Te tau e ti’a ai te mau mea ato’a nei
(Te ’Ohipa 3:21)
Te « parau ’āpī maita’i » faufa’a roa a’e ’e te hanahana, ’o te poro’i ïa ’ua fa’aho’i fa’ahou mai te Fatu Iesu Mesia i tāna ’evanelia ’e tāna ’Ēkālesia i te mau mahana hope’a nei.
’Ua ha’amauhia Te ’Ēkālesia a Iesu Mesia i te Feiā Mo’a i te mau Mahana Hope’a nei ’a 195 matahiti i teienei, i te 6 nō ’Ēperēra 1830.
E ’āmuira’a feiā fa’aro’o iti ’e te mau hau tei putuputu nō taua taime faufa’a rahi ’e te ’oa’oa. E mani’ira’a rahi nō te Vārua tei ha’amaita’i i te ta’ata ato’a i reira ’a fa’aterehia ai te ’ōro’a mo’a, ’ua pūpūhia te hōro’a nō te Vārua Maita’i, ’ua ravehia te mau fa’atōro’ara’a autahu’ara’a ’e ’ua porohia te mau parau nō te ’evanelia a Iesu Mesia.
I te ha’amau-fa’ahou-ra’a i tāna ’Ēkālesia, nā roto i te heheura’a, ’ua nōmino te Fatu ia Iosepha Semita, 24 matahiti, ’ei ti’a fa’atere nō te reira : « ’Ei hi’o, ’ei ’īriti parau, ’ei peropheta, ’ei ’āpōsetolo nā Iesu Mesia, ’ei peresibutero nō te ’ēkālesia nā roto i te hina’aro o te Atua te Metua, ’e te maita’i o tō ’oe Fatu ’o Iesu Mesia. »
E pure ateate tā’u ’ia tauturu mai te Vārua Maita’i ’a feruri ai tātou i te maita’i faufa’a rahi ’e te tāmau o teie ’ohipa ta’a ’ē i tupu i roto i te tua’ā’ai o te ao.
Te ’Ōrama mātāmua
’Ua riro te fa’anahora’a mana o Te ’Ēkālesia a Iesu Mesia i te Feiā Mo’a i te mau Mahana Hōpe’a nei ’ei hope’ara’a nō te tahi ’āna’ira’a ’ohipa temeio mau. ’Ua tupu te mātāmua o teie mau ’ohipa 10 matahiti nā mua atu i te pae apato’erau nō New York.
I te tau fa’atupura’a rā’au nō 1820, ’ua haere te hō’ē tamāroa, tōna i’oa o Iosepha Semita, i roto i te uru rā’au pīha’i mai i tōna fare nō te pure. E mau uira’a tāna nō ni’a i te fa’aorara’a o tōna vairua, ’e tē hia’ai ra ’oia ’ia ’ite « tei hea ra i rotopū i [te mau ’ēkālesia] ato’a ra te ha’apa’ora’a mau, ’ia ’ite [’oia] ē ’o tei hea [tāna] e ’āmui atu. » I ti’aturi Iosepha ē e pāhono mai te Atua i tāna pure ma te arata’i iāna.
E hi’o maita’i ē, ’aita ’o Iosepha i pure nō te ’ite noa e aha te mea ti’a. ’Aita, ’ua pure rā ’oia nō te ’ite e aha te mea ti’a, ’ia rave ’oia i te mea ti’a. ’Ua ani Iosepha ma te fa’aro’o ’e ’ua fa’aoti ’ia rave mai te au i te mau pāhonora’a tāna i fa’ari’i.
« ’Ei pāhonora’a i tāna pure [ateate], ’ua fā mai te Atua te Metua ’e tāna Tamaiti, ’o Iesu Mesia ia Iosepha Semita ’e ’ua ’āvari i ‘te tau e ti’a ai te mau mea ato’a’ (Te ’Ohipa 3:21) mai tei tohuhia i roto i te Bibilia. I roto i te reira ’ōrama, ’ua ha’api’i mai ’oia ē, i muri a’e i te pohera’a o te mau ’āpōsetolo mātāmua ra, ’ua mo’e te ’Ēkālesia o te Faufa’a ’Āpī a te Mesia i ni’a i te fenua nei. » E riro mai Iosepha Semita ’ei mauiha’a nō te fa’aho’i fa’ahou mai i te ha’api’ira’a tumu, te ha’amanara’a ’e te mau fafaura’a ’e te mau ’ōro’a o te ’Ēkālesia tahito a te Fa’aora.
