Kau Palōfita ʻa e ʻOtuá
ʻOku mahuʻinga ʻa e fanongo mo talangofua ki he leʻo ʻo e palōfitá, ki he pīkitai ki he meʻa lelei kotoa pē kae ʻoua kuo hoko ʻa e Hāʻele ʻAnga Ua Maí.
Siʻi toʻu tupu, he toki fakatahaʻanga konifelenisi fakaʻofoʻofa moʻoni ʻeni ʻoku tau fakahokó! Kuo tau ʻosi fanongo ki ha kau ʻAposetolo moʻui ʻe toko tolu ʻa Sīsū Kalaisi. Ko ha tāpuaki fakaʻofoʻofa moʻoni ia! Pea te tau toe fanongo ki ha taha, ko ʻEletā Henelī B. ʻAealingi. ʻOku kei hokohoko atu pē ʻa e keinanga fakalaumālié!
ʻI heʻeku lea he taʻu kuo ʻosí, ne tau ako e founga ke fehangahangai ai mo e māmani ko ʻení ʻo fakafou ʻi he aʻusia ʻa Tēvita mo Kolaiaté. Manatuʻi e foʻi maka ʻe nimá? ʻI he ʻaho ní, ʻoku ou vahevahe atu ha talanoa mei he Fuakava Motuʻá naʻá ku lau ʻi homou toʻú ʻa ia naʻá ne ʻai ke u fakaʻamu ke hangē ko e helo ʻi he talanoá. ʻOku ʻikai talamai ʻe he Tohi Tapú hono hingoá, ko ia te tau ui ia ko e fefine ʻo Sunemí he ko e hingoa ʻeni ʻo hono koló.
ʻI ha ʻaho ʻe taha, naʻe fou atu ʻa e palōfita ko ʻIlaisá ʻi Sunemi, pea ʻoku tau lau naʻe “ʻi ai ha fefine koloaʻia; pea naʻá ne [fakaafeʻi] ia ke ne kai ha [mā]. Pea naʻe pehē, ʻilonga pē ʻa ʻene alu atu aí, naʻá ne foki atu ke kai mā.” ʻOku ou fakakaukauloto atu naʻe matuʻaki fiefia ʻa e palōfita ko ʻIlaisá ke maʻu meʻatokoni ʻi he ʻapi ʻo e fefiné! Kuo tā tuʻo lahi ʻene faʻa ʻalu ki aí, pea ʻi ha ʻaho ʻe taha naʻe talaange ʻe he fefiné ki hono husepānití, “Vakai mai, ʻoku ou ʻilo ko e tangata māʻoniʻoni ʻeni ʻo e ʻOtuá.”
ʻOku pehē ʻe he fefiné, “Vakai mai, ʻoku ou ʻilo.” ʻOku hangehangē naʻá ne fakaafeʻi ʻa ʻIlaisa ki hono falé taʻe te ne ʻilo ko e palōfitá ia; naʻá ne maʻu ʻene fakamoʻoní ʻo fakafou ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní ʻaki ʻene fakafanongo fakalelei ki he meʻa naʻe lea ʻaki mo akoʻi ʻe ʻIlaisá. (Manatuʻi, naʻe ʻikai ha ʻū tā he taimi ko iá! Ko ia naʻe faingataʻa ke ʻiloʻi ʻa e palōfitá ʻi hono fofongá pē.)
Ka ʻoku ʻikai ngata ai ʻa e talanoá. ʻI ha ʻaho ʻe taha, naʻe pehē ange ʻe he fefiné ki hono husepānití, “Ke ta ngaohi ha kihiʻi potu fale, … pea ke ta tuku maʻana ha mohenga ʻi ai, mo ha palepale, mo ha nofoʻa, mo ha tuʻunga maama: pea ʻe pehē, ʻo ka haʻu ia kiate kitaua, te ne nofo ki ai.”
Naʻe loto-fiemālie ʻa e fefine faivelengá ni ke langa ha loki ʻi hono falé ke ʻi ai ha feituʻu moʻó e palōfitá, ʻi heʻene fou atu ʻi he koló, ke ne nofo ai!
