’Āmuira’a rahi
Tē hōro’a nei te tāra’ehara a Iesu Mesia i te fa’aorara’a hope’a
’Āmuira’a rahi nō ’Ēperēra 2025


14:16

Tē hōro’a nei te tāra’ehara a Iesu Mesia i te fa’aorara’a hope’a

’A fāriu ai tātou i ni’a ia Iesu Mesia, te Fa’aora o te ao nei, e fa’aora ’oia ia tātou i te mau vero o te orara’a nei nā roto i tāna i tāra’ehara, ’ia au i te fa’anahora’a a te Metua.

Tē hōro’a nei te tāra’ehara a Iesu Mesia i te fa’aorara’a hope’a i mua i te mau tāmatara’a tā tātou e fārerei nei i roto i teie orara’a. ’Ua mā’iti te Peresideni Russell M. Nelson iā’u nō te ha’amo’a i te hiero nō Casper Wyoming i te pae hope’a o te matahiti i ma’iri a’e nei. ’Ua riro te reira ’ei ’ohipa hōhonu, i te pae ferurira’a, ’e i te pae vārua. Ua ha’amāramarama te reira i te ti’ara’a o te mau hiero i roto i te fa’aorara’a i te mau tamari’i a te Atua nā roto i te Tāra’ehara a te Fa’aora.

Tē vai ra i roto i te mau titi nō te mata’eina’a nō te hiero nō Casper Wyoming, te hō’ē tuha’a o te ’ē’a tei fa’a’ohipahia e te mau pionie Feiā Mo’a i te mau Mahana Hope’a nei i te matahiti 1847 ’e tae atu i te 1868. Nō te fa’aineine iā’u nō te ha’amo’ara’a o te hiero, ’ua tai’o fa’ahou vau i te hō’ē tuha’a o te ’ā’amu o te ’ē’a nā pīha’i iho i te ’ānāvai Platte i pīha’i iho ia Casper ’e haere roa atu i Roto Miti. ’Ua riro teie ’ē’a ’ei purūmu nō te mau hanere tausani feiā ’e’ē nō te pae Tō’o’a o te rā. ’Ua fa’atumu rahi tō’u mana’o i ni’a i terā rahira’a e 60 000 pionie feiā mo’a i te mau mahana hope’a nei tei rātere nā ni’a i taua purūmu ra.

’Ua haere mai te rahira’a o tō tātou mau pionie nā ni’a i te pere’o’o tūra’i, terā rā, e 3 000 ri’i noa tei rātere i roto hō’ē ’ahuru pupu pere’o’o huti rima. E va’u o nā pupu pere’o’o huti rima tei rave i teie tere rahi ma te manuia rahi ’e e mea iti roa te ta’ata pohe. ’Ua riro te pupu huti rima a Willie ’e ’o Martin nō te matahiti 1856 ’ei mea ta’a ’ē mau.

’Ua hi’o fa’ahou vau i te mau ’ā’amu nō te mau pupu pere’o’o huti rima a Willie ’e Martin mai te taime ’a ha’amata ai te huru ri’ari’a o te reva. ’Ua ’ite maita’i a’era vau i te mau fifi tā rātou e fa’aruru i te taime ’a haere ai rātou nā ni’a i te ’ānāvai Sweetwater, te Martin’s Cove, te Rocky Ridge ’e te Rock Creek Hollow.

Mau pionie nō te mau pere’o’o huti rima i roto i te hiona

Between Storms [I rōpū i te mau vero], nā Albin Veselka

’Aita vau i tomo i roto i te hiero nō Casper hou te ha’amo’ara’a. I tō’u tomora’a atu i roto i te piha fāri’ira’a, ’ua haru ’oi’oi noa tō’u mata i ni’a i te hō’ē hōho’a pere’o’o huti rima pēnihia tei pi’ihia Between Storms [I rōpū i te vero]. Mea pāpū maita’i ē, ’aita te hōho’a i opuahia nō te fa’a’ite i te mau ati i tupu. I tō’u hi’ora’a i te reira, ’ua mana’o vau ē, « E mea tano teie hōho’a ; ’aita te rahira’a o te mau pionie i fārerei i te mau ’ati. » Eita tā’u e nehenehe e tāpe’a i te mana’o ē, e au te reira i te orara’a. I te tahi mau taime, te vai ra tātou i rotopu i te mau vero ’e i te tahi mau taime i rotopu i te mau anuanua e te maramarama o te mahana.

