Suesuega o le Mataupu Faavae ma Feagaiga
Lagolagoina o Iosefa Samita i le Aiga


“Lagolagoina o Iosefa Samita i le Aiga,” Faaaliga i le Talaaga (2016)

“Lagolagoina o Iosefa Samita i le Aiga,” Faaaliga i le Talaaga

Lagolagoina o Iosefa Samita i le Aiga

MF&F 4, 11, 23

Fale, o Iosefa Samita Matua

O le tausaga 1829 na amata mai i le tumu i le le mautonu Iosefa Samita ae sa faamaonia o se vaitaimi ofoofogia o le tuputupu ae patino ma sauniuniga mo mea e tutupu i le lumanai. I le mavae ai o le leiloloa o itulau muamua e 116 ia Matini Harisi o le faaliliuga o le Tusi a Mamona ia Iuni 1828, sa lei galue ai Iosefa i le faaliliuga o le Tusi a Mamona mo le ono masina. Sa ia faaaluina masina o le taumalulu i Haramoni, Penesilevania, ”ma galue ai i o’u lima i se faatoaga laitiiti lea sa ou faatauina mai i le tamā o lo’u toalua, ina ia mafai ona tausia ai lo’u aiga.” Ia Fepuari 1829, na la maua ai ma lona faletua, o Ema, se asiasiga moomia faafeiloai mai lona tamā ma lona uso.

Sa taua tele le lagolago faaleaiga ia Iosefa; mo le tele o tausaga sa ia faasoa atu ai ona aafiaga i ona matua ma ona tei. O le aso na sosoo ma le asia o Iosefa e le agelu o Moronae i le 1823, sa ia toe faamatalaina ai le mea na tupu i lona tamā. Na tusia mulimuli ane e lona tina e faapea, ina ua mavae lena asiasiga, ”sa faaauau pea ona maua e Iosefa ia faatonuga mai lea taimi i lea taimi ma afiafi uma sa ma faapotopotoina faatasi mai ai le ma fanau. Ou te manatu sa matou tuuina atu se vaega e sili ona tulaga ese o soo se aiga na soifua i luga o le Fogaeleele sa nonofo uma i se li’o o le tamā, Tina, atalii ma Afafine o loo faalogologo ma le popole tele i aoaoga faalelotu a se tamaitiiti e 19 tausaga le matua o le sa lei faitauina lava atoa le Tusi Paia i se vasega i lona olaga atoa.”

Ina ua uma ona maua e Iosefa ia papatusi auro, sa fesoasoani tagata o le aiga ia te ia e puipuia papatusi mai tagata o o latou manaoga na faasolo mai le fiailoa e o’o atu i tagata solitulafono.

Faaaliga mo Iosefa Samita Matua;

I le taimi o lana asiasiga i lona atalii i Haramoni, sa fesili atu ai Iosefa Samita Matua mo se faaaliga e faatatau i lana lava matafaioi i le Toefuataiga; sa faapea ona maua ai e le perofeta talavou se tasi o ana uluai faaaliga mo se isi tagata. Ina ua uma ona kopiina mulimuli ane le faaaliga e sauniuni ai mo le lolomiina, sa faaopoopo i ai le ulutala lenei: ”O se Faaaliga ia Iosefa le Tamā o le Tagatavaai sa ia manao ai ia iloa le mea sa i ai i le Alii mo ia e fai & o le mea lea na ia Mauaina faapenei.” O le faaaliga puupuu, lea ua i ai nei o le Mataupu Faavae ma Feagaiga 4, ua tumu i gagana oa faatusi paia mai le Tusi Paia ma le Tusi a Mamona, ua faamoemoeina ai se ”galuega ofoofogia” ma lisi ai uiga o i latou o e filifili e ”o atu i le galuega a le Atua.”

E lei leva ona toe foi atu i Manaseta, ae malie loa Iosefa le Matua e talia se tagata e nofo i lona aiga, o se faiaoga e igoa ia Oliva Kaotui. Sa faatuai Iosefa le Matua ina ua amata e Kaotui, o lē sa faalogo i tala e uiga i faaaliga a Iosefa le Itiiti ma papatusi, ina ua ia tuifesiliina o ia. Atonu o le faatuai a Tamā Samita ona o sauaga na maua e lona aiga mai tuaoi ma failotu i le lotoifale. Po o le a lava le mafuaaga o lona faatuai muamua, sa gauai atu o ia i le poloaiga a le faaaliga ma auauna atu o se molimau faamaoni i uluai faaaliga vaaia a Iosefa Samita.