ʻI he ʻaho ní te tau lava ʻo ako ha lēsoni mahuʻinga mei he aʻusia ko ʻení.
Naʻe fakamoʻoniʻi ʻe he ʻEikí ki he fefine Sunemí ko ʻIlaisá ko ha palōfita ia ʻa e ʻOtuá, pea naʻe ngāue ʻa e fefiné ʻaki ʻene talitali lelei ia ki hono falé.
Te tau lava foki mo kitautolu ʻo maʻu ha fakamoʻoni fakataautaha ki he kau palōfita ʻa e ʻOtuá he ʻahó ni mo fakaava hotau lotó mo e ʻatamaí—ʻa hotau falé—ki he pōpoaki ʻa ʻetau Tamai Hēvaní maʻatautolu ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní.
Siʻi toʻu tupu, ʻoku ou fakaafeʻi kimoutolu ke mou fehuʻi pē kiate kimoutolu: “ʻOku ʻi ai nai haʻaku fakamoʻoni fakataautaha ki he kau palōfita moʻui ʻa e ʻOtuá?”
Tau kamata mei he kamataʻangá.
Ko e hā ʻa e palōfita? Ko e palōfitá ko ha tangata ia kuo ui ʻe he ʻOtuá ke lea Maʻana. ʻOku ʻi ai ha kau palōfita ʻi māmani he ʻahó ni, ʻo hangē pē ko ia ʻi he kuonga muʻá.
Ko e kau palōfitá ko ha kau tangata kikite mo ha kau tangata maʻu fakahā. ʻOku ʻuhinga ia te nau lava ʻo sio ki he meʻa ʻoku ʻikai lava ke sio ki ai ʻa e niʻihi kehé, pea te nau lava ʻo kikiteʻi ʻa e ngaahi meʻa ʻe hoko ʻi he kahaʻú. Te nau lava foki ʻo teuteuʻi kitautolu ki he ngaahi faingataʻá. ʻOku maʻu ʻe he kau palōfitá ʻa e ngaahi fekau mo e ngaahi fakahā mei he ʻEikí. ʻOku fakamatala ʻa e tefito ʻo e tui hono hivá ki he hokohoko atu ʻo e fakahaá ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí ni. ʻOku pehē ai, “ʻOku mau tui ki he ngaahi meʻa kotoa pē kuo fakahā mai ʻe he ʻOtuá, mo e ngaahi meʻa kotoa pē ʻokú Ne fakahā mai ʻi he taimi ní, pea ʻoku mau tui te Ne kei fakahā mai ʻamui ha ngaahi meʻa lalahi mo mahuʻinga ʻo kau ki he Puleʻanga ʻo e ʻOtuá.”
Naʻe pehē ʻe ʻEletā Keuli E. Sitīvenisoni, “ʻOku hokohoko atu e fakahā ʻe he ʻEikí ʻa ʻEne ngaahi fekaú mo e finangaló ki Heʻene kau palōfitá he kuongá ni koeʻuhí ʻokú Ne finangalo ke tataki kitautolu ki he fiefiá ʻi he moʻuí ni mo e nāunau fakasilesitialé ʻi he moʻui ka hokó.”
ʻOku malanga ʻaki foki ʻe he kau palōfitá ʻa e ongoongoleleí pea ko e kau faiako mo e kau talafekau fakalaumālie kinautolu ʻa e ʻOtuá ki he tokotaha kotoa pē ʻi he māmaní.
Ko e mēmipa takitaha ʻo e Kau Palesitenisī ʻUluakí mo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá ko ha palōfita, tangata kikite, mo e tangata maʻu fakahā. ʻI heʻenau hoko ko ha fakataha alēlea ʻi he malumalu ʻo e fakahinohino ʻa e ʻEikí, ʻoku nau maʻu ai ʻa e mafai ke fakahā mo fakaʻuhingaʻi ʻa e tokāteliné mo fokotuʻu ʻa e tuʻutuʻuni ki Hono Siasí. ʻOku nau lotua mo fakakaukauʻi lelei, he kuo pau ke loto-taha ʻa e ngaahi tuʻutuʻuni ʻa e ongo kōlomu ko ʻení. ʻI he foungá ni, ʻoku fakapapauʻi mai ai ʻe he ʻEikí kuo pau ke fai Hono finangaló.
