Pōpoaki mei he Kau Taki Fakaʻēliá
ʻOku Fakaava ʻa e Ngaahi Langí
Naʻe kamata ʻa hono Fakafoki mai ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻi he 1820, ʻi he fehuʻi ʻa ha kiʻi tamasiʻi, ʻa ia naʻe hoko ko e Palōfita ko Siosefa Sāmitá, ki he ʻOtuá pe ko e fē ʻa e siasi ʻoku totonu ke ne kau ki aí. Talu mei ai, kuo fakafoki mai ki he māmaní ʻi he ngaahi fakahā fakalangí ʻa e ngaahi moʻoni mahuʻinga fekauʻaki mo e natula ʻo e ʻOtuá, ko Hono mafai ʻo e lakanga fakataulaʻeikí pea mo ʻEne palani ki he fakamoʻui ʻo e tangatá.
ʻOku akoʻi ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻoku hokohoko atu ʻi he ʻahó ni ʻa e Fakafoki mai ʻo e ongoongoleleí ko e fakavaʻe moʻui mo tupulaki ia ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní.
ʻI he pōpoakí ni, ʻoku tau vakai ai ki ha niʻihi ʻo e ngaahi akonaki mahuʻinga ʻa Palesiteni Nalesoni fekauʻaki mo hono Fakafoki mai ʻo e ongoongoleleí pea mo hono ʻuhinga kiate kitautolu pea mo e māmaní.
Ko hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí ko ha Ngāue ia ʻoku Hokohoko Atu
ʻI he 2020, naʻe fakafeʻiloaki mai ai ʻe Palesiteni Nalesoni ha fanongonongo ko hono fakamanatua ʻo e taʻu ʻe 200 ʻo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Mai ʻa Siosefa Sāmitá. ʻOku fakamoʻoni ai ʻoku hokohoko atu ke fakahā ʻe he ʻOtuá Hono finangaló ʻo fakafou ʻi he hokohoko atu ʻo e fakahaá:
ʻOku fakapapauʻi mai ʻe he fanongonongó ni, kuo toe hanga ʻe he ʻOtuá, fakafou ʻi hono Fakafoki mai ʻo e ongoongoleleí, ʻo fakahā mai Hono finangaló, fakaava ʻa e ngaahi langí, mo ʻomi ʻa e founga ki he kakai kotoa pē ke nau haʻu ai kia Kalaisí.
“ʻOku mau fakahā loto-fiefia ʻoku laka ki muʻa hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongolelei naʻe talaʻofá, ʻi he hokohoko atu hono maʻu ʻo e fakahaá. He ʻikai ke toe tatau ʻa e māmaní, he ʻe hanga ʻe he ʻOtuá ʻo ‘[tānaki] fakataha ʻa e meʻa kotoa pē ʻia Kalaisi’ (ʻEfesō 1:10).”
Naʻe toe lea ʻa Palesiteni Nalesoni ki he moʻoni ko ʻení ʻi he 2018 ʻi heʻene pehē:
“ʻOku mau fakamoʻoni ki ha ngāue hokohoko hono fakafoki mai ʻo e ongoongoleleí . . . Kapau ʻokú ke pehē kuo kakato hono fakafoki mai ʻo e Siasí, ko e kamataʻangá pē ʻeni ʻokú ke vakai ki aí. ʻOku kei lahi fau ha ngaahi meʻa ke hoko mai. . . . Tatali ki he taʻu foʻoú. Pea mo e taʻu hono hokó. Folo hoʻo foʻiʻakau vaitaminí. Mālōlō lelei. He ʻe fakafiefia ia.”
Ko e Fatongia Mahuʻinga ʻo Siosefa Sāmita ʻi hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí
ʻI he 2021, naʻe fakamoʻoni ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ko e Palōfita ko Siosefa Sāmitá “ko e palōfita ia ʻo e kuonga fakakosipeli fakaʻosí ni…ʻoku mahuʻinga fau ha fakamoʻoni ki he fatongia mahuʻinga ʻo e Palōfita ko Siosefá ʻi hono Fakafoki mai ʻo e ongoongoleleí, kiate kitautolu kotoa ʻoku malanga ʻaki e ongoongolelei ʻa e ʻEikí.”
Naʻá ne pehē:
“ʻOku tau ofo ʻi he founga naʻe lava ai ʻe Siosefa ʻo fakahoko ʻa e meʻa kotoa naʻá ne fakahokó ʻi he vahaʻataimi nounou ʻo ʻene moʻuí. Naʻe malava ʻene ngaahi lavameʻa fakaofó ʻi he mālohi fakaofo mo taʻemafakatataua ʻo e ʻOtua Māfimafí, ʻEiki ko Sīsū Kalaisí pea mo ha kakai fakalangi tokolahi kehe. . . .