’Ānāvai Sweetwater.

Heaven’s Portal [Te ’ūputa nō te ra’i], nā Jim Wilcox

I tō’u hi’ora’a i te hōho’a mātāmua i ni’a i te tahi atu patu, tei pi’ihia Te Uputa o te Ra’i, ’ua ’ite a’era vau ē, teie hōho’a pēni nehenehe roa nō te tau ve’ave’a o tei pi’ihia “Te uputa o te Diabolo,” ’e te anavai Sweetwater hau ’e te māramarama e tahe ra nā roto i te reira, te fa’a’ite ra ïa i te nehenehe o te hāmanira’a a te Fatu, ’eiaha te mau fifi noa e fārereihia e te mau pionie i taua tau to’eto’e ri’ari’a ra.

I muri iho ’ua hi’o atu vau i mua, i muri mai i te vāhi nō te parau fa’ati’a hiero, ’e ’ua ’ite au i te hō’ē hōho’a nehenehe roa o te Fa’aora. ’Ua fa’atupu ’oi’oi noa te reira i te mau mana’o mauruuru rahi. Te vai ato’a ra te mau fifi rahi i roto i te hō’ē ao nehenehe rahi. A fāriu ai tātou i ni’a ia Iesu Mesia, te Fa’aora o te ao nei, e fa’aora ’oia ia tātou i te mau vero o te orara’a nei nā roto i tāna i tāra’ehara, ia au i te fa’anahora’a a te Metua.

Nō’u nei, ua riro te vahi tomora’a ’ei fa’aineinera’a maita’i roa nō te mau piha ’ōro’a o te hiero ’o tē fa’ati’a ia tātou ’ia fa’ari’i i te mau ’ōro’a nō te fa’ateiteira’a, ’ia rave i te mau fafaura’a mo’a, ’e ’ia fa’ari’i hope roa ’e ’ia ’ite i te mau ha’amaita’ira’a o te Tāra’ehara a te Fa’aora. ’Ua fa’atumuhia te fa’anahora’a nō te ’oa’oa a te Metua i ni’a i te fa’aorara’a tāra’ehara a te Fa’aora.

Ua hōro’a te ’ohipa tei tupu i ni’a i te mau pionie i te Feiā Mo’a i te mau Mahana Hope’a nei i te hō’ē peu tumu ’ōtahi roa ’e te hō’ē faufa’a ’āi’a pae vārua pūai. Nō te tahi mau ta’ata, e rave matahiti te fa’aineine ra’a hia te revara’a, i muri a’e i to rātou tiavaru-rahi-raa-hia mai Missouri e Navu mai. Nō te tahi atu mau ta’ata, ’ua ha’amata te reira i muri a’e i tō te peresideni Brigham Young fa’aarara’a i te fa’anahora’a nō te pere’o’o huti rima, ’o tei ’ōpuahia nō te fa’a’ōhie ri’i i te revara’a. E mea iti roa a’e te moni nō te mau pere’o’o huti i te mau pere’o’o ’āfata ’e te mau puaatoro.

I te taime ’a fa’a’itehia ai te ’ōpuara’a nō te pere’o’o huti rima, ’ua parau ’o Millen Atwood, te hō’ē misiōnare nō Beretane ē, « ’Ua tere te reira mai te auahi i roto i te ’aihere marō, ’e ’ua pe’e te māfatu o te Feiā Mo’a veve i te ’oa’oa ’e te māuruuru rahi. » E rave rahi o tei “pure ’e tei ha’apae i te mā’a i terā mahana ’e terā mahana, i terā pō ’e terā pō, ia nōa’a ia rātou te ha’amaita’ira’a ia tāhō’ē e tō rātou mau taea’e ’e mau tuahine i ni’a i te mau mou’a.

