Konifelenisi Lahi
“ʻI He Meʻá ni ‘E ‘Ilo Ai ‘e he Kakai Kotoa Pē Ko ‘Eku Kau Ākonga ‘A Kimoutolu.”
Konifelenisi lahi ʻo ʻEpeleli 2025


15:5

“ʻI He Meʻá ni ‘E ‘Ilo Ai ‘e he Kakai Kotoa Pē Ko ‘Eku Kau Ākonga ‘A Kimoutolu.”

Ko ʻetau ʻofa ki he ʻOtuá mo ʻEne fānaú ko ha fakamoʻoni mālohi ia ki he māmaní ko e Siasi moʻoni ʻeni ʻo e Fakamoʻuí.

ʻI he ngaahi taʻu lahi kuohilí naʻá ku folau ai mo Sisitā ʻUkitofa ʻo fou atu ʻi he tafaʻaki fakatonga ʻo Siamané. Ko e meʻa ʻeni kimuʻa siʻi pē ʻi he Toetuʻú pea naʻá ma fakaafeʻi ha kaungāmeʻa lelei ʻoku ʻikai ko ha mēmipa ʻo e Siasí, ke mau kau fakataha ʻi heʻema lotu ʻo e ʻaho Sāpaté. Naʻá ma ʻofa ʻi he kaungāmeʻa mamae ko ʻení, pea naʻe angamaheni mo fakanatula pē ke vahevahe mo ia ʻema ongo ki he Fakamoʻuí mo Hono Siasí pea fakaafeʻi ia ke ne haʻu ʻo mamata! Naʻá ne tali ʻa e fakaafé pea kau fakataha mo kimaua ʻi he ngaahi fakatahaʻanga ʻa ha kolo ofi mai pē.

Kapau kuó ke fuofua ʻomi ha kaungāmeʻa ki he lotú, mahalo te ke lava ʻo ʻiloʻi ʻa e anga ʻo e meʻa naʻá ku ongoʻi ʻi he pongipongi Sāpate ko iá. Naʻá ku loto ke haohaoa ʻa e meʻa kotoa pē. Ko ha tokotaha tuʻunga fakaako māʻolunga mo fakalaumālie ʻa homa kaungāmeʻá. Naʻá ku ʻamanaki fakamātoato ʻe ola lelei ʻaupito ʻa e ngaahi fakatahaʻanga ʻa e kiʻi koló ni ki homa kaungāmeʻá mo nau fakafofongaʻi lelei ʻa e Siasí.

Naʻe lotu ʻa e kiʻi koló ʻi ha ʻū loki totongi ʻi he fungavaka ua ʻo ha falekoloa meʻatokoni. Ke aʻu ki aí, naʻe pau ke mau kaka hake ʻi he ngaahi sitepu ʻi he tafaʻaki ki mui ʻo e falé, ʻo fou hake ʻi he ʻalaha ʻo e koloa naʻe tuku ʻi aí.

ʻI he kamata ʻa e houalotu sākalamēnití, naʻá ku fakakaukau ki hono fuofua aʻusia ʻe hoku kaungāmeʻá ʻa e meʻá ni, pea naʻá ku fakatokangaʻi ha fanga kiʻi meʻa naʻá ku kiʻi fakamāʻia ai. Hangē ko ʻení, naʻe ʻikai ke ongo tatau ʻa e hivá ia mo e Kuaea ʻa e Tāpanekalé. Naʻe lava ke ongona e longoaʻa ʻa e fānau taʻemanongá lolotonga ʻa e sākalamēnití. Naʻe fai ʻe he kau leá honau lelei tahá, ka naʻe ʻikai ke nau taukei ʻi he lea ki he kakaí. Naʻá ku tangutu taʻefiemālie pē ʻi he fakatahá mo e ʻamanaki ʻe lelei ange ʻa e Lautohi Faka-Sāpaté.

Ka naʻe ʻikai ke pehē ia.

Naʻá ku hohaʻa ʻi he pongipongí hono kotoa ki he anga ʻa e fakakaukau ʻa homa kaungāmeʻá ki he siasi ko ʻeni naʻá ma ʻave ia ki aí.

