Ki hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú
Hili Hoʻo Ngaahi Fehalākí—Naʻa mo e Ngaahi Fehalaaki Koví
Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻEpeleli 2026


Hili Hoʻo Ngaahi Fehalākí—Naʻa mo e Ngaahi Fehalaaki Koví

Te tau lava ʻo ako ha meʻa lahi meia Pita fekauʻaki mo e Fakamoʻuí, ʻEne Fakaleleí, mo e toe feingá.

Ko e fakaʻikaiʻi ʻe Pita ʻa Kalaisí

Fakaʻikaiʻi ʻa Pitá, tā fakatātaaʻi ʻe Carl Bloch

Ko e tokolahi taha ʻo kitautolú kuo tau ʻosi manatuʻi ha meʻa ʻe taha pe lahi ange ʻoku tau fakaʻamu ʻe lava ke ngalo ʻiate kitautolu. Tatau ai pē pe ko ha mōmēniti mātuʻaki fakamā, fakatuʻutāmaki fakamamahi fakaesino, pe ko ha fakakikihi ʻo ke lea ʻaki ai ha ngaahi lea ʻokú ke fakaʻamu ne lava ʻo fakafoki, ʻoku lahi ha ngaahi taimi ʻi he moʻuí ʻoku hangē ʻoku fakatauele ai ha “kamata foʻou” pe ke “tamateʻi”.

Ko Ha Kikite Fakamamahi Kuo Hoko

Ko ha tokotaha mālie ʻa e ʻAposetolo ko Pitá ʻi he Fuakava Foʻoú. Naʻá ne maʻu e tui mo e loto-toʻa ke fononga ʻi he fukahi vaí kia Sīsū, ka ʻi ha ngaahi mōmeniti siʻi pē mei ai kuó ne tuku ke ikunaʻi ia ʻe heʻene ilifiá pea kamata leva ke ngalo hifo, pea kaila ʻo kole tokoni ki he ʻEikí (vakai, Mātiu 14:28–31). Neongo ʻoku ʻikai ke tau ʻiloʻi kotoa e ngaahi fakaikiiki ʻo e moʻui ʻa Pitá, ka ʻoku tau ʻiloʻi ha taimi ʻe taha naʻá ne tangi mamahi ai.

ʻI ha lau houa pē kimuʻa pea puke pōpula ʻa Sīsū Kalaisí, naʻá Ne kikiteʻi ʻe fakaʻikaiʻi tuʻo tolu Ia ʻe Pita kimuʻa pea toki ʻuʻua hono ua e moá. Naʻe fakafisi ʻa Pita ke tui ki ha kikite pehē peá ne “lea fakamātoato [ange], Kapau te u mate ai mo koe, ʻe ʻikai ʻaupito te u fakafisiʻi koe” (Maʻake 14:31).

Ko e moʻoni, naʻe iku ʻo moʻoni e kikite ʻa e Fakamoʻuí. ʻI he ʻākilotoa ʻe he fakalilifú mo e fakailifiá hono puke pōpula ʻo e Fakamoʻuí, naʻe mole e loto-toʻa ʻa Pitá ʻiate ia. Hili ʻene ʻosi fakaʻikaiʻi tuʻo ua ʻa ʻene ʻiloʻi e Fakamoʻuí, pea ʻi hono tuʻo tolú, naʻe kamata ʻa Pita ke “kape mo fuakava, ʻo pehē, ʻOku ʻikai te u ʻilo ʻa e tangatá ni ʻoku mou lea ki aí” (Maʻake 14:71).

Ko e taimi naʻe ʻuʻua hono ua ai ʻa e moá pea manatuʻi ʻe Pita e kikite ʻa e Fakamoʻuí, “naʻá ne … tangi mamahi” (Mātiu 26:75).

Ka ʻoku ʻikai ko e ngataʻanga ia ʻo ʻene talanoá!

Naʻe Liliu ha Tuliki ʻo Taʻengata

ʻI he meʻa kotoa pē ʻoku tau lava ʻo ako ʻi he folofolá, naʻe ʻikai ke teitei toe ikunaʻi ʻe he manavahē ʻa Pitá ʻa ʻene fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisí. Naʻá ne fakamoʻoni loto-toʻa ki he Fakamoʻuí ʻi he faingamālie kotoa pē, ʻo tatau ai pē pe ko e hā e tuʻunga fakatuʻutāmaki fakafoʻituitui ʻi heʻene fai iá. Manatuʻi, naʻe akoʻi ʻe Pita ha kakai naʻa nau toki tutuki ʻa Sīsū Kalaisi! Naʻe fakatuʻutāmaki moʻoni.

Ko e taimi naʻe fakamoʻui ai ʻe Pita ha tangata ne pipiki talu mei hono fāʻeleʻí, ʻo fekauʻi ia, “ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisi ʻo Nāsaletí tuʻu hake ʻo ʻalu” (Ngāue 3:6), naʻe puke pōpula ia fakataha mo Sione pea fakafehuʻia e founga naʻá ne fakahoko ai e mana ko ʻení.

