Ki hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú
Te u Maʻu Fēfē Ha Mālohi mei he ʻOfa ʻa e Fakamoʻuí?
Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻEpeleli 2026


Fakakomipiuta Pē: Ngaahi Tali mei ha ʻAposetolo

Te u Maʻu Fēfē Ha Mālohi mei he ʻOfa ʻa e Fakamoʻuí?

Koeʻuhí ko e feilaulau fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí, te ke lava ʻo maʻu ha tokoni, ʻamanaki lelei, fakakaukau, mo ha liliu ʻo e lotó ʻi hoʻo haʻu kiate Iá.

Mei ha lea ʻi ha fakataha lotu ʻi BYU—ʻAitahō naʻe fai ʻi he ʻaho 27 ʻo ʻEpeleli 2025

Sīsū Kalaisi

ʻI he Sāpate Toetuʻu Māʻoniʻoní, ʻoku tau fakamanatua ai ʻa e fakahaaʻi fakaʻeiʻeiki taha ʻo e ʻofá kuo mātā ʻe he māmaní, ʻa e Toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisí. ʻI he laumālie ʻo hono fakahaaʻi ko ʻeni ʻo e ʻofá ʻo ope atu ʻi ha ʻaho pē ʻe taha pea aʻu ki ha faʻahitaʻú, ʻoku ou fie fakamamafaʻi ʻa e mohu tāpuekina te tau lava ʻo maʻu ʻi heʻetau aʻusia ʻa e ʻofa naʻe fakahaaʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻi Heʻene feilaulau fakalelei taʻefakangatangata mo fakaʻeiʻeikí.

Ko e feilaulau fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí ʻa e fakahaaʻi taupotu mo nāunauʻia taha ʻo e ʻofa ki he fānau kotoa ʻa e ʻOtuá. Naʻá Ne mamahi maʻá e kakai kotoa pē, ʻo hoko ai ko hotau Tokotaha Tauhi fakalaumālie taupotu tahá.

Tokoni ʻi he Vaivaí

Makehe mei he meʻaʻofa taʻe-mafakatataua ʻo e fakamoʻuí, ʻoku foaki mai ʻe he Fakamoʻuí ʻEne ʻaloʻofa faifakamoʻuí kiate kitautolu ʻi he ngaahi momeniti ʻo e mamahí, ʻahiʻahí, mo e vaivaí. ʻOku ʻafioʻi maʻu pē ʻe Kalaisi ʻa e ngaahi faingataʻa ʻoku tau aʻusia ʻi he moʻui fakamatelié. ʻOku mahino kiate Ia ʻa e uhu, mamahi, mo e mamahi fakatuʻasino kotoa pē, kae pehē ki he ngaahi faingataʻa fakaeloto mo fakalaumālie ʻoku tau fehangahangai mo iá. ʻOku mateuteu maʻu pē ʻa e Fakamoʻuí ke tokoniʻi kitautolu ʻi he ngaahi faingataʻa fakalongolongo ʻo e moʻuí.

ʻOkú Ne foaki ʻa e fiemālié ki he loto-ongosiá, mālohi ki he laumālie ʻahiʻahí, mo e fakafiemālie ki he laumālie kuo kafó. ʻOku malava ʻeni koeʻuhí naʻá Ne aʻusia fakataautaha mo toʻo kiate Ia ʻi he kakanó ʻa e mamahi ʻo hotau ngaahi vaivaí mo e mahamahakí (vakai, ʻAlamā 7:11–12).

ʻI he ngaahi ʻuhinga kotoa ko ʻení, ʻe lava ke ʻomi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e fiemālié kiate kitautolu mei heʻetau ngaahi kavenga mafasiá, fakamoʻui hotau ngaahi kafó mo e mamahí, pea foaki ʻa e fakamoʻuí mo e hakeakiʻí ʻi he Puleʻanga ʻo e ʻEikí.