I parau pāpū Iosepha : « ’Ua ’ite atu ra vau e piti ta’ata ; tō rāua teatea ’e te hanahana ’a ti’a noa ai rāua i ni’a a’e iā’u i roto i te reva ra, e ’ore roa ïa e ti’a ’ia fa’aauhia i te hō’ē noa atu mea. ’Ua parau mai ra te hō’ē o rāua iā’u, ma te fa’ahiti mai i tō’u i’oa, ’e ma te fa’atoro atu i tōna rima i ni’a i te tahi, i te nā-’ō-ra’a mai ē—’O tā’u Tamaiti here teie. ’A fa’aro’o iāna ! »
Nā roto i teie ’ōrama ’e te mau ’ohipa hanahana i muri mai, ’ua huru māramarama Iosepha Semita ē ’ua ’ite te Atua ’e Iesu Mesia iāna, ’e tē māna’ona’o ra i tōna fa’aorara’a mure ’ore ’e e misiōni tā rāua nāna e rave. ’Ua ’apo ato’a mai ’oia i te mau ha’api’ira’a faufa’a roa ’ino nō ni’a i te hīro’a, te huru ’e te maita’i roa o te Atuara’a—’e e piti ta’ata ta’a ’ē te Metua ’e te Tamaiti. E Tamaiti iho Iesu Mesia nā te Atua, i te vārua ’e i te ’i’o nei.
’Ua parau Iosepha Semita ē e tino mau tō te Metua i te ao ra ’e tō Iesu Mesia. ’Ua parau ’oia : « E tino ’i’o ’e te ivi tō te Metua mai te au i tō te ta’ata nei te huru ; ’e tō te Tamaiti ato’a ho’i ; ’āre’a rā te Vārua Maita’i ra ’aita tōna e tino ’i’o ’e te ivi, e tino Vārua ana’e rā tōna. »
Tē parau pāpū nei au ē ’o te fāra’a te Metua ’e te Tamaiti ia Iosepha Semita te ’ohipa ’ōmua rahi i te « fa’aho’ira’a mai i te mau mea ato’a i parauhia e te vaha o te mau peropheta mo’a ato’a, mai te ha’amatara’a mai ā o teie nei ao. »
Te Buka a Moromona
Te piti i roto i te ’āna’ira’a ’ohipa temeio tei arata’i i te fa’anahora’a mana o te ’Ēkālesia fa’ahoi-fa’ahou-hia mai a te Fa’aora, ’o te ’īritira’a ïa ’e te taera’a mai o te Buka a Moromona.
« ’Ua fa’ari’i Iosepha Semita i te hōro’a ’e te mana o te Atua nō te ’īriti i te hō’ē pāpa’ira’a tahito : Te Buka a Moromona—Te tahi fa’ahou ’ite nō Iesu Mesia […] Tē vai nei i roto i te mau ’api o teie pāpa’ira’a mo’a te hō’ē parau poto nō te ’ohipa a Iesu Mesia i rotopū i te mau ta’ata nō te pae fenua tō’o’a o te rā i muri mai i tōna ti’afa’ahoura’a. Tē ha’api’i nei te [Buka a Moromona] i te fā o te orara’a ’e tē fa’ata’a nei i te haʼapiʼiraʼa tumu a te Mesia, te pū ho’i nō teie fā. ’Ei hoa pāpa’ira’a mo’a nō te Bibilia, tē fa’a’ite pāpū nei te Buka a Moromona ē, e mau tamaiti ’e e mau tamāhine te mau ta’ata tāhuti ato’a nā te hō’ē Metua here i te ao ra, ’e e ’ōpuara’a hanahana tāna nō tō tātou orara’a, ’e tē paraparau noa nei tāna Tamaiti ’o Iesu Mesia i teie mahana, mai i tahito ra. »
Tātou te mau melo nō te ’Ēkālesia fa’ahoi-fa’ahou-hia mai a te Fa’aora, « tē ti’aturi nei [tātou] ē, e parau te Bibilia nā te Atua ’ia ti’a te ’īritira’ahia ; tē ti’aturi ato’a nei [tātou] ē, e parau Te Buka a Moromona nā te Atua. » Te Buka a Moromona, ’o te tahi fa’ahou ïa ’ite nō Iesu Mesia, ’o tē ha’apāpū i te parau mau o te Bibilia ’e ’o tē fa’aho’i mai i te mau parau mau pāpū ’e te faufa’a rahi o te Bibilia tei mo’e.