’Ua fārerei te rahira’a o te Feiā Mo’a e pere’o’o huti rima tō rātou i te mau fifi, terā rā, ’aita rātou i roa’ahia te mau ’ohipa ’ino rahi. E piti rā pupu pere’o’o huti rima, te pupu a Willie ’e te pupu a Martin, ’o tei po’ia, tei to’eto’e, ’e e rave rahi tei pohe.

Te rahira’a o teie mau rātere ua fano rātou mai Liverpool, Peretane, i te ’āva’e Mē nā ni’a e piti pahi. ’Ua tae atu rātou i te pū vaira’a māteria nō te pere’o’o huti rima i te ’oire nō Iowa i te ’āva’e Tiunu ’e Tiurai. Noa atu te mau fa’aarara’a, ’ua taere roa te revara’a o nā pupu e piti nō te haere i te ’āfa’a nō Roto Miti.

’Ua ’ite ’o Brigham Young i te fifi rahi o teie mau pupu nō te taime mātāmua i te 4 nō ’Ātopa 1856. I te mahana i muri mai ’ua ti’a ’oia i mua i te feiā mo’a i Roto Miti ’e ’ua parau atura, « E rave rahi o tō tātou mau taea’e ’e mau tuahine tei roto i te mau ’āfa’a ’e tō rātou mau pere’o’o huti […] ’e e ti’a ’ia ’āfa’ihia mai rātou i ’o nei; e ti’a ia tātou ’ia fa’atae i te tauturu ia rātou […] hou ’a tae mai ai te tau to’eto’e ».

’Ua ani ’oia i te mau ’ēpisekōpo ’ia hōro’a mai e 60 ’āteni, 12 tane faraoa ota ’e ’ua parau atura, « ’A haere ’e ’a arata’i mai terā mau ta’ata i roto i te mau fa’a i teienei. »

’Ia ’āmuihia te mau pionie i roto i nā pupu pere’o’o huti a Willie ’e a Martin, 1 100 ïa rahira’a. E 200 rahira’a o teie feiā mo’a faufa’a rahi tei pohe i roto i te terera’a. ’Ia taerehia te taime fa’aorara’a, e rave rahi atu a o te pohe.

’Ua ha’amata te mau vero to’eto’e fātata e piti hepetoma i muri mai i te fa’aru’era’a te feiā fa’aora i Roto Miti. Te fa’ata’a ra te mau ’ā’amu o te mau melo nō nā pupu a Willie ’e a Martin i te mau ’ati rahi i muri a’e i te ha’amatara’a te mau vero. Tē fa’ata’a ato’a ra teie mau ’ā’amu i te ’oa’oa rahi i te taera’a atu te feiā fa’aora.

Teie te parau a Mary Hurren nō ni’a i te ’ohipa i tupu i tō rātou taera’a mai, « ’Ua tahe te roimata nā ni’a i te pāpāri’a o te mau tāne, ’e ’ua ’ori te mau tamari’i nō te ’oa’oa. ’Ia tae maira te hau i roto i te ta’ata, ’ua tūturi pā’āto’a rātou i roto i te hiona ’e ’ua ha’amāuruuru i te Atua. »

E piti mahana i muri iho, ’ua tītauhia i te pupu a Willie ’ia rātere nā roto i te vāhi fifi roa a’e o te ’ē’a, nā roto ia Rocky Ridge, i roto i te vero to’eto’e. ’Ua tāpae te feiā hope’a i roto i te pūhapara’a i te hora 5 i te po’ipo’i i te mahana i muri iho. Treize personnes périrent et furent enterrées dans une fosse commune.

I te 7 nō Novema, tē piri mai ra te pupu a Willie i te fa’a nō Roto Miti, noa atu rā, ’ua pohe e toru ta’ata. Two days later, the Willie company finally reached Salt Lake, where they had a marvelous greeting and were welcomed into the homes of the Saints.