Pe tusa o le taimi lava lea e tasi, na toe faaauau ai e Iosefa Samita lana galuega i le faaliliuga, sa fesoasoani ai Ema, lona uso o Samuelu, ma Matini Harisi, e tofu galulue i se taimi puupuu o ni tusiupu. I le amataga o Aperila 1829, sa faaosofia ai Oliva Kaotui, i lona naunautaiga i ana talanoaga ma Iosefa le Matua, ua malaga atu i Haramoni. Sa faatasi atu Samuelu Samita ma ia i le malaga ma faailoa atu o ia ia Iosefa. Sa ”malosi le lagonaina” e Oliva e faapea ”o le finagalo lea o le Alii e tatau ona ou alu ma o loo i ai se galuega mo a’u ou te faia i lenei mea.” Sa vave ona avea o ia ma se tusiupu i taimi atoa mo Iosefa. Faatasi ai ma lenei fesoasoani sa matuai manaomia lava, sa agai ai i luma le galuega o le faaliliuga i se saoasaoa na matuai faatelevaveina lava.

Liua o Samuelu Samita

O le masina na sosoo ai, ia Me 1829, na maua ai e Iosefa Samita ma Oliva Kaotui le pule e papatiso ai mai se avefeau agelu, o Ioane le Papatiso, ma faia ai le sauniga mo le tasi ma le isi. E lei leva ona uma lenei mea, ae asia muamua Iosefa e Samuelu ona sosoo ai lea mai se isi uso, o Ailama. I le taimi o le asiasiga a Samuelu, sa galue ai Iosefa e faaliliu lona uso. Sa ia tusia i lana talafaasolopito:

”Pe tusa o le taimi lea na asiasi mai ai lo’u uso o Samuelu H Samita ia i matou, sa ma faailoa atu ia te ia le mea o le a faia e le Alii mo le fanauga a Tagata ma talatalanoa ma ia, ma galulue e faatalitonu o ia i le moni o le Talalelei i le taimi nei o le a faaali mai i lona atoatoa e tosina atu ai i [le] Tusi Paia mo le moni o aoaoga faavae ua tatou faalauteleina. O le le faigofie ona faatalitonuina i nei mea sa ia alu atu ai i le togavao ina ia mafai e ala i le tatalo faalilo ma malosi ona ia maua [le poto] o se Atua agalelei ina ia mafai ai ona ia faamasino mo ia lava. O le taunuuga o le faatalitonuina lea o ia, e ala i faaaliga, e uiga i le moni o aoaoga faavae sa matou tuuina atu ia te ia e tusa ai ma poloaiga o le Talalelei, sa papatisoina o ia e O Kaotui ma toe foi atu i le aiga ua faamanuiaina tele i le viia o le Atua ma le faatumulia ai i le Agaga Paia.”

Sa agai atu ai Samuelu Samita e auauna atu o se tasi o uluai misionare talai i le Ekalesia, a o i ai i le taumafanafana o le 1830, sa ia malaga puupuu atu ai i Mendon, Niu Ioka, e talai ma faatau atu atu kopi o le Tusi a Mamona.

Faaaliga mo Ailama Samita

E lei leva a e asiasi atu Ailama ia Iosefa ina ua mavae Samuelu. Sa toe ta’ua e Iosefa, ”I lana talosaga faatauanau sa ou ole atu ai i le Alii mo ia e ala mai i le Urima ma le Tumena ma maua mai ai mo ia le Faaaliga lenei.” O lenei faaaliga o loo maua nei i le Mataupu Faavae ma Feagaiga 11. E ui o fuaiupu amata e atagia mai ai faaupuga talitutusa i isi faaaliga na tuuina mai i le 1829, ae o loo faaauau pea le anotusi i fautuaga patino, folafolaga, ma lapataiga e faaiteite i le matafaioi a Ailama i le faaalia mai o le galuega a le Alii.

Faatasi ai ma isi mea, ua apoapoai mai le Alii ia Ailama, ”Faauta Ou te poloai atu ia te oe, e le tatau ona e manatu ua valaauina oe e te talai atu seia valaauina oe: faatali umi teisi atu, seia e maua la’u upu … aua le saili e talai atu la’u upu, ae muamua saili ia maua la’u upu, ona matala ai lea o lou laulaufaiva.”

