Ko Sīsū Kalaisi mo Hoʻo Kamataʻanga Foʻoú
Te tau lava kotoa pē ʻo maʻu ha kamataʻanga foʻou ʻo fakafou, pea tuʻunga, ʻia Sīsū Kalaisi. ʻO aʻu pē kiate koe.
Ko ha Fakamatala Fakaʻakiʻakimui ʻi he Folofolá: Naʻe Faʻa Feʻaluʻaki ʻa Sīsū ʻo Fai Lelei
Naʻe “faʻa feʻaluʻaki [ʻa Sīsū] ʻo fai lelei.” ʻOku tau lau e lipooti mahinongofua ko iá ʻi he tohi ʻa Ngāué. He toki fakamatala fakaʻakiʻakimui moʻoni ia! Ko e moʻoni naʻe feʻaluʻaki ʻa Sīsū ʻo fai lelei! Ko Ia ʻa e ʻelito moʻoni—mo e tupuʻanga—ʻo e leleí! Naʻá Ne līʻoa kotoa ʻEne moʻui fakamatelié ki he fai leleí. ʻOkú Ne “ʻaloʻofa mo ʻofa mataʻāʻā, ʻoku kātaki fuoloa, pea mohu” ʻi he angalelei taʻe-fakangatangata pea taʻengata ʻi he ʻaloʻofa.
Ka ʻi ai ha feinga ke fakamatalaʻi ʻEne leleí mo e ʻaloʻofá ko ha fakaʻakiʻakimui ia! Ko hono moʻoní, hangē ko e feinga ʻa e ʻAposetolo ko Sioné ke fakamatalaʻí, kapau te tau feinga ke lekooti e fakamatala kotoa pē ʻo e lelei ʻa e Fakamoʻuí, “ʻe meimei ʻikai hao ʻi māmani ʻa e ngaahi tohi ʻa ia ʻe tohi aí.”
ʻOku Foaki Mai ʻe Sīsū Kalaisi Kiate Kitautolu Takitaha ha Kamataʻanga Foʻou
Ko e ngaahi sīpinga pau ʻoku tau maʻu ʻi he folofolá ʻo e feʻaluʻaki ʻa Sīsū ʻo “fai leleí” ʻokú ne fakatupu ha ofo mo e loto-fifili, tautautefito ʻi heʻetau fakakaukau moʻoni pe naʻe mei fēfē nai ke ʻi ai ʻo siotonu ʻi Heʻene ngaahi maná, maʻu ʻEne ngaahi akonakí, mo aʻusia ʻEne fakamoʻuí. Naʻá Ne fefolofolai mo e niʻihi ne fakamavaheʻi mei he sosaietí, naʻá Ne ala ki he niʻihi ne mahakí mo taʻemaʻá, naʻá Ne ʻomi ʻa e fiemālie ki he ongosiá, naʻá Ne akoʻi ʻa e moʻoni ne fakatauʻatāiná, peá Ne ui ʻa e kau faiangahalá ke nau fakatomala. Ki he kiliá, tangata kuí, mo e fefine tonó; ki he pipikí, tulí, mo e noá; ki he faʻē loto-mamahí, tamai loto-hohaʻá, mo e uitou tengihia takitaha; kia kinautolu ne fakahalaiaʻi, fakamaaʻi, pea mo faingataʻaʻiá; ki he mate ʻi he sinó mo e mate ʻi he laumālié, naʻá Ne ʻoange ha kamataʻanga foʻou. ʻIo, ko ha fakamatala faka’aki’akimui ia ʻe taha!
Ko e meʻa kotoa pē naʻá Ne folofola ʻaki mo fakahokó ne foaki ai ha kamataʻanga foʻou kiate kinautolu ko ia naʻá Ne fakamoʻui, tāpuakiʻi, akoʻi, mo fakaʻatā mei he faiangahalá. Naʻe ʻikai te Ne mavahe meiate kinautolu, pea ko e moʻoni he ʻikai ke Ne mavahe meiate koe. Fakakaukauloto ʻi he momeniti ko ʻení ki hoʻo fanongo ki he ngaahi lea langaki moʻui ko ʻení meiate Ia:
“Foha, kuo fakamolemole hoʻo ngaahi angahalá.”
“Taʻahine, ʻoku ou pehē kiate koe, tuʻu hake.”
“Pea ʻoku ʻikai te u fakahalaiaʻi koe: ʻalu pea ʻoua ʻe toe fai angahala.”