I taua iho mahana ra, tei te ātea noa ā te pupu a Martin e 523 km i muri i ni’a te ’ē’a, ma te tāmau noa i te ro’ohia i te to’eto’e ’e te nava’i ’oe te mā’a. A few days earlier, they had crossed the Sweetwater River to reach what is now called Martin’s Cove, where they hoped to find protection from the elements. ’Ua parau te hō’ē o te mau pionie, « ’O te haerera’a ’ino roa a’e teie o te pupu nā roto i te ’ānāvai. Te tahi pae o te feiā fa’aora, mai tō’u metua tupuna, ’o David Patten Kimball, 17 noa matahiti tōna ’e tōna mau hoa taure’are’a, « ’o George W. Grant, Allen Huntington, Stephen Taylor ’e Ira Nebeker, ’ua vai noa rātou i roto i te pape to’eto’e e rave rahi hora te maoro » ma te tauturu itoito i te pupu ’ia haere nā roto i te ’ānāvai Sweetwater.

Noa atu ē, ua ha’apa’o-rahi-hia teie ’ohipa, a ’ite ai au i te tahi atu mau mea nō ni’a i te feiā fa’aora, ’ua ’ite au ē, te pe’e nei rātou pā’āto’a i te peropheta ’e ’ua rave rātou i te mau ’ohipa faufa’a roa i roto i te fa’aorara’a i te Feiā Mo’a tei mau i roto i te hepohepo. ’Ua riro te feiā fa’aora ato’a ’ei feiā itoito, mai te feiā ’e’e ato’a.

A tai’o ai au i tō rātou ’ā’amu, ’ua māuruuru vau i te mau tā’aira’a faufa’a roa ’e te ’ōrama mure ’ore i rotopu i te feiā ’e’e. E melo ’o John ’e ’o Maria Linford ’e tā rāua nā tamaiti e toru nō te pupu a Willie. ’Ua pohe ’o John e rave rahi hora hou a tae mai ai te feiā fa’aora mātāmua. ’Ua parau ’oia ia Maria ē, ’ua ’oa’oa ’oia i te mea ē, ’ua rātere ratou. « E’ita vau e ora nō te tāpae i Roto Miti, ’o ’oe rā ’e te mau tamāroa, ’oia ïa, ’e ’aita roa vau e tātarahapa noa a’e i te mau mea tā tātou i ora mai na, mai te peu e pa’ari tā tāua mau tamāroa ’e e fa’atupu ho’i i tō rātou ’utuāfare i Ziona ».

’Ua hōro’a mai te peresideni James E. Faust i teie ha’apotora’a fa’ahiahia : « Te ha’api’i nei tātou i te hō’ē parau mau faufa’a rahi i roto i te tauto’ora’a ’aito a te pionie nō te mau pere’o’o huti rima. E ti’a i te mau mea ato’a ’ia haere nā roto i te auahi a te hō’ē ta’ata tāmā, ’e e nehenehe te mau mea faufa’a ’ore i roto i tō tātou orara’a e reva mai te repo te huru ’e e fa’ariro i tō tātou fa’aro’o ’ei mea ’ana’ana, ’ei mea maita’i roa, ’e ’ei mea pūai. E au ra ē, te vai ra te hō’ē faito hope roa o te pe’ape’a, te oto, ’e pinepine te ’ā’au māuiui nō te mau ta’ata ato’a, e tae noa atu i te feiā e ’imi nei ma te itoito i te rave i te parau-ti’a ’e te ha’apa’o maita’i. Terā rā, o te hō’ē teie tuha’a o te tāmāra’a ’ia ha’amatau i te Atua.”

I roto i Tāna Tāra’ehara ’e te Ti’a-Fa’ahou-ra’a mure ’ore,’ua vāvāhi te Fa’aora “i te mau herepata o te pohe, ma te upo’oti’a i ni’a i te pohe” nō te mau ta’ata ato’a. Nō te feiā ’o tei tātarahapa i tā rātou mau hara, ’ua “rave ’oia i ni’a iāna iho i tō rātou ’ino ’e tā rātou mau ’ōfatira’a ture, ma te fa’aora ia rātou, ’e ma te ha’apa’o i te mau tītaura’a a te parau-ti’a.”

