“ʻEke ha Ngaahi Fehuʻi, Kumi ʻa e Ngaahi Talí: Ko e Sīpinga Naʻe Tā ʻe Siosefa Sāmitá,” Liahona, Sānuali 2025.
Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:1–26
ʻEke ha Ngaahi Fehuʻi, Kumi ʻa e Ngaahi Talí: Ko e Sīpinga Naʻe Tā ʻe Siosefa Sāmitá
Ko ha Pou Maama, tā fakatātā ʻe Dan Burr, ʻoua naʻa hiki hano tatau
ʻI he 1820, naʻe maʻu ai ʻe Siosefa Sāmita, ʻa e kiʻi tamasiʻi faama taʻu 14 ʻi Niu ʻIoke naʻe tomuʻa fakanofó, ʻa e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Mai fakaofo te ne fakaʻilongaʻi ha kamataʻanga foʻou maʻá e māmaní kātoa. Ko ha ngaahi fehuʻi mo e tali ʻeni ʻe tolu fekauʻaki mo hono fakamālohia ʻetau fakamoʻoni ki he ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí.
Ko e hā te tau lava ʻo ako mei he ngaahi sīpinga fehuʻi ʻa Siosefa Sāmitá?
Naʻe fekumi ʻa Siosefa ki ha fakamolemole ʻo ʻene ngaahi angahalá pea mo ha tali ki heʻene ngaahi fehuʻí. Naʻá ne fie-ʻilo pe ko e fē ʻa e siasi te ne kau ki aí. Naʻá ne maʻulotu ʻi ha ngaahi siasi kehekehe pea tafoki ki he Tohi Tapú ki ha ngaahi tali. Naʻe ueʻi ia ʻe he Sēmisi 1:5 ke ne fehuʻi ki he ʻOtuá, ko e maʻuʻanga ʻo e moʻoni kotoa peé. (Vakai, Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:10–13.)
ʻI he teuteu ko ia ʻa Siosefa ke lotú, naʻá ne kumi ha feituʻu naʻe lōngonoa mo nonga. Neongo ʻa e fakafepaki naʻá ne foua ʻi he kamataʻanga ʻo ʻene lotú, ka naʻe fakaʻaongaʻi ʻe Siosefa “[hono] mālohi kotoa pē ke ui ki he ʻOtuá ke ne fakahaofi [ia]” (Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:16) peá ne maʻu ʻa e tali ki heʻene fehuʻí (vakai, veesi 18–19).
ʻOku lahi ha ngaahi meʻa te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo e tuí, lotú, mo e maʻu ʻo e ngaahi talí, mei he aʻusia ʻa Siosefá. ʻOku mahuʻinga ke ʻiloʻi neongo naʻe maʻu ʻe Siosefa ʻa e tali ki heʻene ngaahi ʻuluaki fehuʻí ʻi heʻene mata meʻa-hā-mai ki he Tamaí mo e ʻAló, ka ʻi he kotoa ʻo ʻene moʻuí naʻá ne kei fekumi pē ki ha ngaahi tali mei he ʻOtuá ʻi he lotu. Naʻe hoko mai ʻa e ngaahi tali ko ʻení ʻi ha ngaahi taʻu lahi ʻi heʻene toutou fekumi, talangofua, mo e tui ʻe ʻoange ʻe he ʻOtuá ha tali.
Naʻe akoʻi ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni, “Naʻe fokotuʻu ʻe he Palōfita ko Siosefa Sāmitá ha sīpinga maʻatautolu ke muimui ki ai ʻi hono tali ko ia ʻetau ngaahi fehuʻí”:
ʻOku mahuʻinga nai ʻa e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí ki heʻeku fakamoʻoní?
Naʻe fakaʻilongaʻi ʻe he ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí ʻa e kamataʻanga ʻo e Fakafoki Mai ʻo e ongoongolelei ʻa Sīsū Kalaisí ʻa ia ʻoku hokohoko atu pē ʻo aʻu mai ki he ʻahó ni. ʻI he ʻaho ko ia ʻo e faʻahitaʻu failau ʻi he 1820, naʻe fefolofolai ai ʻa e ʻOtuá mo Siosefa, tali ʻEne lotú, mo ʻoange ʻa e fakahinohino naʻe iku ki hono fokotuʻu ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí ʻi he māmaní.
Kapau ʻoku tau tui naʻe folofola ʻa e ʻEikí kia Siosefa, pea tā te tau lava ʻo tui ʻokú Ne folofola mai kiate kitautolu. Kapau ʻoku tau falala naʻá Ne fokotuʻu Hono Siasí ʻo fakafou ʻi he Palōfita ko Siosefá, te tau lava ʻo falala ʻokú Ne kei tataki pē kitautolu ʻo fakafou ʻi hotau palōfita lolotongá, ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni.
ʻOku maʻu ʻe he kau palōfita moʻuí ʻa e fakahā ke tataki ʻa e Siasí, ʻo hangē ko Siosefa Sāmitá. Naʻe pehē ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni, “Kapau ʻoku akoʻi kitautolu ki ha meʻa ʻe he aʻusia fisifisimuʻa ʻa Siosefa Sāmita ʻi he Vao ʻAkau Tapú, ko ʻene akoʻi mai ia ʻoku fakaava ʻa e ngaahi langí pea ʻoku folofola mai ʻa e ʻOtuá ki Heʻene fānaú.”
ʻOku fakamālohia ʻi he ʻahó ni ʻetau fakamoʻoni ki he ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí, ko ʻetau tui ki he ʻEikí, Hono Siasí, pea mo e hokohoko ʻo e maʻu fakahā ʻokú Ne fai ki hotau kau palōfitá mo e kau ʻaposetoló.
Te tau lava fēfē ʻo maʻu ha fakamoʻoni ki he ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí?
Neongo ʻe kehekehe ʻa e founga fakaului ʻa e tokotaha takitaha, ka ʻe iku pē ʻo fiemaʻu ʻe he taha kotoa ʻa e fakamoʻoni ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní kae lava ke nau maʻu ha fakamoʻoni ki he ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí mo e ngaahi moʻoni kehe ʻo e ongoongoleleí.
Naʻe akoʻi ʻe Palesiteni Sefilī R. Hōlani, ko e Palesiteni Leʻoleʻo ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá, “Fakahaaʻi totonu hoʻo ngaahi fehuʻí mo e hohaʻá, kae tomuʻa tafunaki maʻu pē e kihiʻi tui ʻokú ke maʻú, he ʻoku malava ʻa e meʻa kotoa pē ʻe kinautolu ʻoku tuí.”
Ko e lotú ʻa e kī ʻokú ne fakaava ʻa e matapā ki he fakahā fakafoʻituitui fekauʻaki mo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí—mo ha toe fehuʻi pē. Fehuʻi ki he ʻOtuá. Fehuʻi kiate Ia pe naʻe mamata moʻoni ʻa Siosefa ki he Tamaí mo e ʻAló. Fekumi ki he Laumālié, falala ki he ʻEikí, pea toutou feinga pē. Te ke lava ʻo lea ʻo hangē ko ia naʻe lea ʻaki ʻe Siosefá: “[ʻOku ou] ʻiloʻi ia, peá u ʻiloʻi ʻoku ʻafioʻi ia ʻe he ʻOtuá, pea ʻe ʻikai te u lava ʻo fakaʻikaiʻi ia” (Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:25).