Efeso

May katibayan na isinulat ni Pablo ang liham na ito para sa mga Banal na naninirahan sa loob at sa paligid ng Efeso na nagsilbing punong-tanggapan ni Pablo sa kanyang ikatlong paglalakbay bilang misyonero. Lubos na minahal ni Pablo ang mga taga-Efeso.

Ang Efeso ay isang mahalagang lungsod sa Asia Minor. Ito ay may daungan at pangunahing sentro ng komersiyo. Dahil sa lokasyon nito, ito ay “naging sentro ng Simbahang Kristiyano sa Asia Minor.” Binisita ni Pablo ang Efeso nang malapit nang matapos ang kanyang ikalawang paglalakbay bilang misyonero at nanirahan doon sa loob ng dalawang taon sa kanyang ikatlong paglalakbay bilang misyonero.

Mahirap matukoy ang eksaktong petsa ng sulat ni Pablo sa mga taga-Efeso. Sinabi ni Pablo na nakabilanggo siya noong panahong isinulat niya ito. Maaaring isinulat ni Pablo ang liham sa panahon ng kanyang unang pagkabilanggo sa Roma, mga AD 60 hanggang 62, sa parehong panahon na sumulat siya kay Filemon at sa mga taga-Colosas.

Sa kanyang liham, nagsalita si Pablo sa mga Gentil na miyembro ng Simbahan na marahil ay mga bagong binyag. Ang pangunahing layunin niya sa pagsulat ay tulungan silang lumago sa kanilang kaalaman tungkol sa Diyos at sa Simbahan sa pamamagitan ng paghahayag. Nag-alala si Pablo tungkol sa kawalan ng pagkakaisa ng mga miyembro, lalo na ng mga Banal na Gentil at Judio, at ng mga pamilya. Hinikayat niya ang mga Banal na labanan ang mga kapangyarihan ng kasamaan.

Madalas tawagin ni Pablo ang mga miyembro ng Simbahan bilang mga Banal. Ang salitang Griyego para sa banal ay nangangahulugang “dibino, … tapat, inilaan, [o] itinalaga.” Ang salitang mga banal ay tumutukoy sa mga taong nakatuon sa isang sagradong layunin. Sa pagtawag sa mga miyembro ng Simbahan bilang mga Banal, itinuro ni Pablo na lahat ng sumusunod kay Jesucristo ay ginagawang banal sa pamamagitan Niya. Sinisikap ng mga Banal na mamuhay sa mas banal na mga paraan.

Ang salitang Griyego para sa itinalaga (proorizō) ay “naglalarawan sa pagtukoy sa isang bagay nang maaga.” Sa Bagong Tipan, ang gawaing ito ay iniuugnay lamang sa Diyos.

Itinuturo ng talatang ito na ang mga mananampalataya ay itinadhana, o inorden noon pa man, para sa pagkupkop sa pamamagitan ni Jesucristo. Itinuro ni Pablo ang kahulugan ng pagkupkop sa Roma. Doon isinulat niya “na, kay Cristo, tayo ay kinupkop at sa gayon ay nagiging ‘mga anak ng Diyos’ (Roma 8:15–16; tingnan din sa Gal 4:1–9) at samakatuwid ay mga tagapagmana ng kaluwalhatiang selestiyal.” Ang mga pagpapalang inorden noon pa man ay hindi ibinibigay nang walang kundisyon kundi nakasalalay sa matwid na paggamit ng kalayaan sa buhay na ito.

“Ang dispensasyon ng ebanghelyo ay isang itinakdang panahon kung kailan tumatawag ang Panginoon ng kahit isa man lamang na tagapaglingkod na binigyang-karapatan sa mundo na nagtataglay ng mga susi ng banal na pagkasaserdote. Bawat isa kina Adan, Enoc, Noe, Abraham, Moises, Jesucristo, Joseph Smith, at iba pa ay nagpasimula ng bagong dispensasyon ng ebanghelyo. Kapag nagsasaayos ang Panginoon ng isang dispensasyon, ang ebanghelyo ay muling ipinahahayag nang sa gayon ang mga tao ng dispensasyong iyon ay hindi kinakailangang umasa sa mga lumipas na dispensasyon upang magkaroon ng kaalaman tungkol sa plano ng kaligtasan. Ang dispensasyong sinimulan ni Joseph Smith ay kilala bilang ‘dispensasyon ng kaganapan ng panahon.’”