ʻAmanaki Leleí

Ko ha tāpuaki makehe ʻe taha ʻoku maʻu mei hono aʻusia e ʻofa ʻa e Fakamoʻuí ʻi heʻetau moʻuí, ko hono fakatupulaki ʻetau ʻamanaki lelei kiate Iá pea mo e palani ʻo e huhuʻí ʻokú Ne foaki mai ʻo fakafou ʻi Heʻene feilaulau fakalelei nāunauʻiá. Ko e ʻamanaki lelei ʻoku foaki mai ʻe he Fakamoʻuí ko e maama ia ʻokú ne tataki kitautolu ʻi he fakapoʻulí. Ko e fakapapauʻi ia neongo pe ko e hā hono lahi ʻo e lōmekina pe faingataʻa ʻo ʻetau fonongá, ka ʻoku malava pē ke hoko ʻa e nongá, fakamoʻuí mo e fakaakeaké.

Fakakaukaú mo e Taumuʻá

ʻI he ngaahi aʻusia ʻo e moʻui fakamatelié, ʻoku ngaohi kitautolu ʻe he ʻOtuá ki he tuʻunga ʻokú Ne ʻafioʻi te tau lava ʻo aʻusiá. ʻE lava ʻe he ngaahi ʻahiʻahí ʻo fakavaivaiʻi kitautolu, tokoni ke tau tupulaki fakalaumālie, mo fakamanatu mai ʻoku tau fiemaʻu e tokoni ʻa e ʻEikí. ʻE lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe he ngaahi faingataʻá ke tau ako ke fakahoungaʻi ʻa e ngaahi taimi ʻo e melinó. Kae mahuʻinga tahá, ʻoku nau ʻomi ha ngaahi faingamālie ke tau fakahaaʻi ai ki he ʻEikí mo kitautolu te tau faivelenga.

Ko e moʻoni ʻe faingofua ange ʻa e moʻuí taʻe kau ai ʻa e ngaahi ʻahiʻahí. Ka he ʻikai ke tau ako pe tupulaki lahi. ʻI heʻetau manatuʻi e fakakaukau fakalangi ko ʻení, te tau lava ʻo maʻu ha fiemālie mo fakafoʻou e falala mo e mālohi ʻi he ʻofa ʻa e Fakamoʻuí ke fehangahangai mo e moʻuí mo hono ngaahi polé.

Tau falala muʻa ki he Fakamoʻuí ke tokoniʻi kitautolu ke tau tupulaki mo maʻu ha nonga ʻi heʻetau fononga ʻi he kotoa ʻo e moʻuí. ʻI he laumālie tatau pē, tau falala muʻa ki he malava ʻe he Fakamoʻuí ʻo ʻomi kitautolu ke tau feʻofaʻaki mo tali ʻa e ngaahi faingamālie ki he tupulakí ʻoku ʻomi ʻe heʻetau fononga fakamatelié.

Ko ha Liliu ʻo e Lotó

ʻOku ou tui ko e taha ʻo e ngaahi founga mahuʻinga taha ke maʻu ai ha mālohi mei he ʻofa ʻa e Fakamoʻuí ʻi heʻetau fehangahangai mo e ngaahi faingataʻa ʻo e māmani ʻi he kuonga ní ko hono tali ʻEne fakaafe ke haʻu kiate Iá (vakai, Mātiu 11:28–29).

Siʻoku ngaahi kaungāmeʻa ʻofeina, ke haʻu moʻoni kia Sīsū pea tafoki kiate Ia ʻi he fakakaukau kotoa pē (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:36), kuo pau ke tau kamata ʻaki haʻatau ako lahi ange ki Heʻene moʻuí mo e mālohi faifakamoʻui ʻokú Ne foakí.

