Mga Tulong sa Banal na Kasulatan
2 Corinto 8–13


“2 Corinto 8–13,” Mga Tulong sa Banal na Kasulatan: Bagong Tipan (2024)

Mga Tulong sa Banal na Kasulatan

2 Corinto 8–13

Itinuro ni Pablo na si Jesucristo ang ating halimbawa ng pagiging mapagbigay. Nagpasalamat si Pablo sa mga Banal sa Corinto sa kanilang mga kontribusyon sa mahihirap sa Jerusalem at hinikayat silang patuloy na bukas-palad na magbigay. Mariing nagsalita si Pablo laban sa mga huwad na apostol at ipinagtanggol ang kanyang tungkulin bilang isang Apostol ni Jesucristo. Pinapurihan din niya ang Panginoon at nagbahagi ng mga detalye ng kanyang buhay, ng kanyang mga paghihirap, at ng kanyang pananampalataya kay Jesucristo. Itinala ni Pablo ang kanyang pangitain tungkol sa ikatlong langit at inanyayahan niya ang mga Banal na suriin ang kanilang sarili at patunayan ang kanilang katapatan.

Resources

Tandaan: Ang pagbanggit ng isang source na hindi inilathala ng Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ay hindi nagpapahiwatig na ito o ang may-akda nito ay inendorso ng Simbahan o kumakatawan sa opisyal na posisyon ng Simbahan.

Background at Konteksto

2 Corinto 8–9

Paano pinangalagaan ng mga Banal ang mga maralita noong mga unang araw ng Simbahan?

Isa sa mga bagay na patuloy na pinagsisikapan ni Pablo sa kanyang mga misyon ay ang pangangalap [ng tulong] para sa mga maralita sa Jerusalem. Sumulat si Pablo sa mga Banal sa Corinto tungkol sa pagsisikap na ito sa 2 Corinto 8–9. Ang mga simbahan sa Macedonia ay bukas-palad na nagbigay para makatulong, at hinikayat ni Pablo ang mga Banal sa Corinto na gayon din ang gawin. Tila ipinahiwatig niya na mas maganda ang pinansyal na kalagayan ng mga Banal sa Corinto kaysa sa mga nasa Jerusalem. Kalaunan, isinulat ni Pablo na tumugon ang mga taga-Corinto sa kanyang kahilingan.

2 Corinto 9:6–13

Ano ang ipinayo ni Pablo tungkol sa pagbibigay?

Ipinaliwanag ni Pablo na ang kahandaan ng isang tao na magbigay ay mas mahalaga kaysa sa kanilang kakayahang magbigay. Nangako siya na tatanggap ng malalaking pagpapala ang mga bukas-palad na nagbigay, samantalang ang mga nagbigay nang kaunti ay tatanggap nang kaunti. Binanggit ni Pablo ang isang Awit tungkol sa pagbibigay nang masaya. Nagbabala siya laban sa pagbibigay nang mabigat sa loob o dala ng pangangailangan o obligasyon. Nangako si Pablo na ang pagbibigay nang walang pag-iimbot ay hindi lamang nakatutulong sa mga nangangailangan kundi mas nagpapalakas din ng pananampalataya sa Diyos.

Ang nais ni Pablo ay magkaroon ng pagkakapantay-pantay sa mga Banal. Ito ang dahilan kung bakit hinikayat niya ang mga higit na nakakariwasa na magbigay sa mga naghihikahos. Nilinaw ng paghahayag sa mga huling araw na ang temporal na pagkakapantay-pantay ay batay sa mga kalagayan, kakulangan, at pangangailangan ng bawat tao. Ngayon, ang mga miyembro ng Simbahan ay maaaring bukas-palad na magbigay ng mga donasyon sa mga maralita sa pamamagitan ng mga handog-ayuno, gayundin ng mga donasyon sa humanitarian aid fund ng Simbahan.

2 Corinto 10:3–6

Anong “mga sandata ng ating pakikipaglaban” ang tinutukoy ni Pablo?