Mai te mea ’aita e tāra’ehara, ’e’ita e ti’a ia tātou ’ia fa’aora ia tātou iho i te hara ’e i te pohe. Noa atu e nehenehe te hara e rave i te hō’ē ’ohipa faufa’a roa i roto i tō tātou mau tāmatara’a, e rahi roa atu te mau fifi o te orara’a nā roto i te mau hape, te mau fa’aotira’a ’ino, te mau ’ohipa ’ino a vetahi ’ē, ’e te mau mea e rave rahi e ’ore e nōa’a ia tātou ’ia arai.

Tē ha’api’i ra te A poro i tā’u ’evanelia: « ’A turu’i ai tātou i ni’a ia Iesu Mesia ’e tāna tāra’ehara, e ti’a iāna ’ia tauturu ia tātou ’ia fa’a’oroma’i i tō tātou mau tāmatara’a, mau ma’i ’e mau māuiui. E nehenehe tātou e ’ī i te ’oa’oa, te hau ’e te tāmāhanahanara’a. Te mau mea tano ’ore ato’a i roto i te orara’a, e nehenehe e fa’a’āfarohia nā roto i te tāra’ehara a Iesu Mesia. »

I roto i teie tau pāsa, e rōtahi tātou i ni’a i te Fa’aora ’e i tāna tusia tāra’ehara. Te hōro’a nei te Tāra’ehara i te ti’aturira’a ’e te māramarama i te hō’ē taime e au ra e mea pouri ’e te ’oto nō te mau ta’ata e rave rahi. ’Ua parau te Peresideni Gordon B. Hinckley « ’Ia hi’opo’a-ana’e-hia te ’ā’amu tā’āto’a […] ’aita e mea fa’ahiahia roa, te hanahana, ’e te rahi mai teie ’ohipa aroha. »

Te hōro’a nei au e toru a’ora’a o tā’u e ti’aturi nei ē, e mea faufa’a roa nō tō tatou nei ’anotau.

A tahi, ’eiaha e ha’afaufa’a ’ore i te faufa’a o te ravera’a i te mau mea e nehenehe ia tātou ’ia rave nō te fa’aora ia vetahi ’ē i te mau fifi i te pae tino, i te pae vārua iho ā rā.

Te piti, ’a fāri’i ma te māuruuru i te tāra’ehara a te Fa’aora. E ti’a ia tātou pa’ato’a ’ia tūtava i te fa’a’ite i te ’oa’oa noa’tu ē, te fa’aruru nei tātou i te mau fifi o te orara’a. Tā tātou ’ōpuara’a ’o te orara’a ïa ma te mana’o maita’i i te pae mahana o te purumu. ’Ua hi’opo’a noa vau i tō’u hoa faufa’a roa, ’o Mary, ’ia rave i te reira i tōna orara’a tā’āto’a. ’Ua māuruuru vau i tōna huru hi’ora’a maita’i ’e te fa’a’itoito noa’tu ē, ’ua fa’aruru mātou i te mau fifi i te roara’a o te mau matahiti.

Te toru ’o tā’u a’ora’a o te fa’ata’ara’a ïa i te hō’ē taime tāmau nō te feruri ma te ha’apa’o maita’i i te Tāra’ehara a te Fa’aora. ʼE rave rahi mau rāveʼa nō te rave i te reira i roto i tā tātou iho mau ’ohipa nō te fa’aro’o. Terā rā, e mea faufa’a roa te haerera’a i te purera’a ’ōro’a e te ’amura’a i te ’ōro’a.

E mea faufa’a ato’a te haere-tāmau-ra’a i te hiero mai te mea e nehenehe. Tē hōro’a nei te hiero i te hō’ē ha’amana’ora’a tāmau nō ni’a i te Tāra’ehara a te Fa’aora ’e te mau mea tāna e upo’oti’a mai. E te mea faufa’a roa’tu ā, nā te haerera’a i te hiero e tauturu ia tātou ’ia fa’aora i te pae vārua i tei herehia e tātou, ’e to tātou mau tupuna atea roa.