“ʻOfefine, ke ke fiemālie: kuo fakamoʻui koe ʻe hoʻo tuí; ʻalu ʻo fiemālie.”
Naʻe nounou pē ʻa e folofola ʻa e Fakamoʻuí ki he niʻihi fakafoʻituitui ko ʻení, ka naʻá Ne fakahoʻata ʻaki ia ha tuʻunga foʻou ʻo e fakamolemolé, fakamoʻuí, fakafoʻoú, nongá, mo e moʻui taʻengatá. Pea ko e ongoongo nāunauʻiá he ʻokú Ne foaki mai ʻa e kamataʻanga foʻou tatau kiate koe mo au. Te tau lava kotoa pē ʻo maʻu ha kamataʻanga foʻou ʻo fakafou, pea tuʻunga, ʻia Sīsū Kalaisi. ʻO aʻu pē kiate koe. Ko e kamataʻanga foʻoú ko ha konga mahuʻinga ia ʻo e palani ʻa e Tamaí ki Heʻene fānaú. Ko e siasi ʻeni ʻo e kamataʻanga foʻoú! Ko e siasi ʻeni ʻo e toe feinga peé!
Ko e Siasi ʻEni ʻo e Kamataʻanga Foʻou
Ko e papitaiso ʻi he vaí mo e Laumālié, ʻoku “fanauʻi foʻou” ai kitautolu pea tau lava ai ʻo “felakaʻi ʻi he moʻui foʻou.” Ko e hā e lahi ʻo e ʻamanaki lelei ʻoku ʻomi ʻe he kamataʻanga foʻou ko iá ki ha taha kuo fefaʻuhi mo e mafasia ʻo e angahalá pe mamahi koeʻuhí ko e ngaahi nunuʻa ʻo ha moʻui mohu faingataʻa mo e ngaahi vā fetuʻutaki ʻoku ʻikai iku leleí? Naʻe ʻikai ha angahala ʻa Sīsū ke fakamolemoleʻi Ia pe te Ne fiemaʻu ha kamataʻanga foʻou ʻi Heʻene moʻuí, ka naʻe papitaiso Ia, ʻo fakahā mai ai ʻa e hala ki he kamataʻanga foʻou kuó Ne tofa maʻatautolu kotoá.
Pea ʻoku ʻikai tuʻo taha pē ʻetau kamata foʻoú. ʻOku tau faʻa fakakaukau ko ʻetau papitaisó ko e faingamālie pē ia ʻe taha ke kamata foʻoú. ʻOku ʻikai. ʻOku ʻikai ke taha pē hotau faingamālié. ʻE lava ke hoko e kamata foʻou ko ʻení ʻi he ʻaho kotoa pē! Pea ʻi he uike kotoa pē ʻi heʻetau kai ha kiʻi konga mā mo inu ha kiʻi ipu vai ko e fakamanatu ʻo e meʻaʻofa ʻo hotau Fakamoʻui haohaoá, ʻa ia naʻe pekia ʻi he taumuʻa pau ke foaki mai ha ngaahi kamataʻanga foʻou ʻi he lahi taha te tau fiemaʻú! ʻOku foaki mai ʻe Sīsū ha kamataʻanga foʻou ʻi he lahi taha te tau fiemaʻú.
ʻI heʻetau tukupā mo fiefia ʻi ha moʻui foʻou ʻia Kalaisí, te tau lava ʻo hoko ko “ha fakatupu foʻou,” ʻa ia ʻe mole atu ai ʻa e ngaahi meʻa motuʻá kae hoko e meʻa kotoa pē ʻo foʻou. Ko e hā ʻa e fakaʻatā ʻoku ʻomi ʻe he kamata foʻou ko iá ki ha laumālie ʻoku fāifeinga, ʻi he hokohoko atu ke fili ʻa e tui ki he mālohi hotau Huhuʻí ke fakamoʻui mo fakafoʻoú, neongo e ngaahi fakafeʻātungia fakalotosiʻi ʻo e moʻui ʻi ha māmani hingá? Naʻe ʻikai teitei tukuange ʻe he Fakamoʻuí ʻEne tukupā ke fakahoko e finangalo ʻo e Tamaí mo fakakakato Hono misiona fakalelei fakalangí, neongo ʻa e mamahi naʻe tupu ai ʻa ʻEne teteteté, ke tafe ʻa e taʻataʻá mei he ava kotoa ʻo e kilí, ke mamahiʻia ʻa e sinó mo e laumālié, pea mo lotua ke toʻo atu ʻa e ipu mahí. Naʻá Ne toe fakatātaaʻi mai kiate kitautolu ʻa e fōtunga ʻo e kātaki faivelenga mo e ʻOtuá.