Itinuro ni Pablo na bagama’t nabubuhay tayo sa pisikal na mundo, nakikipaglaban tayo sa espirituwal na digmaan. Dahil dito, hindi mga pisikal na sandata ang ginagamit natin kundi mga espirituwal na sandata sa ating pakikipaglaban kay Satanas. Ang paglalarawan ni Pablo sa “kapangyarihang makagiba ng mga kuta” at “ginigiba … [ang] bawat palalo” ay maaaring tumutukoy sa isang kuta sa tuktok ng burol na tanaw ang Corinto noong panahon ni Pablo. Binigyang-diin ni Pablo na dapat gamitin ng mga Banal ang kanilang mga espirituwal na sandata upang madaig ang kapalaluan. Tinanggap ng marami sa mga Banal sa Corinto ang mga ideya, pangangatwiran, at pananaw sa mundo ng kanilang lipunan. Inanyayahan sila ni Pablo na samahan siya sa pagpapabagsak sa anumang bagay na naglalayo sa kanila sa pagsunod sa Tagapagligtas.

larawang-guhit ng sinaunang Corinto

Ang mataas na burol na tanaw ang sinaunang Corinto. Balage Balogh / archaeologyillustrated.com

2 Corinto 10:7–18

Paano tumugon si Pablo sa mga batikos tungkol sa kanyang mga limitasyon?

Ang ilan sa mga sumalungat kay Pablo ay pinuna ang kanyang pisikal na anyo at kakayahan sa pagsasalita. Hindi itinanggi ni Pablo ang kanyang mga kahinaan, bagkus sinikap niyang tulungan ang mga Banal sa Corinto na tumigil sa paggamit ng mga pamantayan ng mundo para sukatin ang isa’t isa.

Ang mga banal na kasulatan ay naglalaman ng maraming halimbawa na naglalarawan sa paggamit ng Panginoon sa “mahihinang bagay ng sanlibutan” upang maisakatuparan ang Kanyang gawain. Tinulungan Niya ang mga indibiduwal na tulad nina Enoc, Moises, Moroni, at Joseph Smith na daigin ang kanilang mga limitasyon at tapusin ang gawaing ipinagawa Niya sa kanila.

2 Corinto 10:8, 13–17; 11:10–18, 21

Bakit nagmalaki si Pablo?

Kung minsan, ang salitang Griyego na kauchaomai ay isinasalin na “magyabang” at sa kalahatan ay may negatibong konotasyon. Sa 37 beses na ginamit ang kauchaomai sa Bagong Tipan, 35 ang matatagpuan sa mga sulat ni Pablo. Sa palagay ni Pablo ay mabuti ang kanyang pagmamalaki dahil nakatuon ito kay Jesucristo. Noong ipagmalaki ni Pablo ang kanyang sarili, tungkol talaga ito sa kanyang nagawa sa pamamagitan ng Tagapagligtas. “Sa madaling salita, ang pagmamalaki ni Pablo ay nagmumula sa gawaing ginagawa niya para sa Panginoon. Kaya nga, ang kanyang pagmamalaki ay nasa ginagawa ni Cristo at hindi sa mismong ginagawa niya.” Ang “pagmamalaki” ni Pablo ay maitutulad sa pagpupuri ni Ammon sa Panginoon.

2 Corinto 11:1–5, 13–15; 12:11–12

Paano sinikap ni Pablo na proteksyunan ang Simbahan laban sa mga maling turo?

Sumulat si Pablo sa mga Banal sa Corinto bilang simbolikong ama ng isang nobya na ikakasal kay Cristo—isang nobya na sa pakiramdam niya ay may responsibilidad siya na panatilihin itong malinis. Nagbabala siya tungkol sa mga huwad na guro na tila mga matwid na ministro at inihambing sila sa ahas na nanlinlang kay Eva sa halamanan. Ipinaliwanag ni Pablo na tulad mismo ni Satanas na maaaring magpakita na parang anghel ng liwanag, ang mga huwad na apostol sa Corinto ay nagbalatkayo bilang mga ministro ng kabutihan. Ang mga taong ito ay nangaral ng “ibang” Cristo. Bagama’t hindi malinaw kung ano ang itinuro ng mga huwad na apostol na ito tungkol kay Jesucristo, alam natin na sa isang okasyon kinailangan ni Pablo na pabulaanan ang mga pahayag sa Corinto na si Cristo ay hindi bumangon mula sa mga patay.

Kabaligtaran ng mga huwad na apostol sa Corinto, nagpatotoo si Pablo na siya ay tunay na Apostol. Inanyayahan ni Pablo ang mga miyembro sa Corinto na pag-isipan kung ang kanyang mga gawa sa kanila ay mga palatandaan ng isang tunay na Apostol at pinatunayan ang kanyang ministeryo.

2 Corinto 11:7–9; 12:13–17

Bakit binanggit ni Pablo ang tungkol sa hindi pagiging pasanin sa mga Banal?