I roto i tā tātou ’āmuira’a i ma’iri a’e nei, ’ua ha’apāpū mai te Peresideni Russell M. Nelson i teie parau tumu ma te parau ē,“E tauturu […] te mau ha’amaita’ira’a [Hiero] ’ia fa’aineine i te hō’ē nuna’a ’o tē tauturu i te fa’aineinera’a i te ao nei nō te tae-piti-ra’a mai o te Fatu !”

’Eiaha roa’tu tātou e ha’amo’e i te mau tusia ’e te mau hi’ora’a o te mau u’i nā mua atu, terā rā, e mea ti’a ia fa’atumuhia tō tātou ha’amaita’ira’a, tō tātou māuruuru, ’e tō tātou ha’amorira’a i ni’a i te Fa’aora o te ao nei ’e Tāna tusia tāra’ehara. Tē fa’a’ite pāpū nei au ē, te tāviri nō te ’opuara’a ’oa’oa a te Metua o te tāra’ehara ïa i ravehia e tō tātou Fa’aora ’o Iesu Mesia. Tē ora nei ’oia ’e tē arata’i nei i tāna ’Ēkālēsia. Tē hōro’a nei te tāra’ehara a Iesu Mesia i te fa’aorara’a hope’a i mua i te mau tāmatara’a tā tātou e fārerei nei i roto i teie orara’a. I te i’oa o Iesu Mesia, ’āmene.

Fa’ata’ara’a

  1. ’Ua ha’amo’ahia te hiero nō Casper Wyoming i te 24 nō Novema 2024.

  2. E mea ’āpī roa vau i tō’u ’itera’a i te mau ’ā’amu o nā pupu a Willie ’e a Martin ’e i te mau ’ati rahi tā rātou i fa’aruru. Tei roto ato’a tō’u pāpā rū’au, ’o David Patten Kimball, i te pupu ta’ata nō Roto Miti Valley tā te peresideni Brigham Young i tono nō te fa’aora i teie feiā mo’a. (Hi’o Feiā mo’a : Te ’ā’amu o te ’Ēkālesia a Iesu Mesia i te mau Mahana Hope’a nei buka 2, No Unhallowed Hand, 1846–1893 [2020], 237.)

  3. Albin Veselka, between Storms, hōho’a pēni mātāmua i roto i te Hiero nō Casper Wyoming (hi’o « Casper Wyoming Temple Open House Commences », Newsroom, 26 nō ’Ātete 2024, newsroom.ChurchofJesusChrist.org).

  4. I roto i te ata ’e te mahana, e pārahi te Fatu i pīha’i iho iā’u ! (« ’Ei Iā’u nei », Te mau Hīmene, N°68).

  5. Jim Wilcox, Heaven’s Portal, hōho’a pēni mātāmua i roto i te Hiero nō Casper Wyoming (hi’o « Casper Wyoming Temple Open House Commences », newsroom.ChurchofJesusChrist.org).

  6. Joseph Brickey, Risen Hope, giclée nō te hoho’a pēni mātāmua (hi’o « Casper Wyoming Temple Open House Commences », newsroom.ChurchofJesusChrist.org).

  7. Hi’o William G. Hartley, « Te vaira’a o te mau mupu pere’o’o huti rima mōmoni i roto i te ’ā’amu nō te mau ta’ata rātere i te fenua Marite », The Annals of Iowa, buka 65, nūmera 2, 3 (Spring/Summer 2006), 107–9.

  8. Millen Atwood, « Account of His Mission », Deseret News, 26 nō Nōvera 1856, 300; fa’ahitihia i roto Andrew D. Olsen ’e Jolene S. Allphin, Follow Me to Zion: Stories from the Willie Handcart Pioneers (2013), xi.

  9. ’Ua haere te mau pupu pere’o’o huti rima Hodgetts ’e Hunt i pīha’i iho i te pupu pere’o’o huti rima a Martin ’e ’ua tītau-ato’a-hia ’ia fa’aorahia rātou.