E lei leva lena, ia Iuni 1829, ae avea Iosefa Samita le Matua, Samuelu Samita, ma Ailama Samita o nisi ia o Molimau e Toavalu i le Tusi a Mamona, e molimau atu i le lalolagi sa latou vaai ma uuina papatusi ma sa latou iloa ”ma le mautinoa” na faaliliuina e Iosefa, ”o loo molimau mai ai le Atua i ai.” Sa toe faapea foi, o le faamaoni ma le lagolago a tagata o lona aiga na faamaonia le taua tele ia Iosefa i ana galuega faifai pea.

”Naunau ia Iloa … O o Latou Tiute e Tatau Ai”

O le Tusi a Mamona, lea ua faaliliuina nei ma saunia mo le lomitusi, sa lolomiina ia Mati 1830. I le aso 6 Aperila, 1830, i Feiete, Niu Ioka, na faatulagaina ai aloaia e Iosefa Samita le Ekalesia a Keriso lea sa iloa ai i lena taimi. E lei leva mulimuli ane, ae o atu ia te ia ia Oliva Kaotui, Ailama Samita, Samuelu H. Samita, Iosefa Samita le Matua, ma Iosefa Knight le Matua, e taitasi ma ”naunau e fia iloa mai le Alii po o a o latou tiute e tatau ai, e faatatau i lenei galuega.” Na tuuina atu e Iosefa ia i latou taitoatasi se faaaliga puupuu, ma patino. E talitutusa lava i anotusi, umi, ma faaupuga, o faaaliga e foliga mai na faalau mai e mulimuli mai le tasi i le isi. I le avea ai ma tusiupu, sa tusia ai e Ioane Uitimera taitasi o se faaaliga e tuu eseese mai, ae ina ua lolomiina faaaliga i le lomiga o le 1835 o le Mataupu Faavae ma Feagaiga, sa tuufaatasia i latou i se vaega e tasi, lea ua ta’ua nei o le Mataupu Faavae ma Feagaiga 23.

E ui e talitutusa, ae o faaaliga taitasi o loo ta’ua ai le tagata e mauaina le igoa ma o loo i ai fautuaga patino e uiga i tiute, matafaioi, ma faamoemoega. O se tasi o eseesega iloga e faapea o faaaliga muamua e fa o loo ta’ua ai faapea o le tagata e mauaina e ”leai se tausalaga,” e pei ona papatisoina ai Oliva, Ailama, Samuelu, ma Iosefa le Matua. O le tagata mulimuli na mauaina, o Iosefa Knight le Matua, e lei papatisoina ma sa fautuaina e faapea o lona ”tiute o le auai faatasi ma le Ekalesia moni.”

O upu o faaaliga ia Ailama ua faaataata mai ai e faapea i le taimi talu mai le faaaliga na muamua atu, sa ia maua ai le afioga a le Alii ma o le taimi nei ua tatalaina lona ”laulaufaiva” (tagai i le MF&F 23:3), ma sa valaauina o ia e apoapoai atu. O loo iloa Ailama i le talaiina atu o le talalelei toefuataiina ma le Tusi a Mamona i le amataga o Oketopa 1830 i le fale o lona tamā i Manaseta, Niu Ioka. O lana lauga i le Sapati i lena taimi na tuia ai le loto o Ezra Thayer, ma taitai atu ai i lona liua. Sa ta’ua mulimuli ane e Thayer, ”O upu uma lava na ootia ai a’u i le totonugalemu o le agaga. Sa ou faapea, o upu uma sa tusi mai ia te a’u. Sa tafe ifo loimata i o’u alafau.

I tausaga na sosoo ai, sa faaauau pea ona faaalia e le aiga o Iosefa la latou lagolago e ala i le auauna atu o ni faifeautalai, e ala i le tauaveina o matafaioi faaletaitai perisitua, ma e ala i a latou osigataulaga patino. O o latou ala ma manuia—e oo lava i faigata ma toilalo—o le a fofola mai i le aluga o taimi, ae i le 1830, a o faatulagaina le Ekalesia fou, sa latou naunau e auauna atu, ua faaauupegaina i le finagalo o le Alii mo i latou e pei ona faaalia mai e le Perofeta o Iosefa Samita.