Habang nagmiministeryo sa Corinto, umasa si Pablo kahit paano sa tulong ng mga miyembro ng Simbahan sa Macedonia, ngunit nagtrabaho rin siya para tustusan ang kanyang sarili. Hindi niya gustong maging pasanin ng Simbahan ang kanyang mga temporal na pangangailangan.

2 Corinto 12:2–4

Sino ang lalaking dinala sa ikatlong langit?

Tinutukoy ni Pablo ang kanyang sarili sa nang banggitin niya ang isang lalaking dinala sa ikatlong langit, na siyang kahariang selestiyal. Maaaring isinalaysay ni Pablo ang bahagi ng karanasang ito upang salungatin ang mga huwad na guro at ang kanilang mga pahayag.

2 Corinto 12:4

Bakit hindi maibahagi ni Pablo ang marami pa sa kanyang karanasan sa pangitain?

Hindi lamang mahirap para kay Pablo na ilarawan ang kanyang karanasan; pinagbawalan din siyang gawin iyon. Maaaring maghayag ang Panginoon sa Kanyang mga disipulo ng mga bagay na hindi para sa sanlibutan. Tulad ni Pablo, maaari din tayong magkaroon ng mga espirituwal na karanasan na dapat lamang nating ibahagi kapag inatasan ng Espiritu.

2 Corinto 12:7–9

Ano ang “tinik” na nagpahirap kay Pablo?

Maaaring ang ibig sabihin ng salitang Griyego na isinaling tinik ay anumang matulis na bagay—isang patpat, isang salubsob, o maaaring metaporikal, isang salot. Ginamit ni Pablo ang katagang ito upang ipahiwatig ang isang hindi pinangalanang kahinaan para mapanatili siyang mapagpakumbaba.

2 Corinto 12:8–10

Paano tayo nagiging matatag sa kahinaan?

Ang salitang Griyego na isinalin na “mahina” ay may iba’t ibang posibleng kahulugan. Maaari itong tumukoy sa isang taong may pisikal na karamdaman o mahina. Sa ibang pagkakataon, ang salita ay ginagamit para sa mga taong mahina ang moralidad o kulang pa sa espirituwalidad. Ginamit ni Pablo ang salita sa pagkakataong ito para sagutin ang pagpuna sa kanyang hindi kahanga-hangang pananalita at anyo.

Kapwa inilahad nina Pablo at Moroni ang isang mahalagang paghahayag na natanggap ng bawat isa sa kanila mula sa Panginoon tungkol sa kahinaan ng tao. Ang biyaya ng Tagapagligtas ay sapat para sa mga taong kinikilala ang kanilang kahinaan at lumalapit sa Kanya. Ang kapangyarihan ni Cristo ay dumadaloy sa mahihina na mapagpakumbaba. Dahil dito, nagalak si Pablo sa kanyang kahinaan.

2 Corinthians 12:12

Ano ang mga tanda ng isang Apostol?

Itinuro ni Pablo sa mga Banal sa Corinto na dapat nilang kilalanin ng kanyang awtoridad bilang apostol dahil ipinakita niya ang mga tanda ng isang Apostol. Itinuro ni Elder Bruce R. McConkie na ang mga tanda ng Apostol ay “ang pagpapagaling ng maysakit, pagtataboy ng mga diyablo, pagbuhay sa patay; sila ay nangangaral at nagtuturo at nagdurusa para sa Layunin ni Cristo; sila ay lumalakad nang matwid sa harap ng lahat ng tao at dahil kinupkop sa pamilya ng Diyos bilang kanyang mga anak, sila ay nagiging kasamang tagapagmana ng kanyang [tunay] na Anak. Ang mga ito ang siya ring mga banal na kaloob na dapat taglay ng lahat ng elder ng kaharian, ng bawat tao na tumatanggap ng karapatan na palaging makasama ang Espiritu Santo.”

2 Corinto 12:15

Bakit naramdaman ni Pablo na hindi siya mahal?

Sinabi ni Pablo sa mga Banal sa Corinto na bibisitahin niya sila sa ikatlong pagkakataon, at nangako siya na hindi siya magiging pasanin sa kanila. Tila may tono ng pagtatanggol sa liham na ito, nang itanong ni Pablo kung dapat ba siyang mahalin nang mas kaunti dahil mas mahal niya sila. Isa sa mahirap na bahagi ng pagsisikap na maging disipulo ni Jesucristo ay ang pagkakahati-hati at samaan ng loob na maaaring ibunga ng pagtatangka nating ipakita ang pagmamahal natin sa kapwa sa pamamagitan ng pagbabahagi ng katotohanan. Nagpahayag ng pangamba si Pablo na kapag binisita niya ang mga Banal sa Corinto ay manatili ang masamang damdamin sa pagitan nila.