Te autahu’ara’a tei fa’aho’ihia mai
Tē ha’api’i nei Te ’Ēkālesia a Iesu Mesia i te Feiā Mo’a i te mau Mahana Hope’a nei ē ’ua mo’e te ’Ēkālesia mātāmua i ha’amauhia e te Fa’aora, mai tāna ha’amanara’a hanahana ’e te ha’api’ira’a tumu ’e te mau fafaura’a ’e te mau ’ōro’a, mai ni’a i te fenua nei. ’Ei tuha’a nō te fa’aho’ira’a mai i tohuhia nō te mau mea ato’a i te mau mahana hope’a nei, ’ua pūpū tino atu te mau peropheta ’e te mau ’āpōsetolo tahito i te ha’amanara’a autahu’ara’a i ni’a ia Iosepha Semita ma te hōro’a iāna i te mau tāviri nō te autahu’ara’a. ’O te toru ïa i roto i te ’āna’ira’a ’ohipa temeio tei arata’i i te fa’anahora’a mana o te ’Ēkālesia fa’ahoi-fa’ahou-hia mai a te Fa’aora.
E fa’ati’a te ha’amanara’a autahu’ara’a i te mau tāvini o te Atua ’ia « mono [iāna ’e ’ia] rave nā roto i tōna i’oa. » « Te mau tāviri o te autahu’ara’a ’o te ha’amanara’a ïa nō te fa’atere i te fa’a’ohipara’a i te autahu’ara’a ’ei maita’i nō te mau tamari’i a te Atua. »
I raro a’e i te arata’ira’a o te Metua ’e o te Tamaiti, ’ua fa’aho’i mai ’o Ioane Bāpetizo tei ti’afa’ahou, i te matahiti 1829, i te ha’amanara’a nō te bāpetizora’a utuhi ’ia mātara te hara. I terā iho matahiti, e toru o nā ’āposetōlo ’ahuru ma piti mātāmua—’o Petero, Iakobo, ’e Ioane—tei fa’aho’i mai i te ti’ara’a ’āposetōlo ’e te tahi atu ha’amanara’a ’e te mau tāviri nō te autahu’ara’a.
Ono matahiti i muri i te fa’anaho-mana-ra’a o te ’Ēkālesia, i roto i te hiero nō Kirtland, ’ua hōro’a ’o Mose, Elia ’e Eliaha ia Iosepha ra i te tahi atu ā ha’amanara’a tei tītauhia nō te fa’atupu i te ’ohipa a te Atua i te mau mahana hope’a nei.
’Ua hōro’a Mose i te mau tāviri nō te ha’aputuputura’a ia ’Īserā’ela.
’Ua hōro’a mai Elia i te tau tuʼuraʼa ʼevanelia a Aberahama, tei roto hoʼi te faʼahoʼiraʼahia mai te fafauraʼa a Aberahama.
’Ua hōro’a mai ’o Eliaha i te mau tāviri nō te mana tā’atira’a, i noa’a ai te ha’amanara’a e ti’a ai te mau ’ōro’a e ravehia i ni’a i te fenua nei ’ia ru’uru’u i roto i te tau mure ’ore, mai te ’āmuira’a i te mau ’utuāfare ’ei tā’amura’a mure ’ore ’o tē fa’ahemo i te pohe.
’Ua fa’anahohia te ’Ēkālesia a Iesu Mesia
I te ’īritira’a Iosepha Semita i te Buka a Moromona, ’ua fa’ari’i ’oia i te mau heheura’a e fa’a’ite nei ē e ha’amau-fa’ahou-hia te ’Ēkālesia a Iesu Mesia. ’Ua a’o rā te Fatu ia Iosepha ’eiaha e fa’anaho i tāna ’Ēkālesia i terā iho taime. ’Aita, « nā roto i te vārua nō te tohu ’e te heheura’a » ’ua heheu te Fatu ia Iosepha i « te mahana ti’a mau […] e ti’a ai [iāna] ’ia fa’ati’a fa’ahou [ā] i tāna ’Ēkālesia i ni’a i te fenua nei. »
’Ua fa’anahohia te ’Ēkālesia ’ia au i te ’āna’ira’a ti’a, i te otira’a noa te fa’aho’ira’a o te autahu’ara’a ’e te matarara’a mai te Buka a Moromona. ’Ua matara mai te mau nene’ira’a mātāmua o te Buka a Moromona i te 26 nō Māti 1830, ’e ’ua fa’anaho-mana-hia te ’Ēkālesia i te 6 nō ’Ēperēra.
