Ko e Ikuna ʻa Hotau Fakamoʻuí
Naʻe ikunaʻi ʻe hotau Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisí ʻa e angahalá mo e maté, pea te Ne lava ʻo tāpuekina hoʻo moʻuí ʻi he tuʻunga totonu ʻokú ke ʻi ai he ʻaho ní.
Ko e Kalaisi Toetuʻú, tā fakatātaaʻi ʻe Wilson J. Ong
ʻI he fakalau atu ʻa e ngaahi taʻú, kuó u ongoʻi loto-fakatōkilalo ange ʻi heʻeku fakakaukau, ako, mo maʻu ha fakafiemālie ʻi he meʻaʻofa ʻa hotau Fakamoʻuí—ʻa e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí. ʻOku ʻikai faʻa lava ke mahino ki he ʻatamai ʻo e tangatá ʻa e liliu kakato e ikuʻanga ʻo e faʻahinga ʻo e tangatá koeʻuhí ko e meʻa naʻe hoko ʻi Ketisemaní, ʻi he kolosí, pea ʻi he fonualotó.
‘Oku Tokoniʻi mo Fakafiemālieʻi Kitautolu ʻe he Fakamoʻuí
ʻI hoku uiuiʻi ko e ʻAposetoló, kuó u folau lahi ai mo maʻu e faingamālie ke feʻiloaki mo e fānau, toʻu tupu, mo e kakai lalahi ʻi he funga ʻo e māmaní. ʻOku ʻi ai ha ngaahi momeniti ʻo e fiefia lahi ʻi he moʻuí, ka ko e meʻa ʻe taha kuó u mātā tonu mo ongoʻi ʻi hoku lotó ko e makehe mei he fiefiá mo e nēkeneká, ʻoku ʻi ai ha ngaahi momeniti ʻo e loto-mamahi mo e faingataʻaʻia ʻi he moʻuí.
ʻOku ou ongoʻi ʻoku lahi ange hono tohoakiʻi au ki he ʻofa ʻa e Fakamoʻuí mo e ngaahi tāpuaki taʻe-fakangatangata kuo talaʻofa mai ʻo fakafou ʻi Heʻene Fakaleleí. ʻI hotau ngaahi ʻahiʻahí, ʻe poupouʻi, pe tokoniʻi kitautolu ʻe he Fakamoʻuí (vakai, ʻAlamā 7:12). Naʻe ʻikai ke Ne taʻofi kitautolu mei hono aʻusia e ngaahi faingataʻa ʻo e moʻuí, ka naʻá Ne maluʻi kitautolu mei he mamahi taʻengatá mo e mavahe mei he Tamai Hēvaní. Naʻá Ne fakaʻatā kitautolu, ʻo fakafou ʻi Heʻene mamahi kāfakafá, ke tau malava ʻo maʻu ʻa e nēkeneka haohaoá mo e fiefia taʻengatá ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá.
Ko Ho Finangaló, tā fakatātaaʻi ʻe Dan Wilson
Naʻe Mamahi ʻa e Fakamoʻuí Maʻatautolu
He ʻikai ke u lava ʻi ha faʻahinga lea pē ʻoku ou ʻiloʻi, ʻo fakamatalaʻi ʻa e ngaahi ongo ʻi hoku lotó ki he meʻa ʻoku pau naʻe hoko ʻi he loto, ʻatamai, sino, mo e laumālie ʻo e Fakamoʻuí ʻi Heʻene ngaahi momeniti toputapu ʻo e faingataʻaʻia kāfakafá koeʻuhí ko e ngaahi angahala mo e mamahi ʻa e faʻahinga kotoa ʻo e tangatá.
Naʻe kamata ia ʻi he hāʻele ʻa Sīsū “ki he potu ʻoku ui ko Ketisemani” (Mātiu 26:36). Naʻá Ne folofola ki Heʻene kau ākongá, “ʻOku mamahi lahi ʻaupito, ʻo hangē ka maté, hoku laumālié” (Mātiu 26:38). Naʻá Ne lotu tuʻo tolu leva ke toʻo ʻe Heʻene Tamaí ʻa e ipú ni meiate Ia. Ka naʻá Ne folofola, “kae ʻoua naʻa faʻiteliha pē au, ka ko koe pē.” “Ke fai pē hoʻo faʻitelihá” (Mātiu 26:39, 42, 44).