“Naʻe ʻaʻahi pe mamata ʻa Siosefa ʻi ha meʻa-hā-mai, ki ha kau palōfita fakakuongamuʻa mo e kau ʻāngelo tokolahi…Fakafou ʻi he ngaahi aʻusia fakaofó ni, naʻe fakaʻau ke mahino kia Siosefa ʻoku siʻisiʻi fau ʻa e ʻilo fakaemāmaní ʻi hono fakahoa ki he ʻilo fakalangí.”
ʻOku fakaafeʻi leva kitautolu ʻe Palesiteni Nalesoni ke fakakaukau ki he tokoni ʻa Siosefa Sāmita ki heʻetau ʻilo ki he ongoongolelei kuo fakafoki maí:
“Ko e konga lahi ʻo ʻetau folofola mahuʻingá naʻe fakahā mai ia ʻi he Palōfita ko Siosefa Sāmitá. Kuo tau maʻu ʻiate ia ha ngaahi peesi lahi ange ʻo e folofolá ʻo laka ange ʻi ha toe palōfita kehe.”. . .
“Fakafou ʻia Siosefa Sāmita, naʻe ʻomi ʻe he ʻEikí ʻa e ngaahi folofola naʻá Ne ʻafioʻi naʻe mahuʻinga ke mahino ki Heʻene kau ākongá. ʻOku akoʻi ai e palani taʻengata ʻa e ʻOtuá ki he fiefiá pea mo Hono hala ʻo e fuakavá ki he nāunau taʻengatá.”
Ko e Kau ʻi he Ngāue ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí
ʻOku ʻikai toe veiveiua ʻa e vēkeveke mālohi ʻa hotau palōfita ko Lāsolo M. Nalesoní ki hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí:
“He ʻikai ke u lava ʻo lea fakavaivai kau ki hono Fakafoki mai ʻo e ongoongoleleí. ʻOku mātuʻaki fakaʻofoʻofa ʻa e moʻoniʻi meʻa ko ʻeni ʻo e hisitōliá! ʻOku fakaofo ia! ʻOku fakaholomamata! ʻIkai ʻoku fakaofo ʻa e omi ha kau talafekau mei he langí ke foaki e mafai mo e mālohi ki he ngāué ni?
“ʻI he ʻaho ní, ʻoku laka ki muʻa e ngāue ʻa e ʻEikí ʻi he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ʻi ha tuʻunga mātuʻaki vave ʻaupito.
ʻOkú ne naʻinaʻi mai ke tau kau kotoa ki he ngāue hokohoko atu ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí, ʻaki hono tānaki fakataha ʻo ʻIsileli ʻi he ongo tafaʻaki ʻo e veilí mo hono teuteuʻi ʻa e māmaní ki he liuaki mai ʻa Sīsū Kalaisi ki he māmaní.
ʻOku fakatokanga mai ʻa Palesiteni Nalesoni he ʻikai faingofua ʻa e ngaahi ʻaho ka hoko maí:
“ʻOku tātaaitaha ʻi he kahaʻú ke faingofua pe manakoa ʻa e hoko ko ha mēmipa faivelenga ʻo e Siasí. ʻE ʻahiʻahiʻi kotoa kitautolu. Naʻe fakatokanga mai ʻa e ʻAposetolo ko Paulá, ko kinautolu ʻoku muimui faivelenga ki he ʻEikí ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí, te nau “ʻilo ʻa e fakatangá” (2 Tīmote 3:12). ʻE lava ʻe he fakatanga moʻoni ko iá ʻo taʻofi koe ke ke fakalongolongo pe fakaʻaiʻai koe ke ke faivelenga ange mo loto-toʻa ʻi hoʻo moʻui fakaʻahó.”
ʻOkú ne fakamanatu mai leva ʻa e founga ʻoku faitokonia ai kitautolu ʻe he ʻEikí ʻi Heʻene ngāué:
“Ko e founga hoʻo feʻao mo e ngaahi faingataʻa ʻo e moʻuí ko e konga ia ʻo e tupulaki hoʻo tuí. ʻOku maʻu ʻa e mālohí ʻi hoʻo manatuʻi ʻoku ʻi ai ho natula fakalangi, ko ha tofiʻa ʻo e mahuʻinga fakatāutahá. . . . ʻI hoʻo ʻaʻeva ʻi he hala angamāʻoniʻoni ʻo e ʻEikí, ʻe faitāpuekina koe ke hokohoko atu ʻi Heʻene leleí pea hoko ko ha maama mo e fakamoʻui ki Heʻene kakaí.” (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 86:8–11).