki ʻAokalani Nuʻu Sila Papatoetoé, ʻa e fiefia ʻo e ngāué ni ʻi heʻene silaʻi mo ʻene ongomātuʻá ʻa siʻene kui tangata ʻofeina ko Afele Suengikií, ki hono fāmilí—ko ha tāpuaki naʻe ʻikai ke ne maʻu ʻi heʻene moʻuí neongo ʻene faivelenga mo e fua fatongia ʻi he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní.
Naʻe fanauʻi ʻa Afele Suengikī ʻi he ʻaho 10 ʻo ʻEpeleli 1912, pea naʻe tuʻu ʻaliʻaliaki ʻi heʻene tuí mo līʻoa ki hono fāmilí. Naʻe tokoni ʻa Afele fakataha mo hono uaifi ko Soalá ki he kau faifekau i Malaela ʻAleipatá, ʻi he taʻu ʻe meimei uofulu. Naʻe fakaʻatā ʻe he ongomātuʻá hona ʻapí ki he kau faifekaú, ʻo tuku ke nau nofo ʻi hona fale sīpinga fakaonopōní, kae nofo ʻa Afele, Soala mo ʻena fānaú ʻi honau fale faka-Haʻamoá. Naʻe tuʻuloa e ola ʻo ʻene angaʻofá, pea naʻe hoko hono ʻapí ko ha feituʻu ke akoʻi ai e ongoongoleleí.
Neongo naʻe maʻu ʻe Afele ha fakamoʻoni mālohi mo totongi faivelenga ʻene vahehongofulú, ka naʻá ne fefaʻuhi mo hono moʻui fakaʻaufuli ʻaki e Lea ʻo e Potó. Naʻe ʻikai teitei ueʻia ʻene ʻofa ki he Siasí, ka naʻá ne pekia ʻi he 1967 naʻe teʻeki ke ne maʻu ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e temipalé.
Hili ha ngaahi taʻu lahi mei ai, lolotonga hono vakaiʻi ʻe Maile mo ʻene ongomātuʻá ʻa e ngaahi lekooti hisitōlia fakafāmilí, naʻa nau ʻilo ai naʻe teʻeki lekooti ʻa e sila ʻo ʻene faʻeé ki heʻene ongomātuʻá. Naʻe maʻu ʻe Maile ʻi he taimi pē ko iá ha ueʻi fakalaumālie mālohi—naʻe ʻikai ngata pē ʻi he fiemaʻu ke fakahoko e sila ʻa ʻene faʻeé, ka ko ʻene kui tangata foki ko Afelé. Naʻe haʻu ki heʻene fakakaukaú hono fofongá, pea naʻá ne ʻiloʻi naʻe fiemaʻu ke fakakakato ʻa e ngāue fakatemipalé.
ʻI he falala ʻa e fāmilí ki he ueʻi ko ʻení, naʻa nau fakataimi-tēpileʻi ha ʻapoinimeni ki he silá. Ka ʻi heʻenau aʻu ki he temipalé, naʻe fakatokangaʻi ʻe Maile naʻe ʻikai ke nau mateuteu kakato mo e ʻū meʻa fakapepa naʻe fiemaʻú. Naʻa nau hoko atu e ngaahi ouau kehé, ka ʻi he loki silá, naʻe fakatou ongoʻi ʻe Maile mo ʻene faʻeé ha loto-mamahi makehe ʻi hono tuku taʻekakato ʻa e ouaú.
ʻI he loto-fakapapau ʻa Maile mo ʻene ongomātuʻá ke fakakakato ʻa e ngāué, naʻa nau toe fakataimi-tēpileʻi ha ʻapoinimeni ʻe taha. ʻI he ʻaho 6 ʻo ʻEpeleli 2024, naʻa nau toe foki ki he temipalé, kuo nau mateuteu kakato. Naʻe hoko ʻa Maile mo ʻene tamaí ko e ongo fakafofonga ki heʻene ongo kuí, ka naʻá ne ʻiloʻi naʻa nau ʻosi ʻi ai kinautolu ʻi heʻenau aʻu atu ki aí.
ʻI hono lea ʻaki ʻe he faisilá e hingoa ʻo ʻene faʻeé, naʻe fakafonu kinautolu ʻaki ha ongo mātuʻaki nonga moʻoni. ʻOku manatu ʻa Maile ki he tō ʻa e ngaahi loʻimatá ʻi heʻenau fakakakato ʻa e ouaú.
Fakafou ʻi he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí pea mo e ngāue toputapu ʻo e temipalé, naʻe maʻu ʻe Afele Suengikē mo hono uaifi ko Soalá, ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e nofo taʻengatá.
ʻI heʻetau hoko ko e kau Fakamoʻui ʻi he Moʻunga ʻo Saioné, te tau lava ʻo foaki ki heʻetau ngaahi kuí ʻa e meʻaʻofa tatau ʻo e hakeakiʻí ʻoku foaki mai ʻe Kalaisi kiate kitautolú. ʻI he fakakaukauloto ʻa Maile ki he aʻusia ʻo hono silaʻi ʻene ongo kuí, naʻá ne pehē, “ʻOku ou fakamoʻoni ko e fiefia ko ia ʻoku maʻu mei he kau ki he hisitōlia fakafāmilí ʻokú ne ʻomi ʻa e fiefia taʻengatá.”
“Kuó u ongoʻi ʻa kinautolu ʻi he tafaʻaki ʻe taha ʻo e veilí ʻo fakafou ʻi he ngāue maʻongoʻonga mo fakaofó ni. Pea ʻoku ou ʻiloʻi ʻoku nau tali fiefia ʻa e ngaahi ouau toputapú ni, ʻi heʻeku tali fiefia ʻi he tafaʻaki ko ʻeni ʻo e veilí ʻo fakatahaʻi ai hoku fāmili taʻengatá.”
Naʻe fakamanatu kiate ia ʻe he mālohi faisilá ʻoku ope atu ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e Fakaleleí ʻi he veilí. ʻOku fakaafe mai ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 128:22, “He ʻikai ko ā ke tau fai atu ʻi ha ngāue mahuʻinga pehē?” ʻI he Kilisimasi ko ʻení, tau fakamanatua muʻa e ʻaloʻi ʻo e Fakamoʻuí ʻo ʻikai ngata pē ʻi hono maʻu ʻEne meʻaʻofa ʻo e fakamoʻuí ka ke foaki ia kiate kinautolu kuo muʻomuʻa atú, ʻo tokoni ke nau ʻinasi ʻi he ngaahi tāpuaki taʻengata ʻo e ongoongoleleí.