Naʻe tali mahino ange ʻe Pita, “Ke ʻilo ʻe kimoutolu kotoa pē, pea mo e kakai kotoa pē ʻo ʻIsileli, ko e huafa ʻo Sīsū Kalaisi ʻo Nāsaletí, ʻa ia ne mou tutuki ki he ʻakaú, ka kuo fokotuʻu ia ʻe he ʻOtuá mei he maté, ko ia pē kuo tuʻu ai ʻa e tangatá ni ʻi homou ʻaó kuo haohaoa.

“Ko e maka ʻeni naʻe liʻaki ʻe kimoutolu ko e kau tufungá, ʻa ia kuo hoko ko e fungani maka tuliki. Pea ʻoku ʻikai ha fakamoʻui ʻi ha taha kehe: he ʻoku ʻikai tuku mo ha hingoa ki he kakai ʻi lalo langí, ke tau moʻui ai” (Ngāue 4:10–12).

Ko ha tali loto-toʻa moʻoni ia! Pea mo ha fakamoʻoni mahino ʻo ʻene tuí.

Kau Tamaioʻeiki Taʻe-haohaoa, Malava Lelei ke Ngāue

Te tau takitaha faiangahala ʻi he moʻuí ni. Neongo ʻetau ngaahi feinga lelei tahá, ka te tau tōnounou mei he taimi ki he taimi ʻi heʻetau ngaahi ʻamanakí mo e ʻetau taumuʻá. Hangē ko hono akoʻi ʻe Palesiteni Sefilī R. Hōlani, ko e Palesiteni ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá, “Naʻe ngāue ʻa e ʻOtuá mo ha kakai taʻehaohaoa, talu mei he kamataʻanga ʻo taimí, tuku kehe pē Hono ʻAlo haohaoa ʻe Taha naʻe Fakatupú.”

Ko ho mahuʻinga fakalaumāllié ʻoku ʻikai tala ia pe fakangatangata ʻe hoʻo ngaahi fehalākí—ʻo aʻu ki he ngaahi fehalaaki lalahí! Koeʻuhí naʻe fakatomala pea fakamolemoleʻi ʻa Pita ʻe Kalaisi, naʻe ʻikai taʻofi ia ʻe heʻene fakaʻikaiʻi ʻa Kalaisí mei heʻene fakamoʻoni, akoʻi, mo fakaului kimui mei ai ʻaki ha mālohi lahí. ʻOku fonu e folofolá ʻi ha ngaahi sīpinga ʻo ha kau ākonga kehe naʻe faiangahala, fakatomala, pea hoko atu ʻi he tui kia Kalaisí.

ʻE feinga maʻu pē ʻa Sētane ke fakalotoʻi koe ʻoku tātānaki hoʻo ngaahi fehalākí pea he ʻikai te ke teitei lava ʻo ikunaʻi kinautolu. Tukunoaʻi ʻene ngaahi loí!

Naʻe akoʻi ʻe Sisitā Tamala W. Lunia, ko e Tokoni ʻUluaki ʻi he Kau Palesitenisī Lahi ʻo e Kau Finemuí: “ʻOku fiemaʻu ke mahino ʻeni kiate koe, ko ia ai te u lea leʻolahi atu: ʻOku ʻikai ko hoʻo tuʻunga totonú ʻa e ngaahi meʻa fakamamahi ʻokú ke fakakaukau ki aí pe ko e ngaahi fehalaaki kuó ke faí. Mahalo ʻe fiemaʻu foki ke ke lea leʻolahi ʻaki ia. Talaange kia Sētane, ‘ʻIkai ko e ʻahó ni.’ Sītuʻa mei ai.

“Ongoʻi ʻa e mālohi ko iá, ʻa e mamahi ʻoku taau mo e ʻOtuá ʻokú ne fakatafoki koe ki hoʻo Fakamoʻuí, pea mātā ʻEne ʻaloʻofá ʻi hoʻo moʻuí pea mo e moʻui ʻa e niʻihi ʻokú ke ʻofa aí. ʻOku ou palōmesi atu, ko e mōmeniti pē ʻoku tau omi loto-toʻa ai mo ha loto-mafesifesi kiate Iá, ʻokú Ne ʻi ai he taimi pē ko iá.”

Sīsū Kalaisi

Christus Consolator, tā fakatātaaʻi ʻe Carl Bloch

Ko Hoʻo Ngaahi ʻAho Fakaʻofoʻofa ʻi he Kahaʻú

ʻI hoʻo fakalaulauloto kakato ange ki he Fakalelei ʻa e Fakamoʻuí ʻi he faʻahitaʻu Toetuʻu ko ʻení, manatuʻi ko e malava ko ia ke fakatomala mo toe feingá, ko e taha ia ʻo e ngaahi meʻaʻofa maʻongoʻonga taha ʻe faifaiange peá ke lava ʻo maʻu. Koeʻuhí ko Sīsū Kalaisi, ʻe lava ke fakamolemoleʻi hoʻo ngaahi fehalaaki kovi tahá pea liʻaki ʻo hangē ha ngaahi seini mamafá.

Kuo akoʻi ʻe Sisitā Lunia, “ʻOku taʻengata ʻa e maama ange maʻu pē ʻa e Fakamoʻuí ʻi he fakapoʻuli ʻo e fakamāʻiá.”

Koeʻuhí ko Sīsū Kalaisi, ʻe lava ke ulo ngingila maʻu pē ʻa e ʻamanaki leleí ʻi he kahaʻú ʻi hoʻo tokanga taha kiate Iá.