“Meaalofa a Oliva Kaotui,” Faaaliga i le Talaaga (2016)
“Meaalofa a Oliva Kaotui,” Faaaliga i le Talaaga
Meaalofa a Oliva Kaotui
Sa ala Oliva Kaotui ma mafaufau pe moni tala sa ia faalogo i ai. O le faiaoga e 22 tausaga le matua sa nofo mautotogi i Palamaira, Niu Ioka, i le fale o Iosefa Samita le Matua i le tautoulu o le 1828. E lei leva ona taunuu o ia i le eria, ae amata ona ia faalogo i tala e uiga i le atalii o le au Samita o Iosefa le Itiiti, o lona fetaia’i ma agelu, ma lona mauaina o papatusi auro.
O lona fiailoa sa faatupulaia, sa tele ana fesili i lona pule o le fale, i le naunau ia iloa atili. I le taimi muamua sa musu Iosefa le Matua e faasoa atu, ae na iu lava ina ia gaua’i atu i ai ma ia ta’u atu ia te ia e uiga i aafiaga o Iosefa le Itiiti. Sa manaomia ona iloa e Oliva pe moni na mea matagofie. Sa tatalo o ia. Sa oo mai ia te ia se filemu, ma faatalitonuina ai o ia faapea na fetalai ma faamautuina e le Atua ia tala sa ia faalogo i ai.
Na te lei faamatalaina i se tasi lenei aafiaga, e ui sa masani ona ia talanoa e uiga i papatusi auro ma na iu lava ina talitonu ua valaauina o ia e le Atua e avea ma tusiupu mo Iosefa Samita ao ia faaliliuina. Ina ua faaiuina le kuata a’oga i le tautotogo o le 1829, sa malaga Oliva i Haramoni, Penesilevania, lea sa nonofo ai Iosefa ma lona faletua, o Ema, le fanua faifaatoaga sa umia e le tamā o Ema, o Isaako Hale.
Na taofia le faaliliuga o papatusi mo se taimi ina ua leiloloa i le tusiupu a Iosefa o Matini Harisi ia tusitusiga i le taumafanafana talu ai. E ui i lea faafitauli, ae sa faamautinoa atu e Iosefa i lona tina, ma ta’u atu ia te ia e faapea, na ta’u atu e se agelu ia te ia o le a auina atu e le Alii ia te ia se tusiupu. ”Ma ou te talitonu o le a faamaonia lana folafolaga,” o le tala lea a Iosefa. O le mea moni, na auina mai e le Alii se tusiupu, ma i le faateia ai o le tina ma le tamā o Iosefa, o le tusiupu o Oliva Kaotui, o le tagata lava lea sa la fesoasoani e saunia. Na taunuu Oliva i le fale o Iosefa ma Ema Samita i le aso 5 Aperila, 1829.
Sa itiiti se taimi na maimau e Iosefa ma Oliva. Ina ua uma ona auai i ni nai pisinisi i le aso 6 o Aperila, sa la amataina faatasi le galuega o le faaliliuga i le aso na sosoo ai.
O Se Faaaliga mo Oliva
Sa faaauau pea le faaliliuga mo ni nai aso, ona maua ai lea e Iosefa se faaaliga mo lana tusiupu fou. O masalosaloga faifaipea a Oliva e uiga i le meaalofa faaperofeta a Iosefa Samita sa taulimaina a o o’o mai upu o le faaaliga e faatatau i aafiaga e lei faasoaina atu e Oliva i se tasi. ”Liliu ane lou mafaufau i le po na e tagi mai ai ia te a’u i lou loto, ina ia mafai ona e iloa e uiga i le moni o nei mea,” na faamanatu atu ai e le Alii ia te ia. ”Ou te lei tautala atu ea le filemu i lou mafaufau e uiga i le mataupu?—O le a se molimau sili atu e mafai ona e maua mai lo lena mai le Atua? Aua le masalosalo, aua le fefe.”
Na sau Oliva i Haramoni ma le talitonu ua valaauina o ia e tusitusi mo Iosefa; o lenei ua i ai o ia iina ma sa manao e fia iloa po o le a le mea o finagalo le Alii e na te faia. ”Faauta, ua ia te oe se meaalofa,” sa faailoa mai e le Alii i le faaaliga, ”ma amuia oe ona o lau meaalofa. Ia manatua ua paia ma ua sau mai lugā.” O Lana meaalofa o le meaalofa o faaaliga, ma o lea na mafai ai ona ia ”iloa mealilo, ina ia mafai ai [e ia] ona aumaia le toatele i le malamalama o le upumoni; ioe, faatalitonu i latou i le sese o o latou ala.” Sa ofo atu foi e le Alii ia Oliva se isi meaalofa: ”Afai e te manao mai ia te a’u, e faaliliu e pei lava o la’u auauna o Iosefa.”
I le taimi lea, sa faaauau pea ona molimauina e Oliva, o faaaoga e Iosefa Samita lana meaalofa e faaliliu ai. I se taimi o lena lava masina, sa talanoaina ai e nei alii e toalua le taunuuga o le Aposetolo o Ioane—o se autu o manatu na i ai i lena taimi. O faamaumauga o le talafaasolopito o Iosefa na eseese i o latou manatu ma ”sa malilie faatasi e faamautu [i ai] e ala i le Urima ma le Tumema.” Na oo mai le tali i se faaaliga o se pa’u sa faaliliuina e Iosefa, lea ua avea nei ma Mataupu Faavae ma Feagaiga 7.