ʻI he fuakava kotoa pē ʻoku tau fakahokó mo e feinga kotoa ʻoku tau fai ke tauhi iá, te tau lava ʻo maʻu “ha loto foʻou” mo “ha laumālie foʻou” ʻoku kakato ange. Ko e lahi ange ʻetau fakaafeʻi ʻEne leleí ki hotau lotó mo kapusi ʻa e ngaahi fakakaukau fakatupu loto-siʻí, ʻoku tau hoko māmālie ai ko Hono kakai koeʻuhí ʻoku tau fokotuʻu moʻoni Ia ko hotau ʻOtua. ʻOku finangalo moʻoni ʻa Sīsū ke hoko ko hotau Tuʻi mo hotau Tauhisipi pea mo hotau Pilinisi ʻo e Melinó, pea ʻe lava ke tau fili ke Ne hoko ʻo pehē ʻi hotau lotó mo e fakakaukaú.
Ko ha Kamataʻanga Foʻou ʻi he Founga ʻo ʻEtau Vakai ki he Fakatomalá
ʻOku fakaava ʻe he fakatomalá ʻa e matapā ki heʻetau kamataʻanga foʻoú, toe feinga foʻoú, mo e ngaahi faingamālie hono uá. Kuo fakamaʻalaʻala ʻe he ngaahi akonaki ʻa siʻotau Palesiteni ʻofeina ko Lāsolo M. Nalesoní ha ngaahi maʻuhala fekauʻaki mo e meʻaʻofa fakalangi ʻo e fakatomalá, pea ʻoku ou tui ʻoku kamata ke mahino ia kiate kitautolu.
ʻOku fakafiefia e fanongo ki hono fakamatalaʻi ʻe hotau toʻu tupú ʻa e ʻuhinga ʻo e fakatomalá kiate kinautolú. Ne u toki fanongo kimuí ni ki ha pehē ʻe ha finemui fofonga malimali, “ʻI heʻeku fakakaukau ki he fakatomalá, ʻa e fakatomala fakaʻahó, ʻoku ou ongoʻi ha fiefia lahi mo e ʻamanaki lelei. ʻOku ou ongoʻi e ʻofa mo e fiefia ʻa ʻeku Tamai Hēvaní mo hoku Fakamoʻuí. ʻOku ʻikai ke u manavahē ke lotu ki he Tamai Hēvaní ʻo kolea ʻEne tokoní ʻi ha meʻa pē ʻoku ou faingataʻaʻia ai. ʻOku ou ʻilo ʻoku ʻikai ke Na feinga ke maʻu haʻaku fai ha fehalaaki. ʻOku mafao mai Hona ongo toʻukupú. Kiate au ko e fakatomalá ʻeni,” ko ʻene fakamatalá ia. ʻOku mahino ki he finemui ko ʻení ʻoku tuʻunga ʻia Sīsū Kalaisi ʻa ʻene lava ʻo fai ha ngaahi kamataʻanga foʻoú!
Ko ha Kamataʻanga Foʻou maʻá e Tokotaha Kotoa, ʻi he Taimi Kotoa
ʻOkú ke fiemaʻu nai ha kamataʻanga foʻou? Te ke lava nai ʻo kamata foʻou, ʻa koe? Fakakaukau ki he kakai ne ngāue fakaetauhi ki ai ʻa e Fakamoʻuí—ʻa e kakai naʻá Ne akoʻi, fakamoʻui, fokotuʻu mei he maté, fakamolemoleʻi, mo toe fakafoʻoú. Naʻá Ne fili nai kinautolu mei ha tuʻunga fakaʻekonōmika pe puipuituʻa pau? Naʻá Ne fakafaikehekeheʻi nai ʻa e angatonú mo e faiangahalá? Naʻá Ne fakamakehekeheʻi nai ʻa e kakaí koeʻuhí naʻa nau taau pe ʻofaʻi lahi ange kinautolu? ʻIkai.