Itinuro ni Pangulong Russell M. Nelson: “Kung minsan, kami bilang mga lider ng Simbahan ay pinupulaan dahil mahigpit naming sinusunod ang mga batas ng Diyos, ipinagtatangol ang doktrina ng Tagapagligtas, at pinaglalabanan ang pamimilit ng lipunan sa ating panahon. Ngunit ang aming tungkulin bilang mga inordenang apostol ay ‘humayo sa buong daigdig upang ipangaral ang [Kanyang] ebanghelyo sa bawat nilikha’ [Doktrina at mga Tipan 18:28]. Ibig sabihin niyan ay iniuutos sa amin na ituro ang katotohanan.”

Alamin ang Iba Pa

Pangalagaan ang mga Maralita at Iba pang mga Nangangailangan

Mga Huwad na Propeta

  • M. Russell Ballard, “Beware of False Prophets and False Teachers,” Ensign, Nob. 1999, 62–64

Media

Mga Larawan

isang paglalarawan ng tatlong antas ng kaluwalhatian

Glory by Degrees [Kaluwalhatian ayon sa Antas], ni Annie Henrie Nader

tinik na bumaon sa daliri
si Apostol Pablo na nakakadena, nakaluhod sa loob ng isang bilangguan sa Roma

Except for These Chains [Maliban sa mga Kadenang Ito], © Pacific Press, lisensyado ng GoodSalt.com

Mga Tala

  1. Tingnan sa Mga Gawa 24:17; Roma 15:25–32; 1 Corinto 16:1–4.

  2. Tingnan sa 2 Corinto 8:1–7.

  3. Tingnan sa Roma 15:26. Ang Corinto ay isang lungsod sa Acaya.

  4. Tingnan sa 2 Corinto 8:12; tingnan din sa Mosias 4:24.

  5. Tingnan sa 2 Corinto 9:6. Ang salitang Griyego na eulogia ay isinalin na “sagana” sa King James Version. Maaari ding ibig sabihin nito ay pagpapala, papuri, o pasasalamat (tingnan sa Tremper Longman III at Mark L. Strauss, The Baker Expository Dictionary of Biblical Words, entry 2129b, pahina 1084).

  6. Itinuro ni Pablo ang ideyang ito, na kung minsan ay tinatawag na “batas ng pag-ani,” nang mas malawak sa Galacia 6:7–10.

  7. Tingnan sa 2 Corinto 9:9; Mga Awit 112:5, 9.

  8. Tingnan din sa 2 Corinto 9:7; Moroni 7:6–7.

  9. Tingnan sa 2 Corinto 9:12–13.

  10. Tingnan sa 2 Corinto 8:14.

  11. Ang mga kakulangan dito ay hindi naman talaga nangangahulugang mga hangarin. Ang ibig sabihin ng salitang Griyego na isinaling “kakulangan” sa 2 Corinto 8:14 ay “yaong hindi sapat, kahirapan, kapos” (Longman at Strauss, The Baker Expository Dictionary, 463). Ito ay tumutugma sa tipikal na kahulugan ng salitang kakulangan noong panahon ni Joseph Smith (tingnan sa Noah Webster, An American Dictionary of the English Language [1828], “want,” webstersdictionary1828.com).

  12. Tingnan sa Doktrina at mga Tipan 51:3; 82:17.

  13. Tingnan sa Mga Paksa at Mga Tanong, “Pag-aayuno at mga Handog-ayuno,” Gospel Library.

  14. Tingnan sa Humanitarian Services, philanthropies.ChurchofJesusChrist.org.

  15. 2 Corinto 10:4–5; tingnan sa Earl D. Radmacher at iba pa, NKJV Study Bible (2018), 1743, tala para sa 2 Corinto 10:4–5.

  16. Para sa mga makabagong turo ng propeta tungkol sa mga panganib ng kapalaluan, tingnan sa Ezra Taft Benson, “The Faces of Pride,” New Era, Okt. 2003, 40–44; Dieter F. Uchtdorf, “Kapalaluan at ang Priesthood,” Liahona, Nob. 2010, 55–58; David A. Bednar, “Sa Loob ng Hindi Maraming Taon,” Liahona, Nob. 2024.