« Te ’Ēkālesia a Iesu Mesia i te Feiā Mo’a i te mau Mahana Hope’a nei […] ’o te ʼĒkālesia ïa o te Faufa’a ’Āpī a te Mesia tei fa’aho’i-fa’ahou-hia mai. ’Ua mau teie ’Ēkālesia i ni’a i te orara’a maita’i roa o tāna ’ōfa’i tihi tumu, ’o Iesu Mesia, ’e i ni’a i tāna tāra’ehara mure ’ore ’e tōna ti’afa’ahoura’a mau. ’Ua pi’i fa’ahou Iesu Mesia i te mau ’āpōsetolo ’e ’ua hōro’a ia rātou i te [ha’amanara’a] autahu’ara’a. Tē ani manihini nei ’oia ia tātou pā’āto’a ’ia haere mai iāna ra ’e i tāna ’Ēkālesia, ’ia fāri’i i te Vārua Maita’i, te mau ’ōro’a nō te fa’aorara’a ’e ’ia roa’a ho’i te ’oa’oara’a tāmau. »
Te tau tu’ura’a nō te ’īra’a o te mau tau
Te fāra’a te Metua ’e te Tamaiti ia Iosepha Semita, te ’īritira’a ’e te taera’a mai ’o te Buka a Moromona ’e te fa’aho’i-fa’ahou-ra’a o te ha’amanara’a ’e te mau tāviri o te autahu’ara’a, ’o te mau mea ïa i tītauhia nō te fa’anahora’a i te ’Ēkālesia a te Fatu tei fa’aho’ihia mai, ’a 195 matahiti i teienei.
I roto i te Faufa’a Tahito, ’ua ’īriti te peropheta Daniela i te hō’ē ta’oto nō ni’a i te hō’ē ’ōfa’i tei ’ō’otihia mai ni’a mai i te hō’ē mou’a ’aita rā e rima, ’e ’ua api te ao ato’a nei. Hō’ē matahiti i muri mai i te fa’anahora’ahia te ’Ēkālesia, ’ua a’o te Fatu ia Iosepha Semita ē, fa’ahou ā, « ’ua hōro’ahia atu te mau tāviri nō te bāsileia o te Atua i te ta’ata i ni’a i te fenua nei » ’e « mai reira atu te ’evanelia [a Iesu Mesia] e tere atu ai […] mai te ’ōfa’i i ’ō’otihia nō roto mai i te mou’a ma te rima ’ore. »
Tē parau pāpū nei au : Tē fa’atupu ra te Fatu i tāna parau fafau. Tē ha’amauhia ra te ’Ēkālesia fa’ahoi-fa’ahou-hia mai a te Fa’aora nā te ao ato’a nei ’e ’o te mauiha’a ho’i nā te Atua e « ’āmui ai ’oia i te mau mea ato’a i te Mesia ra, tō te ra’i, ’e tō te ao nei, ’ei iāna. »
Te ’ohipa a te Fatu i te mau mahana hope’a nei, « ’o te hō’ē ïa ’ohipa tei ’ana’anataehia e te nūna’a o te Atua i te mau tau ato’a ; ’o te hō’ē ïa tumu parau tei tāu’aparauhia e te mau peropheta, te mau tahu’a ’e te mau ari’i ma te ’oa’oa ta’a ’ē ; ’ua tīa’i maoro rātou ma te ’oa’oa i te mahana e orahia ai e tātou ; ’e ma te fa’auruhia ’e te mau tīa’ira’a ’oa’oa nō te ra’i mai ’ua hīmene ’e ’ua pāpa’i ’e ’ua tohu rātou nō tō tātou nei tau ; ’ua pohe rā rātou ma te ’ore i ’ite i te mau mea e tupu nei i teie nei mahana. »
I roto i teie tau tu’ura’a ’evanelia rahi roa a’e ’e te hope’a, e « fa’atupuhia te tāhō’ē-maita’i-roa-ra’a o te mau tau tu’ura’a ’evanelia, ’e te mau tāviri, ’e te mau mana, ’e te mau hanahana, ’e ’ia heheuhia mai ho’i, mai te mau mahana nō Adamu ē tae roa mai i teie ’anotau nei. ’E e ’ere ho’i teie ana’e, ’o taua mau mea ato’a rā ’o tei ’ore ā i heheuhia mai mai te fa’atumura’ahia mai ā o te ao nei […] e heheuhia mai ïa […] i roto i teie, ’oia te tau tu’ura’a ’evanelia nō te ’īra’a o te mau tau. »