ʻE tataki heni kitautolu ke fakatefito ʻetau moʻuí ʻiate Ia. ʻI he hoko ʻa Sīsū Kalaisi ko e uho ʻo ʻetau moʻuí, ʻoku liliu ʻo taʻengata ʻa e meʻa ʻoku tau holi ki aí mo e founga ʻoku tau fiemaʻu aí. ʻOkú ne ʻomi ha liliu fakalaumālie moʻoni ʻi hotau lotó, ʻo liliu hotau natulá ke ʻoua naʻa tau toe maʻu ha holi ke faikovi, ka ke feinga ke failelei maʻu ai pē (vakai, Mōsaia 5:2).

ʻOkú Ne liliu ʻa e founga ʻoku tau fakaʻaongaʻi ai hotau taimí mo e ngaahi maʻuʻanga tokoní, meʻa ʻoku tau lau, mamata, fanongo ki ai, mo vahevahé. ʻOku aʻu ʻo Ne liliu ʻa e anga ʻo ʻetau tōʻonga ki he niʻihi kehé mo e anga ʻetau fakafeangai ki he ngaahi fakamaau taʻetotonú.

Haʻu Kiate Ia

Ko e hala ki hono maʻu ha mahino ki he Fakamoʻuí mo ʻEne ʻofá, ʻoku fakafoʻituitui pē pea ʻi ai mo hono ngaahi lelei mo e faingataʻa. Ka ʻe iku ʻo tataki kitautolu ʻe he fonongá ni ki he maʻá, nongá, fakakaukaú, mo e taumuʻa ʻi heʻetau moʻuí.

Te Ne tali koe ʻi ho tuʻunga totonú, pea ʻi hoʻo haʻu kiate Ia ʻo ako ʻiate Iá, te ke lava pea te ke hoko ʻo tatau ange mo Iá. ʻOua naʻa teitei ngalo naʻe fanauʻi kotoa kitautolu mo e hako ʻo e ʻOtuá ʻi hotau laumālié. Koeʻuhí ko e fānau fakalaumālie kitautolu ʻa e ʻOtuá, ʻoku fakafehokotaki fakalaumālie kitautolu ʻe he hako ko ʻení ki he ʻOtuá. ʻI he fehokotaki ko ʻení, te tau lava ai ʻo ongoʻi ʻa e ʻofa ʻoku haʻu mei he ʻOtuá ʻo fakafou ʻi Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí, mo ʻEne Fakalelei ʻofá.

ʻOku ou fakamoʻoni ko Sīsū ʻa e Kalaisí, ko e Fakamoʻui ʻo e māmaní, ko e Faifakamoʻui maʻongoʻonga ʻo hotau laumālié. ʻOku ou ʻilo ʻokú Ne moʻui pea ʻoku taʻengata mo moʻoni ʻEne ʻofá. ʻOkú Ne mafao mai Hono toʻukupú kiate kitautolu takitaha ʻo Ne folofola mai, "Haʻu kiate au ʻi he loto-fakatōkilalo."

ʻI he uiuiʻi au ko ha ʻAposetolo ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he māmaní, ʻoku ou lotua ke mou liʻaki ʻa e meʻa kotoa pē te ne taʻofi kimoutolu mei hoʻomou ongoʻi ʻa e ʻofa ʻa ʻetau Tamai Hēvaní mo Hono ʻAlo ʻOfaʻangá. Fakatauange ke fakamoʻui kimoutolu ʻo fakafou ʻi he mālohi faifakamoʻui ʻo e Fakamoʻuí. ʻOku ou lotua ʻe tupulaki hoʻo tui kiate Iá pea ʻe hāsino ange Hono mālohi fakalangí ʻi hoʻo moʻuí, ʻi ho ʻapí pea ʻi ho lotó fakatouʻosi. ʻOua naʻa teitei ngalo ʻoku mafao atu e toʻukupu ʻofa ʻo e Fakamoʻuí kiate koe ʻi he kamataʻanga ʻo e ʻaho foʻou takitaha, he ʻoku kei tatau pē ʻEne fakaafé: "Haʻu kiate au."