  17. Tingnan sa 2 Corinto 10:4–5.

  18. Tingnan sa 2 Corinto 10:10.

  19. Tingnan sa 2 Corinto 10:12–14; tingnan din sa 1 Corinto 1:25–27.

  20. Doktrina at mga Tipan 1:19–28.

  21. Tingnan sa Exodo 4:10; Moises 6:31; Eter 12:23–27; Joseph Smith—Kasaysayan 1:28–29; ihambing sa Galacia 4:13.

  22. Richard D. Draper at Michael D. Rhodes, Paul’s Second Epistle to the Corinthians, Brigham Young University New Testament Commentary (2023), 537.

  23. Tingnan sa Longman at Strauss, The Baker Expository Dictionary of Biblical Words, 110.

  24. Draper at Rhodes, Paul’s Second Epistle to the Corinthians, 537.

  25. Tingnan sa Alma 26:10–12, 16.

  26. Tingnan sa Harold W. Attridge at iba pa, mga pat., The HarperCollins Study Bible: New Revised Standard Version, Including the Apocryphal/Deuterocanonical Books (2006), 1968, tala para sa 2 Corinto 11:2. May ilang salin na gumagamit ng salitang panibugho sa talatang ito. Ang ibig sabihin ng salitang Griyego na zēlos ay “sigasig” o “simbuyo ng damdamin” at maaaring positibo o negatibo, depende sa kung saan nakatuon ang emosyon. “Taimtim na pag-aalala” ay ang positibong kahulugan, na nakatuon sa Diyos (tingnan sa Longman at Strauss, The Baker Expository Dictionary, 930).

  27. Tingnan sa 2 Corinto 11:3.

  28. Tingnan sa 2 Corinto 11:12–15; tingnan din sa 2 Nephi 9:9; Alma 30:53; Doktrina at mga Tipan 129:8; Moises 5:13, 28–30.

  29. Ang salitang Griyego na pinatutungkol kay Satanas at sa mga huwad na apostol na nakabalatkayo ay metaschēmatizō, na ibig sabihin ay magbago o mag-iba ng anyo (tingnan sa Longman at Strauss, The Baker Expository Dictionary, 1108).

  30. Tingnan sa 2 Corinto 11:15.

  31. 2 Corinto 11:4.

  32. Tingnan sa 1 Corinto 15:13–19.

  33. Tinukoy ni Pablo ang mga hyperlian na apostol, na ibig sabihin ay “labis; higit sa lahat” o pinakamataas na mga apostol (tingnan sa Longman at Strauss, The Baker Expository Dictionary, entry 5244b, pahina 1151). Ipinapakahulugan ng iba na ito ay isang sarkastikong titulo na nakadirekta sa mga huwad na apostol, habang ang iba ay nakikita ito bilang isang pagtukoy sa mga tunay na Apostol (tingnan sa Radmacher at iba pa, NKJV Study Bible, 1744, tala para sa 2 Corinto 11:5). Mas gusto ng ilang salin ang “mga pinakamagaling na apostol” (tingnan sa Attridge at iba pa, HarperCollins Study Bible, 1968, tala para sa 2 Corinto 11:5).

  34. Tingnan din sa Marcos 16:17–18.

  35. Tingnan sa 2 Corinto 11:2.

  36. Tingnan sa Mga Gawa 18:3.

  37. Ang masusing pagbabasa sa mga talata 5 at 7 ay nagpapakita na ang taong ito ay si Pablo mismo (tingnan sa Michael D. Coogan at iba pa, mga pat., The New Oxford Annotated Bible: New Revised Standard Version, ika-5 ed. [2018], 1675, tala para sa 2 Corinto 12:2–3).

  38. Ipinaliwanag ni Propetang Joseph Smith na “si Pablo ay umakyat sa ikatlong Langit at naunawaan niya ang tatlong pangunahing Hagdan ni Jacob, ang mga kaluwalhatiaan o mga Kahariang Telestiyal, Terestriyal at Selestiyal, kung saan nakita at narinig ni Pablo ang mga bagay na hindi siya awtorisadong sambitin” (sa History, 1838–1856 [Manuscript History of the Church], tomo D-1, 1556, josephsmithpapers.org; tingnan din sa Doktrina at mga Tipan 137:1).

  39. Tingnan sa Radmacher at iba pa, NKJV Study Bible, 1746, mga tala para sa 2 Corinto 12:1–11; Coogan at iba pa, The New Oxford Annotated Bible, 1675, mga tala para sa 2 Corinto 12:1–13.