I fa’ata’a mai ā te peropheta Iosepha ē : « Te mau ’ōro’a ’e te mau hōpoi’a i tītauhia na e te autahu’ara’a, i raro a’e i te mau arata’ira’a ’e te mau fa’auera’a a te Mana hope i roto i te mau tau tu’ura’a, e vai mai ïa i roto i te tau tu’ura’a hope’a […] nō te fa’atupu i te fa’ahoira’a tei parauhia e te vaha o te mau peropheta mo’a ato’a. »
Te mau parau fafau ’e te ’itera’a pāpū
I tāmata na vau i te ha’apoto i te mau tuha’a tumu o te « parau ’āpī maita’i » faufa’a roa a’e ’e te hanahana tā te hō’ē ta’ata, noa atu ā tōna vāhi i roto i te ao, e nehenehe e fa’ari’i—’o te poro’i ïa ’ua fa’aho’i fa’ahou mai te Fatu Iesu Mesia i tāna ’evanelia ’e tāna ’Ēkālesia i te mau mahana hope’a nei.
Tē tītau manihini nei au i te tā’āto’ara’a ’ia ’apo ’e ’ia tāmata i teie poro’i. Tē parau fafau nei au ē te mau ta’ata ato’a e « tuatāpapa nā roto i te pure i te poro’i nō te Fa’aho’i-fa’ahou-ra’a mai, ’e ’o tē haere ho’i ma te fa’aro’o, e ha’amaita’ihia rātou [nā roto i te mana o te Vārua Maita’i] ’e e noa’a tō rātou iho ’itera’a pāpū nō tō te reira hanahana ’e tō te reira fā e fa’aineine i te ao nei nō te Tae-piti-ra’a mai o tō tātou Fatu ’e Fa’aora, ’o Iesu Mesia, mai tei parauhia. » ’Ia ateate ana’e tā ’outou pure ma te mana’o e fa’ari’i ’e e rave mai te au i te pāhonora’a a te Atua, mai te taure’are’a ra Iosepha Semita, e rahi atu ā ïa tō ’outou ’aravihi nō te ’ite mai ’e nō te pāhono i taua ’itera’a hanahana ra.
Tē fa’a’ite nei au ē, ’o te Atua te Metua mure ’ore tō tātou Metua. Tē parau pāpū nei au ’e te fa’a’ite nei ho’i ē, ’o Iesu Mesia te Tamaiti here a te Metua ’e tāna Fānau tahi i roto i te ’i’o. ’O ’oia tō tātou Fa’aora ’e te Tāra’ehara.
’E ma te ’oa’oa, tē fa’a’ite nei au ē, ’ua fā te Metua ’e te Tamaiti i te tamāroa ra Iosepha Semita, ’e ’ua ’ōmua atu ra i te Fa’aho’i-fa’ahou-ra’a mai o te ’evanelia a Iesu Mesia i te mau mahana hope’a nei. Te Buka a Moromona, ’o te tahi fa’ahou ïa ’ite nō Iesu Mesia, ’e tei roto te parau a te Atua. Tei ni’a fa’ahou i te fenua nei te ha’amanara’a autahu’ara’a nō te mono i te Fa’aora ’e nō te rave nā roto i tōna i’oa. ’E ’o Te ’Ēkālesia a Iesu Mesia i te Feiā Mo’a i te mau Mahana Hope’a nei te ʼĒkālesia o te Faufa’a ’Āpī a te Mesia tei fa’aho’i-fa’ahou-hia mai. Tē hōro’a nei au i tō’u ’itera’a pāpū mau ē e parau mau ana’e teie mau mea, nā roto i te i’oa o Iesu Mesia, ’āmene.