  10. Te rahira’a o te pupu a Willie ’ua fa’aru’e rātou i Liverpool, Peretāne nā ni’a i te pahip Thornton i te 4 nō Mē, 1856. Te rahira’a o te pupu a Martin ’ua fa’aru’e rātou i Liverpool, Peretāne nā ni’a i te pahip Horizon i te 25 nō Mē, 1856.

  11. Hi’o « Handcart Camp Dedicated in Iowa as Historic Site », Church News, 9 nō ’Ātete 1980, 3, 5.

  12. Brigham Young, « Remarks », Deseret News,, 15 nō ’Ātopa 1856, 252 ; ’ua fa’a’āpīhia te pāpa’ira’a.

  13. “Te mau parau,” a Brigham Young, 252.

  14. Hi’o Olsen and Allphin, Follow Me to Zion, 217.

  15. Mary Hurren, i roto Olsen and Allphin, Follow Me to Zion, 131.

  16. I te 23 nō tiurai 1994, ’ua ha’amo’a te peresideni Gordon B. Hinckley i te Fa’ahanahanara’a Rock Creek Hollow ’e ’ua hōro’a i te ha’amaita’ira’a i te Feiā Mo’a ha’apa’o maita’i tei pohe i muri a’e i te haerera’a nā ni’a i te Rocky Ridge (hi’o Julie Dockstader Heaps, « Trail of Handcart Pioneers Sanctified by Sacrifice » Church News, 30 nō Tiurai 1994, 8–9, 11). ’Ua ’āpe’e te Peresideni Robert Scott Lorimer i te Peresideni Hinckley i te ha’amo’ara’a. ’Ei peresideni titi nō te titi nō Riverton Wyoming, ’ua rave oia i te hō’ē ti’ara’a faufa’a roa i roto i te fa’ata’ara’a ’e te hi’opo’ara’a i te mau ’ohipa o te ’ā’amu ’e te pae vārua nō te feiā tei fārerei i te ati.

  17. Hi’o i te buka ’ā’amu a James G. Willie, 7 nō novema 1856, Church History Library, Salt Lake City.

  18. John Jaques, “Te tahi mau ha’amana’ora’a,” Salt Lake Daily Herald, 15 nō Tītema 1878, 1.

  19. Te feiā mo’a, 2:237. Tō’u pāpā rū’au, ’o Crozier, te tamaiti a David Patten, ’ua ha’api’i mai ’oia iā’u i te mau ha’api’ira’a faufa’a. ’Ua ha’apāpū ’oia ē, ’ua pe’e ’o Davida i te peropheta, ’e mea ti’a ia tātou ’ia pe’e i te parau a’o a te peropheta i tō tātou nei anotau.

  20. John Linford, i roto Golden C. Linford, Linford Family Heritage (1995), 214 ; hi’o atoa Val Parrish, « President’s Message », Pioneer, buka 71, N°3 (Fall 2024), 1.

  21. James E. Faust, in « Faith in Every Footstep: The Epic Pioneer Journey » (fa’a’ite’itera’a video i roto i te ’āmuira’a rahi, 6 nō ’Ēperēra 1997), Ensign, Mē 1997, 63.

  22. Mosia 15:8.

  23. Mosia 15:9; hi’o ato’a Alama 34:16.

  24. Hi’o Alama 22:12–15.

  25. ’Ia poro haere i tā’u nei ’evanelia : E arata’i nō te fa’a’itera’a i te ’evanelia a Iesu Mesia2023), 56.

  26. Gordon B. Hinckley, « Te ’ā’amu fa’ahiahia ’e te parau mau nō Noela », Liahona, Dec. 2000, 4.

  27. ’Ua ha’api’i ’e ’ua ora te peresideni Thomas S. Monson i te parau tumu fa’aora (hi’o Te mau Ha’api’ira’a a te mau Peresideni o te ’Ēkālesia : Thomas S. Monson [2020], 67–76).

  28. Russell M. Nelson, « E ho’i fa’ahou mai te Fatu ’o Iesu Mesia », Liahona, Nov. 2024, 121.