Itinuro ni Joseph Smith na ang dispensasyong ito “ay magpapakita ng mga bagay na naihayag na sa lahat ng naunang dispensasyon; pati na ang iba pang mga bagay na hindi pa naihahayag. Ipadadala niya si Elijah, ang Propeta, at iba pa, at ibabalik ang lahat ng bagay kay Cristo.” Ang dispensasyon ng kaganapan ng panahon ay ang huling dispensasyon, na maghahanda sa mundo para sa Ikalawang Pagparito ni Jesucristo.

“Ang Banal na Espiritu ng Pangako ay nagpapatibay na kapangyarihan ng Espiritu Santo.” Kapag tinanggap at tinupad natin ang mga ordenansa at tipan sa kabutihan, pinagtitibay ng Espiritu Santo na katanggap-tanggap ang mga ito sa Panginoon. Itinuro ni Elder David A. Bednar na ang pagtanggap ng Banal na Espiritu ng Pangako ay tulad ng “pagtanggap ng [isang] ‘tatak ng pagsang-ayon’ mula sa Espiritu Santo.” Itinuro ni Pablo na ang Banal na Espiritu ng Pangako ay katulad din ng isang pangako o garantiya na tatanggap tayo ng buhay na walang hanggan, isang pamana sa kahariang selestiyal. Sa madaling salita, ang Banal na Espiritu ng Pangako ay nagbibigay ng katiyakan na tatanggapin natin ang kabuuan ng gantimpala sa langit.

“Ang batong panulok ang unang batong inilalagay sa pundasyon ng isang gusali, sa isang sulok ng istraktura.

“… Ang batong panulok ang halos pumapasan sa bigat ng panlabas na istruktura ng isang gusali, at ikinokonekta at pinagdudugtong ang dalawa sa mga pader. Pagkatapos itong ilagay, lahat ng iba pang mga bato at ang mga anggulo nito ay sinusukat mula rito.

“… Noong unang panahon, ang batong panulok ay karaniwang isa sa pinakamalalaki, pinakamatitibay na bato na kinailangang tiyakin ng nagtatayo ng gusali. Susuriing mabuti ng nagtatayo ng gusali ang kanyang mga bato at pipiliin niya ang pinaka-angkop na bato bilang batong panulok, tinatanggihan ang anumang mga bato na tila hindi angkop.”

Ang salitang Griyego para sa hiwaga ay mystērion, na nangangahulugang isang sagradong katotohanan na malalaman lamang sa pamamagitan ng paghahayag. Ang hiwagang tinutukoy ni Pablo ay ang pagkakaroon ng pagkakataon ng mga Judio at Gentil na maging tagapagmana ng tipang Abraham sa pamamagitan ni Cristo. Ang hiwagang ito ay “inihayag kay Pablo sa pambihirang araw na iyon nang maglakbay siya patungong Damasco (tingnan sa Mga Gawa 9:3–5).”

Itinala ni Pablo ang mga katungkulang ebanghelista at pastor bilang bahagi ng istruktura ng organisasyon ng Simbahan. Ang evangelista o ebanghelista ay “isang taong nagdadala o nagpapahayag ng mabubuting balita ng ebanghelyo ni Jesucristo.” Sa makabagong paghahayag, ang mga patriarch ay inilalarawan bilang “mga mangangaral ng ebanghelyo.” Itinuro ni Propetang Joseph Smith: “Ang evangelista ay isang Patriarch. … Saanman nakatayo ang Simbahan ni Cristo sa mundo, dapat ay mayroong Patriarch para sa kapakanan ng mga inapo ng mga Banal, gaya ni Jacob nang bigyan niya ng patriarchal blessing ang kanyang mga anak.”

Ang pastor ay isang pastol, o isang taong namumuno sa isang kawan. Tinukoy ni Jesucristo ang Kanyang sarili bilang Mabuting Pastol dahil kilala at mahal Niya ang Kanyang mga tupa. Sa kontekstong ito, ang mga pastor ng Bagong Tipan ay katulad ng mga bishop at branch president sa Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw.

Nilinaw ng Pagsasalin ni Joseph Smith ang Efeso 4:26 tulad ng sumusunod: “Magagalit ba kayo, at hindi magkakasala?” Ang pagbabago sa talatang ito ay tumugma sa iba pang mga turo ni Pablo tungkol sa galit.

Pinayuhan ni Pablo ang mga Banal na huwag silang matulog sa gabi hangga’t hindi nila nadadaig ang galit sa kanilang isipan. Ang Tagapagligtas ay nagturo ng gayon ding mga katotohanan tungkol sa galit.