Naʻe inu ʻe Sīsū ʻa e ipu koná taʻe ʻi ai ha angahala. Naʻá Ne toʻo kiate Ia ʻetau ngaahi angahalá kotoa pea mamahi ʻo mahulu hake ʻi he meʻa ʻe ala mahino fakamatelie kiate kitautolú, koeʻuhí ʻi heʻetau haʻu kiate Ia pea fakatomalá, ʻoku toʻo ʻetau ngaahi angahalá mo e ngaahi kavengá meiate kitautolu (vakai, 2 Kolinitō 5:21). Naʻá Ne fai e meʻa he ʻikai lava ʻe ha taha ʻo fai ke tau lava ai ʻo foki ki he ʻao ʻo ʻetau Tamaí.
Hili e faingataʻaʻia ʻi Ketisemaní, naʻe hoko atu ʻEne mamahí—ko e lavakiʻi ʻe ha taha naʻe ʻaʻeva mo Ia, ko e manuki ʻi he ʻao ʻo e kau pule taʻe-angatonú, ko e mamahi ʻo Hono sinó ʻi hono kauʻimaeaʻí, ko e lolomi ʻa e kalauni talatalá ki Hono ʻulú ʻe he kau sōtia angakovi mo taʻeʻofá (vakai, Sione 18:12; Maʻake 15:16–20), pea mo e fuʻu pou mamafa ne hilifaki ʻi he kafo ʻi Hono tuʻá ʻi Heʻene laka atu ki Kolokotá (vakai, Sione 19:16–17).
ʻI he kolosí, naʻe toe foki mai ʻa e mamahi lahi naʻá Ne ongoʻi ʻi Ketisemaní. Naʻe fakahoko toko taha pē ʻe Sīsū Kalaisi, ko e ʻAlo ʻo e ʻOtuá, ʻa e fekau fakalangi ʻa ʻEne Tamaí ke foaki ʻEne moʻuí. Naʻe ʻikai lava ʻe he kau sōtiá mo e kau pulé ʻo toʻo ia meiate Ia. ʻI he ʻapasia mo e loto-fakatōkilalo, naʻe punou ʻa e ʻulu ʻo Sīsuú ʻo Ne folofola, “Ko hono ngatá ia” (Sione 19:30).
Lolo Faitoʻo ʻo Kiliatí, tā fakatātā ʻe Annie Henrie Nader
ʻOku Moʻui ʻa e Fakamoʻuí!
ʻI hono fakahoko Hono misiona fakalangí, te Ne hoko he taimí ni ko e fuofua tokotaha ʻi he hisitōlia kotoa ʻo e tangatá ke toe tuʻu mei he faʻitoká ki he moʻui taʻe-faʻa-maté.
Naʻe motuhi ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e ngaahi sēini mo e ngaahi haʻi ʻo e pōpula taʻengata ʻo e maté maʻá e tokotaha kotoa pē kuo moʻui pe ʻe moʻui ʻi he māmaní. Naʻá Ne ikunaʻi hotau fili kotoá; naʻe puli ʻo taʻengata ʻa e fili ʻo e maté.
Naʻe pehē ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni: “Naʻe toʻo ʻe Sīsū Kalaisi kiate Ia ʻa hoʻo ngaahi angahalá, hoʻo ngaahi mamahí, hoʻo loto-mamahí, mo ho ngaahi vaivaí. ʻOku ʻikai ko ha meʻa pau ke ke fuesia toko taha pē kinautolu! Te Ne fakamolemoleʻi koe ʻi haʻo fakatomala. Te Ne tāpuakiʻi koe ʻaki ʻa e meʻa ʻokú ke fiemaʻú. Te Ne fakamoʻui ho laumālie kuo kafó.”
ʻI heʻeku hoko ko e taha ʻo ʻEne kau ʻAposetolo kuo fakanofó, kuó u aʻusia ʻa e ngaahi momeniti fakalaumālie mo fakataautaha kuó u maʻu ai ha fakamoʻoni pau mo taʻeveiveiua ʻokú Ne moʻui. ʻI he faʻahitaʻu Toetuʻu ko ʻení, fakatauange ke nofo ʻa e ngaahi leá ni ʻi hotau ʻatamaí mo e lotó: “[ʻOua naʻa ngalo ʻiate au, ʻe Fakamoʻui, naʻe tafe Ho taʻataʻá mo pekia maʻaku],” ʻi heʻetau fiefia ʻi hono hivaʻi, “Kuó Ne toe tuʻu! Kuó Ne toe tuʻu! … Kuo ikunaʻi ʻa e maté. Fai hotau vete angé.”