ʻOku fakamoʻoni ʻa e kau palōfitá kia Kalaisi—ki Heʻene moʻuí, ʻEne ngāué, mo Hono tuʻunga faka-ʻOtuá.
Tau lau muʻa ha ngaahi fakamoʻoni ʻe niʻihi mei he kau palōfita mei he Tohi ʻa Molomoná.
Naʻe talaki ʻe ʻApinetai:
“ʻE hāʻele hifo ʻa e ʻOtuá tonu ki he lotolotonga ʻo e fānau ʻa e tangatá, pea huhuʻi ʻa hono kakaí.
“Pea koeʻuhi te ne moʻui ʻi he kakanó ʻe ui ai ia ko e ʻAlo ʻo e ʻOtuá.”
Naʻe fakamoʻoni foki mo Samuela ko e tangata Leimaná, ko Sīsū Kalaisi “ko e ʻAlo ʻo e ʻOtuá, ko e Tamai ʻo e langí mo e māmaní, ko e Tupuʻanga ʻo e ngaahi meʻa kotoa pē talu mei he kamataʻangá.”
Pea naʻe pehē ʻe he palōfita ko Molonaí, “Kuó u mamata kia Sīsū, pea kuó ne fefolofolai mo au ko e mata ki he mata.”
ʻI he taimi naʻe ʻaʻahi ai ʻa Kalaisi ki he kau Nīfaí, ko e taha ʻo e ngaahi ʻuluaki meʻa naʻá Ne faí ko hono ui ha Kau ʻAposetolo ʻe toko hongofulu mā ua. Pea naʻá Ne folofola ki he kakaí, “ʻOku monūʻia ʻa kimoutolu ʻo kapau te mou tokanga ki he ngaahi lea ʻa e toko hongofulu mā ua ko ʻeni ʻa ia kuó u filí.”
Tuku muʻa ke u vahevahe atu ha ngaahi lea maʻá e mātuʻá pe kau mēmipa kehe ʻo e fāmilí ʻoku nau tauhi e fānaú. Naʻe akoʻi ʻe he ʻEikí Tonu kia ʻĀtama mo ʻIvi ʻa e ngaahi moʻoni ʻo e palani ʻo e fakamoʻuí. Pea naʻá Ne folofola kiate kinautolu, “ʻOku ou fai kiate [kimoutolu] ha fekau ke [mou] akoʻi tauʻatāina ʻa e ngaahi meʻá ni ki [hoʻomou] fānaú.”
ʻOku ʻuhinga ki he hā ke akoʻi tauʻatāina? Ko hono ako ia ʻo e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí, maʻu ha fakamoʻoni fakataautaha ki ai, pea vahevahe ʻa e ʻilo ko iá mo ʻetau fānaú. ʻOku ʻuhinga ia ke paotoloaki ʻa e ngaahi momeniti akoʻí ʻi loki ako pea ʻi tuʻa fakatouʻosi. ʻOku ʻuhinga ia ke moʻui ʻo fakatatau mo e ʻilo mo e fakamoʻoni ko iá.
ʻOku fakamatalaʻi ʻe he Tohi ʻa Molomoná ʻa e kau tau kei talavou ʻe toko 2,060 ko ha “kau tangata ʻa kinautolu naʻe lea totonu mo anga-fakapotopoto, he kuo akonekina ʻa kinautolu ke tauhi ʻa e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá mo ʻaʻeva angatonu ʻi hono ʻaó.” Naʻe talangofua faivelenga ʻa e kau talavoú ni kia Hilamani, ʻa ia naʻe hoko he taimi ko iá ko honau taki fakakautau pea mo honau palōfita foki, pea naʻa nau ʻiloʻi naʻe fakafonu ʻe heʻenau ngaahi faʻeé honau lotó ʻaki ʻa e moʻoní mo e tuí.