Nagsalita si Pablo tungkol sa pagpapasakop sa buong sulat niya. Sa talatang ito, tinalakay ni Pablo ang pagpapasakop sa mga relasyon ng pamilya, na binigyang-diin lalo na ang tungkol sa mag-asawa. Dahil ang salitang pagpapasakop ay maaaring magkaroon ng positibo at negatibong konotasyon, mahalagang maging malinaw kung paano ginamit ni Pablo ang salita.

Bago magsalita tungkol sa buhay may asawa, hinikayat ni Pablo ang mga miyembro ng pamilya na magpasakop sa isa’t isa. Ito ay dapat pagpapasakop sa isa’t isa na nagtataguyod ng “pagkakasundo” sa loob ng pamilya. Inanyayahan din ni Pablo ang mga miyembro ng pamilya na tingnan “ang isa’t isa sa relasyon ng bawat tao sa [Diyos].”

Sa kontekstong ito, ang mag-asawa ay dapat “magpasakop sa isa’t isa bilang pagbibigay-pitagan kay Cristo.” Inanyayahan ni Pablo ang mga asawang babae na kusang magpasakop sa kanilang asawa dahil sa kanilang pagmamahal kay Jesucristo at hindi dahil sa pamimilit o pagdodomina.

Ginamit ni Pablo ang pagmamahal ni Jesucristo sa Simbahan bilang huwaran ng mag-asawa. Kaya, dapat mahalin ng lalaki ang kanyang asawa sa paraang katulad ng pagmamahal at pagsasakripisyo ni Jesucristo para sa Kanyang Simbahan. Dahil ang Tagapagligtas ang huwaran, hindi bibigyang katwiran ang pagkontrol, hindi pagrespeto at pang-aabuso sa asawa.

Sa pagtuon kay Jesucristo, nagbigay si Pablo ng malinaw na tagubilin kung paano uunawain ang pagpapasakop. Mula sa buhay ni Jesucristo, nakikita natin na ang pagpapasakop ay maaaring maging banal na katangian kapag kinapapalooban ito ng pagpapakumbaba, kaamuan, kahinahunan, at pagsunod sa Diyos. Sa kontekstong ito, “ang pagpapasakop ay nangangailangan ng kahanga-hangang lakas ng pagkatao, katapatan sa tipan, di-pangkaraniwang karunungan, at di-makasariling pagmamahal—na nagpapaalala sa Isa na uliran sa pagpapakumbaba.”

Sa kultura ng panahon ni Pablo, ang mga tungkulin ng kababaihan ay kadalasang limitado, at ang mga asawang lalaki at ama ay itinuturing na may awtoridad o pinakapuno sa loob ng pamilya. Ang mensahe ni Pablo ay hamon sa nakaugaliang iyon. “Bagama’t ang mga tahanang Kristiyano ay patuloy pa rin sa pagiging patriarchal at hierarchical, ang mga pagbabagong ito ay naghikayat sa kanila na magkaroon ng higit na pagkakapantay-pantay at paggalang sa bawat tao.”

Sa panahon ng Bagong Tipan, ang pang-aalipin o pagkakaroon ng alipin ay gawaing karaniwan na sa buong Imperyo ng Roma. Maaaring maraming miyembro ng Simbahan ang mga alipin o may mga alipin na bahagi ng kanilang tahanan. Ang mga tao ay nagiging alipin kapag nabihag sa digmaan, ipinagbili para makabayad ng utang, o na-kidnap. Ang payo ni Pablo tungkol sa kung paano dapat kumilos ang mga alipin ay hindi nagpapahiwatig na sinang-ayunan niya ang pang-aalipin. Tinuturuan niya ang mga miyembro ng Simbahan, na namumuhay sa isang kultura na may mga alipin at mga panginoon, kung paano magagabayan ng ebanghelyo ni Jesucristo ang mga ugnayang iyon.

• Steven R. Bangerter, “Inorden Na Noon Pa Man Upang Maglingkod,” Liahona, Mayo 2024, 56–59

• John C. Pingree Jr., “Ako ay May Gawain Para sa Iyo,” Liahona, Nob. 2017, 32–35

• Mga Paksa at Mga Tanong, “Pag-oorden Noon Pa Man,” Gospel Library

• Mga Paksa at Mga Tanong, “Mga Propeta,” Gospel Library

• Ulisses Soares, “Katuwang ang Panginoon,” Liahona, Nob. 2022, 42–45