Manao Oliva e Faaliliu
A o faaauau e Iosefa ma Oliva le la galuega, sa amata ona naunau Oliva ia tele atu sana vaega i le faaliliuga. Sa folafola atu e le Alii ia te ia le avanoa e faaliliu ai, ma sa ia manao e maua. Na faalau atu e Iosefa se isi faaaliga. I lea faaaliga, sa faamautinoa atu ai e le Alii ia Oliva e mafai ona ia maua le meaalofa sa ia manao i ai. O tulaga manaomia o le faatuatua ma se loto faamaoni.
Sa faaauau pea le faaaliga, ma logoina le tagata o le a faaliliuina le ala e tatau ona galue ai le faagasologa. Na aoao mai le Alii: “o le a Ou tau atu ia te oe i lou mafaufau & lou loto, e ala i le Agaga Paia, lea o le a oo atu i ou luga & lea o le a mau i lou loto.” E oo mai lava faaaliga i le ala lenei. Sa tautino atu e le faaaliga, o le ala lea po o le ”agaga lenei na aumai ai e Mose le fanauga a Isaraelu e ala mai totonu o le Sami ulaula i luga o le eleele matutu.”
Sa soifua Oliva Kaotui i se aganuu sa sili ona faaaafiaina i manatu faatusi paia, gagana, ma faiga masani. O le faasinoga o le faaaliga ia Mose e foliga mai sa fetaui ma lona manatu. O le tala i le Feagaiga Tuai ia Mose ma lona uso o Arona na faamatalaina ai nai taimi o le faaaogaina o tootoo e faaalia ai le finagalo o le Atua (tagai i le Esoto 7:9–12; Numera 17:8). E toatele Kerisiano i aso o Iosefa Samita ma Oliva Kaotui sa faapena foi ona talitonu i tootoo paia o ni meafaigaluega mo faaaliga. O Oliva o se tasi o i latou sa talitonu ma faaaoga se tootoo paia.
Sa silafia e le Alii le mafai e Oliva ona faaaoga se tootoo: ”Ua ia te oe se isi meaalofa o le galue ma se tatupu [po o le tootoo].” I le faamautuina ai o le paia o lenei meaalofa, na ta’ua ai e le faaaliga: ”Faauta, e leai se isi lava mana vagana ai le Atua e mafai ona tupu ai lenei mea o le Natura e galue i ou lima ona o le galuega lea a le Atua.” Afai e manao i ai Oliva, sa faaauau pea ona faapea mai le faaaliga, o le a faaopoopo e le Alii le meaalofa o le faaliliuga i meaalofa faafaaaliga ua uma ona i ai ia Oliva.
E ui ua tatou iloa ni nai faamatalaga e uiga i le taumafaiga a Oliva Kaotui e faaliliu, ae e foliga mai e lei lelei. Sa vave ona muta ana taumafaiga (ona e lei manuia). Ona o le toilalo o Oliva, na maua ai e Iosefa Samita se isi faaaliga, o fautuaina ai Oliva, ”Ia onosai lo’u atalii e, aua o le poto lea ua ia te a’u, ma e lē tatau ona e faaliliu i le taimi nei.” Sa ta’u atu foi ia Oliva na te lei malamalama i le faagasologa. Sa ta’u atu ia te ia: ”E tatau ona e suesue i ai i lou mafaufau; ona ao lea ona e ole mai ia te a’u pe ua sao, ma afai ua sao, o le a Ou faia ia mu lou loto i totonu ia te oe.”
Ua Toefuatai mai le Pule
A o lotovaivai i lana taumafaiga lē manuia e faaliliu, sa toe faaauau ma le faaeteete e Oliva lana matafaioi o se tusiupu a o faalau atu e Iosefa le faaliliuga mai papatusi. ”O aso nei o le a le galo lava.,” na tusia mulimuli ane ai e Oliva. ”O le [nofo] ai i lalo o le leo o se leo na faalau maia e ala i musumusuga a le lagi, na fagua ai le lotofaafetai aupito maualuga o lenei loto!”
Ina ua oo mai Iosefa ma Oliva i le tala o le auaunaga patino a Iesu ia sa Nifaē, sa amata ona la taumanatunatu pe i ai se tasi i o la aso na i ai le pule e faatautaia ai le ekalesia moni a Keriso. Sa faapitoa lava lo la popole e uiga i le papatisoga. I le aso 15 o Me, 1829, sa la tuua ai le fale o Samita lea sa la galulue ai e saili se nofoaga tuufua e tatalo ai i se eria togavaoa lata ane.
Po o a lava toe masalosaloga atonu na i ai pea ia Oliva Kaotui na mautinoa lava le mou ese ina ua ”afio ifo Ioane le Papatiso toetu i se ao o le malamalama, ma ina ua uma ona faaee o ona lima i o ma luga [na fai mai,] ’I luga o oulua o’u uso a auauna e, i le suafa o le Mesia, ou te faaee atu i ai le perisitua o Arona, ua umia ki o le auaunaga a agelu, ma o le talalelei o le salamo, ma o le papatisoga i le faatofuina mo le faamagaloina o agasala.’” O le aafiaga na faamausali ai le faatuatua o Oliva. “O fea se avanoa mo le masalosalo? Na tusia mulimuli ane e Oliva e uiga i le mea na tupu. ”Leai se mea; ua sola ese le lē mautonu, ua le toe i ai le lē mautonu po o se masalosalo.