Naʻe omi ha niʻihi kiate Ia mo ha tui lahi ki Hono mālohi ke fakamoʻuí—ko e fefine naʻe ʻau totó, ko e ʻeikitau Loma naʻe mei mate ʻene tamaioʻeikí, ko e tangata kiliá, Sailosi, mo e tangata kui ko Patimiusí. Naʻa nau fakaʻaongaʻi loto-toʻa ʻenau tuí, ʻo ʻamanaki ʻe hanga ʻe he lelei mo e mālohi ʻo e lāpai mei Nāsaletí ʻo liliu ʻenau moʻuí mo e fakakaukaú. Pea naʻá Ne fai ia. Naʻá Ne fakaʻaongaʻi tauʻatāina Hono mālohi faifakamoʻuí.
Ka naʻe tāpuekina foki ʻe Sīsū ʻa kinautolu naʻe veiveiua ʻenau tuí, hangē ko e tamai ʻa e tamasiʻi naʻe puké ʻa ia naʻe tangi, ʻo hangē mahalo ko ia kuo mou fakahokó, “ʻEiki, ʻoku ou tui ke ke tokoniʻi au telia ʻeku taʻetuí.” Pea naʻá Ne manavaʻofa foki kiate kinautolu naʻe ʻikai teitei fekumi kiate Iá, ʻo hangē ko e fefine naʻe moʻua ʻi he tonó, ko e uitou ʻo Neiní, ko e tangata faingataʻaʻia ʻi he veʻe vai ʻo Petesetá, pea mo e tangata ne fanauʻi ʻoku kuí. Kuó ke ongoʻi nai ʻEne feʻaluʻaki ʻo fai lelei ʻi hoʻo moʻuí ʻo aʻu ki he taimi kuo teʻeki ke ke fekumi ai kiate Ia pe muimui kiate Iá?
Ki he kakai kotoa ko ʻeni ʻi he folofolá, pea mo kinautolu kotoa ʻe fanongo pea talí, naʻá Ne foaki ange ha kamataʻanga foʻou, ʻo tatau ai pē pe ko ha moʻui foʻou ʻi hono fakamolemoleʻi ʻo e angahalá pe ko ha moʻui foʻou ʻi hono fakamoʻui ʻa e mahakí pe ko ha moʻui foʻou ʻi hono fokotuʻu mei he maté.
Ko e hā e ʻuhinga ʻo e meʻá ni kiate koe mo aú? ʻOku ʻikai ha ngataʻanga ʻo ʻEne leleí mo e ʻaloʻofá mo e manavaʻofá. Ko e kamataʻanga foʻoú ko ha konga mahuʻinga ia ʻo e palani ʻa e Tamaí! Ko e kamata foʻoú ko e misiona ia ʻo e ʻAló! Ko e ngaahi kamataʻanga foʻoú, ngaahi ʻēpoki foʻoú, mo e ngaahi faingamālie foʻoú ko e ʻelito mahinongofua ia ʻo e pōpoaki ʻo e ongoongoleleí!
Kuo fuʻu fuoloa nai hoʻo mavahe mei hoʻo ngaahi fuakavá ke maʻu ha kamataʻanga foʻou? ʻIkai. Kuo tā tuʻo lahi nai hoʻo fai ha meʻa pau ke toe ʻi ai haʻo faingamālie? ʻIkai. Kuo fuʻu mamaʻo nai hoʻo mavahe meia Kalaisí ke Ne tokoniʻi koe ke liliu e huʻunga hoʻo moʻuí ʻo kamata he taimí ni? ʻIkai. Ko e filí pē ʻe taha ʻoku lelei ki ai ʻa e fakakaukau ko ia kuo siva e ʻamanaki kotoa kiate koé. ʻOku ʻikai ke ke pehē koe.
Pea ʻoku ope atu ʻa e kamataʻanga foʻoú mei heʻetau ngaahi angahalá pē mo e ngaahi fehalākí. ʻOku fakafou ʻi he lelei mo e ʻaloʻofa ʻa e Fakamoʻuí, ʻa ʻetau lava ʻo kamata foʻoú ʻa ia ʻokú ne fakatupu ha liliu ʻi he founga fakakaukau motuʻá, tōʻonga moʻui ʻoku koví, natula ʻiteʻitá, ʻulungaanga koví, ongoʻi ʻoku ʻikai ha mālohí, mo e fakahehema ke tukuakiʻi e niʻihi kehé mo e fakaʻehiʻehi mei he fatongia fakatāutahá. Te ke lava moʻoni ʻo liliu ha ngaahi meʻa ʻiate koe kuo taʻu lahi ʻene fakamafasia kiate koé. Te ke lava ʻo toe kamata foʻou ʻo fakafou ʻi he mālohi ʻo e ʻEiki ʻo e ngaahi kamataʻanga foʻoú. ʻOku ʻikai ke Ne teitei foʻi ʻi hono foaki mai ha ngaahi kamataʻanga foʻou kiate kitautolú.