  40. Ang mga karanasan sa pangitain ay madalas mahirap ilarawan. Tingnan sa Joseph Smith—Kasaysayan 1:17.

  41. Ang ibang mga propeta ay pinagbawalan ding magbahagi ng kanilang buong karanasan (tingnan sa 1 Nephi 14:28; 3 Nephi 28:14; Eter 4:1, 6–7; 13:13).

  42. Tingnan sa Moises 1:42; Doktrina at mga Tipan 41:6.

  43. Itinuro ni Joseph Smith: “Ang dahilan kung bakit hindi ipinahahayag sa atin ang mga lihim ng Panginoon, ay dahil hindi natin ito itinatago, kundi inihahayag ang mga ito; hindi natin itinatago ang sarili nating mga lihim, ngunit inihahayag natin ang ating mga paghihirap sa mundo, maging sa ating mga kaaway, kung gayon paano natin itatago ang mga lihim ng Panginoon? ‘I can keep a secret till Doomsday’” (sa History, 1838–1856 [Manuscript History of the Church], tomo C-1 Addenda, 46, josephsmithpapers.org).

  44. Tingnan sa Longman at Strauss, The Baker Expository Dictionary, entry 4647, pahina 1137.

  45. Marami ang nag-iisip kung ano ang maaaring kahinaan ni Pablo—mga isyu sa kalusugang pangkaisipan, sakit, o pang uusig. Ngunit hindi kailanman tinukoy ni Pablo ang kanyang paghihirap. Tingnan sa Attridge at iba pa, The HarperCollins Study Bible, 1970, tala para sa 2 Corinto 12:7.

  46. Ang salitang Griyego ay asthenēs, na ibig sabihin ay “mahina, walang lakas, may sakit; mababa ang moralidad; kulang sa kaalaman o pananampalataya” (Longman at Strauss, The Baker Expository Dictionary of Biblical Words, 891).

  47. Tingnan sa Lucas 10:9, kung saan ang asthenēs ay tumutukoy sa mga yaong pinapuntahan ni Jesus sa Kanyang mga disipulo upang pagalingin.

  48. Tingnan sa 1 Corinto 8:9, kung saan ang asthenēs ay naglalarawan sa pananampalataya ng mga Banal sa Corinto.

  49. Tingnan sa 2 Corinto 10:10; 12:9–10.

  50. Tingnan sa Eter 12:26–27.

  51. Itinuro ni Elder Dieter F. Uchtdorf: “Kapag nanghihina kayo, si Jesucristo ang inyong lakas. Nagbibigay Siya ng lakas sa mahihina; at sa mga walang lakas, nagdaragdag Siya ng lakas. Sila na naghihintay sa Panginoon ay mapapanibago ng Kanyang lakas” (Dieter F. Uchtdorf, “Si Jesucristo ang Lakas ng mga Kabataan,” Liahona, Nob. 2022, 10).

  52. Ang parehong salitang Griyego, sēmeion (na ibig sabihin ay “tanda,” “marka,” “pangako,” o “palatandaan”), ay ginamit ni Juan sa kanyang ebanghelyo upang ipakita na si Jesus ang Cristo. Ang salita ay ginamit nang 77 beses sa Bagong Tipan, karamihan ay tumutukoy sa isang mahimalang pangyayari, at nagpapahiwatig ng isang nakikita at simbolikong palatandaan (tingnan sa Longman at Strauss, The Baker Expository Dictionary of Biblical Words, entry 4592, pahina 1136).

  53. Bruce R. McConkie, Doctrinal New Testament Commentary (1971), 2:450.

  54. Tingnan sa 2 Corinto 12:14.

  55. Ang King James Version ay kulang ng tandang pananong sa 2 Corinto 12:15, ngunit makikita ito sa ibang mga salin: “Kung kayo’y iibigin ko nang lalong higit, ako ba’y dapat ibigin nang kaunti?” (2 Corinto 12:15, New Revised Standard Version).

  56. Ang mga propeta sa lahat ng panahon ay kinapootan at tinanggihan dahil sa pagtuturo ng katotohanan ng Diyos (tingnan sa Juan 15:18; Joseph Smith—Kasaysayan 1:25; 1 Samuel 8:7; 1 Mga Hari 19:10, 14; 1 Nephi 1:19–20).

  57. Tingnan sa 2 Corinto 12:20–21.

  58. Russell M. Nelson, “The Love and Laws of God” (debosyonal sa Brigham Young University, Set. 17, 2019), 3, speeches.byu.edu.