“Faaliliuga a Iosefa Samita o le Tusi Paia,” Faaaliga i le Talaaga (2016)
“Faaliliuga a Iosefa Samita o le Tusi Paia,” Faaaliga i le Talaaga
Faaliliuga a Iosefa Samita o le Tusi Paia
A o faaliliuina e Iosefa Samita le Tusi a Mamona i le faaiuga o le vaitau o le 1820, sa sili atu mea na ia aoaoina nai lo le talafaasolopito o sa Lamana ma sa Nifae.
E silia ma le faatasi, i le anotusi o le Tusi a Mamona na ta’u mai ai “le tele o vaega manino ma pele” o le Tusi Paia ua leiloloa. I le taumafanafana o le 1830, i ni nai masina talu ona lolomiina le Tusi a Mamona, sa amata ai e Iosefa Samita se faaliliuga fou o le Tusi Paia ua faamoemoe e toefuatai mai ai nisi o na vaega manino ma pele. O lenei taumafaiga na le amanaiaina ai le manatu autu o ia aso na i ai i le Tusi Paia le afioga atoatoa a le Atua e pei ona i ai i le anotusi faaaloalogia o le Lomiga a le Tupu o Iakopo.
O le faaliliuga a Iosefa e lei faatinoina i se tulaga masani. Na te lei faafesootaia i anotusi Eleni ma Eperu pe faaaoga ia lomifefiloi e fatu ai se lomiga fou faaPeretania. Ae, sa ia faaaogaina le Lomiga a le Tupu o Iakopo o le Tusi Paia e fai ma ona vaega amata ma faia ni faaopoopoga ma ni suiga a o taitaia o ia e le Agaga Paia.
E ui ina sa faia e Iosefa le tele o faasaoga laiti o le kalama ma faaonaponei i nisi o gagana, ae sa lei popole o ia i nei faaleleiga faatekinolosi nai lo le toefuataiina mai, e ala i faaaliga, o upumoni taua e le o aofia ai i le Tusi Paia i ona po nei. O le tusitalafaasolopito o Mark Lyman Staker na faavasegaina le faaliliuga o se tasi o ”manatu nai lo le gagana.”
Sa galue ma le filiga Iosefa Samita i lana faaliliuga mai le taumafanafana o le 1830 seia oo ia Iulai 1833. Sa ia mafaufau i lenei galuega faatino o se poloaiga paia, e faatatau i ai o se ”lala o lo’u valaauga.” Ae e ui ina sa lolomiina ni vaega i lomiga a le Ekalesia a o lei maliu o ia, ae sa lei lolomiina le faaliliuga atoa a Iosefa Samita o le Tusi Paia i le gasologa o lona soifuaga atoa.
E ui lava i lea, o le taumafaiga na liligi mai e le Perofeta i totonu o lena galuega ua manino lava i itulau o le Mataupu Faavae ma Feagaiga; o le faagasologa o le faaliliuga na avea o se metotia tuusao mo le tele o faaaliga o loo i ai i lena tusi, lea e aofia ai le silia ma le sefululua vaega ia na mafua sa’o mai le faagasologa o le faaliliuga pe o loo i ai faatonuga mo Iosefa ma isi e faatatau i ai.
O Le Faagasologa o le Faaliliuga
O le taimi a o lolomiina le Tusi a Mamona i le fale lomitusi a E. B. Grandin ia Oketopa 1829 lea na faatau mai e Oliva Kaotui mai ia Grandin le Tusi Paia a King James lea na faaaoga e Iosefa Samita i le faaliliuga.
Ia Iuni 1830, na maua ai e Iosefa se faaaliga sa ia faamatalaina o ”faaaliga ia Mose.” O lenei faaaliga atonu na avea o se vaega o le uunaiga o le galuega a Iosefa i le faaliliuga. O lenei faaaliga ua i ai nei o le mataupu muamua o le tusi a Mose i totonu o le Penina Tau Tele. O uluai tusitusiga o le faaliliuga o le Tusi Paia, na amata i le Kenese 1 (lea ua avea nei ma Mose 2), na fatuina i Haramoni, Penesilevania, pe tusa ma le tasi le masina mulimuli ane, faatasi ai ma Oliva Kaotui ma Ioane Uitimera o loo galulue o ni tusiupu. E lei leva mulimuli ane, i se faaaliga na faatatau tonu i le faletua o Iosefa, o Ema Hale Samita, sa faatonuina ai e le Alii ia Ema e avea ma tusiupu a Iosefa mo le faaliliuga, lea na manino lava lona faia mo se taimi puupuu. I nai masina na sosoo ai, sa faagasolo le faaliliuga i le tusi o Kenese.