Ko kinautolu ko ia ʻoku toutou fāinga mo e angahala pe fakafeʻātungia tatau, ʻoua te ke foʻi. Kuo teʻeki ke Ne fokotuʻu ha meʻa ke taʻofi ai hoʻo fakalakalaká. Kuo teʻeki ke Ne fokotuʻu ha fakangatangata ki he ngaahi faingamālie te ke maʻú. Vilitaki ki muʻa. Faifeinga pē. Kumi tokoni ki he niʻihi ʻoku mou feohí. Peá ke falala ki he kamataʻanga foʻou ko ia ʻokú ke maʻu he taimi kotoa ʻokú ke tafoki ai ki hoʻo Tamaí ʻi he loto-moʻoní. Siʻaki ʻa e faiangahala ʻi he ʻiloʻilo paú, toutou fehalaaki ʻi he hia tataú, mo e angatuʻu loto-hīkisiá. ʻOku ʻikai fiemaʻu ia ke ke kei nofo ai pē he tuʻunga tatau. Tali lelei ho kamata foʻoú, ho faingamālie fika ua pe tolu pe fā—pe teau—kuo foaki atu kiate koe ʻo fakafou ʻi he taʻataʻa fakalelei ʻo Sīsū Kalaisí.
ʻOku ʻikai ala mafakamatalaʻi ʻa ʻeku houngaʻia ʻi he ngaahi kamataʻanga foʻou kuo ʻomi maʻakú pea mo ia ʻe foaki mai maʻaku he kahaʻú.
Fakaʻosí
Naʻe fakahoko ʻe hotau Fakamoʻuí ha fakaʻakiʻakimui fakaʻosi ʻe taha, ʻa ia ka ne taʻeʻoua ia he ʻikai ha ʻamanaki lelei pe fiefia ʻi he ʻahó ni. Hili e ngaahi mamahi ʻi Ketisemaní pea ʻi he fakaʻosinga ʻo e mamahi ʻi he kolosí, naʻá Ne folofola nounou, “Ko hono ngatá ia.” Kuo fakahoko e kikite ki he Mīsaiá, pea totongi huhuʻi kakato e ngaahi angahala mo e mamahi ʻa e faʻahinga ʻo e tangatá. Naʻá Ne fakahā kuo “ngata” ʻa ʻEne feilaulau taʻefakangatangata mo taʻengatá. Ka he ʻikai kakato ʻEne Fakaleleí kae ʻoua kuó Ne aʻusia tonu ha moʻui foʻou ʻi he ʻaho hono tolú, ko e kamataʻanga foʻou, ko ha tokotaha nāunauʻia kuo toetuʻu ʻo fakafou ʻi he mālohi ʻo e Tamaí.
Koeʻuhí naʻá Ne fakahoko maʻu pē ʻa e ngaahi meʻa naʻe fakahōifua ki Heʻene Tamaí, pea koeʻuhí naʻá Ne “fai … ʻa e meʻa kotoa pē kuo finangalo ʻa e Tamaí [ki aí],” te ta lava ai ʻo kamata foʻou. Kātaki ʻo tali ho kamataʻanga foʻoú, he ʻahó ni, ʻi he taimí ni. Ko Sīsū Kalaisi ʻa e Kamataʻanga mo e Ngataʻanga ʻo ʻetau tuí, ʻi hono ʻomi ha kamata foʻou taʻefaʻalaua kiate kitautolú. Ko Ia ʻa e Kamataʻangá mo e Ngataʻangá—ko e ngataʻanga ʻo ʻetau fakamaá mo e mamahí pea ko e kamataʻanga ʻo ha moʻui foʻou ʻiate Ia, ʻi hono fakaʻatā ke tau maʻu ʻEne ʻaloʻofá, siʻaki ʻa e kuohilí, pea toe kamata ʻi ha ʻēpoki foʻou, ʻi he lahi taha te tau fiemaʻú. Ko e moʻoni “ʻe muimui ʻiate [kitautolu] ʻa [ʻEne] leleí mo e ʻaloʻofá ʻi he ʻaho kotoa pē ʻo [ʻetau] moʻuí.” ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.