Ngaahi mātuʻa, ʻi he māmani ko ʻeni ʻoku lahi ai e ngaahi leʻó pea taimi ʻe niʻihi ko e fakapoʻulí, kuo fekauʻi kitautolu ʻe he ʻOtuá Tonu ke ohi hake ʻetau fānaú ʻi he māmá mo e moʻoní. Naʻá Ne fakafalala mai kiate kitautolu ʻa e fatongia ke akoʻi ki heʻetau fānaú ʻa e ngaahi moʻoni faifakamoʻui ʻo e ongoongoleleí. Kapau he ʻikai ke tau fai ia, he ʻikai fai ia ʻe māmani.
Siʻi ngaahi kaungāmeʻa kei talavou, ʻoku ʻi ai haʻaku fakaafe kiate kimoutolu: ʻI he ngaahi ʻaho ka hoko maí, ʻoku ou fakaafeʻi kimoutolu ke mou tūʻulutui, fakaava homou lotó, pea lotu ʻi he tui ki he Tamai Hēvaní, ʻo kole kiate Ia ke fakapapauʻi kiate koe ko ʻEne palōfita mo e kau ʻaposetolo kuo filí ko Hono leʻo ia ʻi he māmaní he ʻaho ní.
Naʻe akoʻi mai ʻe he fefine Sunemí, te tau lava ʻo maʻu ʻa e fakamoʻoni ko iá ʻo fakafou ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní. ʻOku ou palōmesi atu ko ʻetau ʻiloʻi pē ko e kau pani kinautolu ʻo e ʻOtuá, ʻe faingofua ange ʻetau moʻuí neongo e ngaahi faingataʻa ʻoku tau fekuki mo iá, koeʻuhí he te tau talangofua ki honau leʻó ʻi he loto-falala, tui, mo e ʻamanaki lelei. ʻOku mahuʻinga ʻa e fanongo mo talangofua ki he leʻo ʻo e palōfitá, ki he pīkitai ki he meʻa lelei kotoa pē kae ʻoua kuo hoko ʻa e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa hotau Fakamoʻuí.
ʻOku fakautuutu ʻa e faiangahala ʻa e māmaní, ka ʻoku mālohi ange ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí mo Hono puleʻangá ʻi ha toe taimi kimuʻa. ʻOku ʻai ʻe Saione hono ngaahi kofu matamataleleí, pea he ʻikai holofa e taloni ʻo Kalaisí. ʻOku ʻamanaki mai ʻa e ʻEikí ke tau tuʻu mālohi ʻi heʻetau fakamoʻoní, ke tau fonu ʻi he tuí, pea fakatomala fakaʻaho. ʻOku falala mai hotau Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisí kiate kitautolu takitaha ke fakahoko ʻEne ngāué.
Naʻe pehē ʻe he Palōfita ko Siosefa Sāmitá, “ʻE kāinga, he ʻikai koā ke tau fai atu ʻi he ngāue mahuʻinga pehē?” Ka neongo ia, koeʻuhí ko e pōpoakí ni ʻoku fakataumuʻa ia ki he toʻu tupú, te u fakaʻaongaʻi ʻa e foʻi lea toʻu tupú kae ʻikai ko e kāingá. Maau?
“ʻE [toʻu tupu], he ʻikai koā ke tau fai atu ʻi ha ngāue mahuʻinga pehē? Laka atu ki muʻa kae ʻoua ʻe fakaholoholomui. Ke mou loto-toʻa ʻe [toʻu tupu]; pea fai atu, fai atu ki he ikuna! Tuku ke fiefia ʻa homou lotó, pea nēkeneka ʻo lahi ʻaupito.”
ʻOku ou houngaʻia ʻi he tataki mo e ngaahi ngāue fakatapui ʻa e kau palōfita moʻuí. ʻOku ou fai atu ʻeku fakamoʻoni molumalu ʻoku uiuiʻi kinautolu ʻe he ʻOtuá ke nau hokohoko atu, fokotuʻu, mo tataki Hono puleʻangá ʻi he māmaní he ʻahó ni. Pea ʻe pehē maʻu ai pē. Ko e ʻEikí maʻu pē te Ne fili ʻEne kau tamaioʻeikí. ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.