Ia Tesema o lena tausaga, ina ua uma ona papatisoina Sini Rikitone i Ohaio ma malaga atu i Feiete, Niu Ioka, e feiloai ma le taitai o lona faatuatuaga fou, sa maua ai e Iosefa Samita se faaaliga na faatonuina ai Rikitone e avea ma ana tusiupu: ”Ia e tusitusi mo ia & o tusitusiga paia o le a tuuina atu e pei lava ona i ai i lo’u lava loto i le faaolataga o la’u lava au filifilia.”
Sa amata ona auauna atu Rikitone o se tusiupu, ma e lei leva ona uma ona la faamaumauina ma Iosefa le tala ia Enoka, ae faatonuina Iosefa e tuu le faaliliuga mo se taimi ae ave le Ekalesia i Ohaio. Sa ia faia, ma e lei leva ona faamautu o ia i Katelani, ae toe avea foi le faaliliuga ma se tasi o ana galuega autu. I le amataga o Fepuari 1831, na maua ai e Iosefa se faaaliga na faatonuina ai se fale e fausia lea e mafai ai ona ia ”nofo ai & faaliliu.” I ni nai aso mulimuli ane, sa faamautinoa atu ai e se isi faaaliga ia Iosefa e faapea, a o ia fesili mai, ”o le a tuuina mai tusitusiga paia.”
Mataupu Faavae ma Feagaiga 45
O le uluai galuega o le faaliliuga na taulai atu i le anotusi o le Kenese, ae o se faaaliga i le aso 7 Mati, 1831, na vave lava ona suia ai le ala a Iosefa. I le faaaliga, ua faapaiaina o le Mataupu Faavae ma Feagaiga 45, sa faatonuina ai Iosefa e tuu ese le Feagaiga Tuai mo se taimi ae ia taulai atu i le faaliliuga o le Feagaiga Fou.
”Ou te tuu atu ia te oe ina ia mafai nei ona e faaliliuina,” na ta’u atu ai ia te ia, ”ina ia mafai ona outou saunia mo mea o le a oo mai ona e Moni Ou te fai atu ia te outou o loo faatalitali mai mea tetele ia te outou.”
O lea la, na amata ai e Iosefa ma Sini le aso na sosoo ai e galulue i le faaliliuga o le Feagaiga Fou. Sa faaauau pea seia oo ina latou tuua mo Misuri i lena taumafanafana ona toe faaauau ai lea o le faaliliuga i le tautoulu, ina ua mavae ona siitia atu Iosefa ma Ema i le pe tusa ma le 30 maila i saute o Katelani i Hairama, Ohaio, e nonofo i le fale o Ioane Johnson. O le siitia atu, i se vaega, o le taumafaiga a Iosefa e sue se nofoaga ”e galue ai i le filemu ma le toafimalie i le faaliliuga o le Tusi Paia.” Na manatua e Iosefa Samita mulimuli ane e faapea, o le tele o lona taimi ina ua taunuu i le fale o Johnson sa faaaluina e sauniuni ai e faaauau lana galuega o le faaliliuga.
Ua amata foi Iosefa e vaaia le Ekalesia ma talai atu i le eria, ona oo lea ia Ianuari 1832, sa ia maua ai se faaaliga lea na faatonuina ai o ia e toe taulai atu lana galuega i le faaliliuga ”se’ia o’o lava ina mae’a.” O le taimi a o la faia o lea mea ma Sini Rikitone, i le aso 16 o Fepuari, sa la maua ai se faaaliga iloga i le fale o Johnson. A o galulue ai e faaliliu le tusi a Ioane, o a la fesili na taitai atu ai i se faaaliga vaaia o malo o le mamalu lea sa avea o se puna o aoaoga faavae fou taua mo le Ekalesia talavou. O lena faaaliga i aso nei o loo i ai i le Mataupu Faavae ma Feagaiga 76.
Vaega 77 ma le 86
E faapena foi, o se faamalamalamaga o fuaitau i le tusi o Faaaliga, lea ua avea nei ma Mataupu Faavae ma Feagaiga 77, na tula’i sa’o mai foi mai le faaliliuga o le Tusi Paia. O le faia o se faasologa o fesili ma tali, sa manatu i ai o se tusiga musuia ma sa aofia ai i se tusi o faaaliga i le amataga.
Na tuua e Iosefa ma Ema le faatoaga a Johnson ma toe foi atu i Katelani ia Setema 1832. I nai masina na sosoo ai, sa faaauau pea ona galue ma le filiga Iosefa i le faaliliuga, i le taimi lea faatasi ai ma le fesoasoani a Feterika G. Viliamu o se tusiupu. Ia Tesema, na maua mai ai se isi faaaliga na tulai mai le faaliliuga, o le taimi la lea o loo faamatala mai ai le faataoto i le saito ma le titania o loo maua i le Mataio 13. O le faaaliga, ua avea nei ma Mataupu Faavae ma Feagaiga 86, ua faaigoa ai le perisitua i aso e gata ai o ”se faaola i lo’u nuu o Isaraelu.”
Ia Iulai 1832, sa tusia ai i se tusi e Iosefa ia W. W. Phelps e faapea ”ua uma le matou faaliliuga o le feagaiga Fou.”
”Ua faaalia mai mea maoae ma le mamalu,” na ia tusi atu ai, ma faaopoopo atu ai o loo latou ”tele’a’i le faaliliuina o le feagaiga tuai ma i le malosi o le Atua e mafai ona tatou faia ai mea uma e tusa ai ma lona finagalo.”
Sa faaauau le galuega o le faaliliuga o le Feagaiga Tuai, ma sa tusia e Iosefa ia Ianuari 1833 e faapea ”sa faaaluina lenei taumalulu i le faaliliuga o tusitusiga paia; i le a’oga a perofeta; ma i le nofonofo ai i konafesi. Sa ou maua le tele o vaitau o malologa ma le faafouina faaleagaga. Ia Mati 1833, na maua ai e Iosefa le faatonuga a maea le faaliliuga, e tatau ona ia ”pulefaamalumalu i mataupu o le ekalesia.” O lea sa ia agai atu ai ma le naunautai i luma.
Mataupu Faavae ma Feagaiga 91
E le’i leva a e oo mai Iosefa i se vaega i lana Tusi Paia a King James o loo i ai se tuufaatasiga o tusi e 14 ua lauiloa o le Apokalifa. E ui o le tele o Tusi Paia i aso o Iosefa Samita o loo i ai nei tusi, ae sa i ai se lagona lautele i lea taimi na fesiligia ai o latou tulaga o ni tusitusiga paia. I le i ai o nei eseesega, sa manao ai Iosefa ia iloa pe tatau ona ia saili e faaliliu ia tusi ma avatu le fesili i le Alii. O le faaaliga na taunuu ai, lea ua i ai nei i le Mataupu Faavae ma Feagaiga 91, na aoao ai Iosefa e faapea e ui ”e tele mea o i ai i totonu ua moni ma e tele lava ina sa’o le faaliliuina—e tele mea o loo i ai i totonu e le moni, o ni faaliliuga a le tagata, o lea ou te fai atu ia te oe e le manaomia ona faaliliuina le Apokalifa.”
I le sopo loa ai o le vaega lena, sa faaauau pea ona galue Iosefa i le faaliliuga o le Feagaiga Tuai mo nisi masina seia oo i le aso 2 Iulai, 1833, sa tusia ai e se tusi mai le Au Peresitene Sili (e aofia ai Joseph Smith, Sini Rikitone, ma Feterika G. Viliamu) i Katelani i le Au Paia i Siona e faapea, ”o le aso nei ua maea ai le faaliliuga o Tusitusiga Paia, lea na matou toe faafoi atu ai le lotofaafetai i lo tatou tamā faalelagi.”
O Le Talatuu o le Faaliliuga
Ina ua mavae le maliu o Iosefa, sa taofia e lona toalua ua oti lana tane, o Ema, ia tusitusiga o le faaliliuga, lea na lolomi e le Ekalesia Toefaatulagaina a Iesu Keriso o le Au Paia o Aso e Gata Ai i le 1867. Mo le Ekalesia a Iesu Keriso o le Au Paia o Aso e Gata Ai o aso nei, o le faaliliuga a Iosefa Samita o loo maua ai vaega o le Penina Tau Tele (o le tusi a Mose ma le Mataio 24) ma tuuina mai ai faamatalaga o vaefaamatalaga i le lomiga a le Au Paia o Aso e Gata Ai o le Lomiga a King James o le Tusi Paia.
A e o le faaliliuga foi sa o se tosinaga taua tele lea i le Ekalesia i le ala ua faatulagaina ai le anotusi o le Mataupu Faavae ma Feagaiga. E silia ma le afa o le anotusi o le Mataupu Faavae ma Feagaiga e aofia ai faaaliga na maua i le taimi o le vaitau e tolu-tausaga lea na galue malosi ai Iosefa Samita i le faaliliuga o le Tusi Paia. E tele faaaliga na maua mai o ni tali tuusao i fesili na musuia Iosefa e fesili atu ai a o faalauteleina lona malamalama i le talalelei i le taimi o le taumafaiga e toefuatai mai vaega faigofie ma le taua o le Tusi Paia.