ʻI heʻemau foki ki ʻapi ʻi he hili ʻa e lotú, naʻá ku tafoki hake ke lea ki homa kaungāmeʻá. Naʻá ku loto ke fakamatalaʻi ki ai ko ha kiʻi kolo siʻisiʻi pē ʻeni ia ʻe taha pea ʻoku ʻikai ke ne fakafofongaʻi lelei ʻe ia ʻa e Siasí fakakātoa. Ka ki muʻa peá u leá, naʻe ʻuluaki lea mai homa kaungāmeʻá.

Naʻá ne pehē mai, “Naʻe fakaʻofoʻofa moʻoni ia.”

Naʻe ʻikai ke u ʻilo ʻa e meʻa ke u lea ʻakí.

Naʻá ne hoko atu ʻo pehē, “Naʻá ku fuʻu fakaʻofoʻofaʻia ʻi he anga ʻo e fetauhiʻaki ʻa e kakai ʻi homou siasí. Hangē ʻoku nau haʻu mei he ngaahi puipuituʻa kehekehe, ka ʻoku mahino e moʻoni ʻenau mātuʻaki feʻofaʻakí. ʻOku ou fakakaukau atu naʻe finangalo ʻa Kalaisi ke peheni Hono Siasí.”

Sai, naʻe vave ʻaupito ʻeku fakatomala ʻi heʻeku loto-fakamāú. Naʻá ku fakaʻamu ke maʻu ha fakatahaʻanga haohaoa ke fiefia ai hoku kaungāmeʻá. Ka naʻe maʻu ʻe he kāingalotu ʻo e koló ni ha laumālie ʻo e ʻofa haohaoá, angaʻofá, faʻa kātakí, mo e manavaʻofá.

Koeʻuhí Foki Ke Lava ʻa e Tuí ʻo Tupulaki ʻi he Māmaní

Siʻoku ngaahi tokoua mo e tuofāfine, siʻi ngaahi kaungāmeʻa, ʻoku ou ʻofa ʻi he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní. Ko e Siasi moʻoni mo moʻui ia ʻo e Fakamoʻuí, pea ʻokú ne akoʻi ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisi kuo fakafoki kakato maí. ʻOku ʻi ai ʻa e mālohi mo e mafai ʻo Hono lakanga fakataulaʻeikí. ʻOku tataki fakataautaha ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e Siasí ni, ʻo fakafou mai he kau tamaioʻeiki kuó Ne uiuiʻi mo fakamafaiʻí, pea ʻi ha palōfita moʻui, naʻa mo Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni. Kuo foaki ʻe he Fakamoʻuí ki he Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ha misiona makehe ke tānaki fakataha e fānau ʻa e ʻOtuá pea teuteuʻi ʻa e māmaní ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí. ʻOku ou fakamoʻoni ʻoku moʻoni ʻa e ngaahi meʻá ni hono kotoa.

Ka ʻoku mahuʻinga ke manatuʻi ko e tokolahi taha ʻo e kakai ʻoku nau aʻusia ʻa e fuofua taimi ke ʻalu ai ki he Siasi ʻo Sīsū Kalaisí, ʻoku ʻikai ke nau fakakaukau kinautolu ki he mafai ʻo e lakanga fakataulaʻeikí pe ngaahi ouaú pe ko hono tānaki fakataha ʻo ʻIsilelí. Makehe mei ha toe meʻa, ko e meʻa ʻoku ngalingali te nau fakatokangaʻí ko e anga ʻenau ongoʻí ʻi heʻenau feohi mo kitautolú mo e anga ʻetau fetauhiʻakí.

“Ke mou feʻofaʻaki,” ko e folofola ia ʻa Sīsuú. “ʻI he meʻá ni ‘e ʻilo ai ‘e he kakai kotoa pē ko ‘eku kau ākonga ‘a kimoutolu.” ʻOku faʻa fuofua maʻu ʻa e fakamoʻoni ʻa ha taha kia Sīsū Kalaisi ʻi he taimi ʻokú ne ongoʻi ai ʻoku ʻofaʻi ia ʻi heʻene ʻi he kau ākonga ʻa Sīsū Kalaisí.

Naʻe folofola ʻa e Fakamoʻuí naʻá Ne fakafoki mai Hono Siasí koeʻuhí “ke lava ʻa e tuí ʻo tupulaki ʻi he māmaní.” Ko ia ai, ʻi he taimi ʻoku ʻaʻahi mai ai ʻa e kakaí ki he ngaahi fakatahaʻanga ʻa hotau Siasí, ʻoku finangalo e Fakamoʻuí ke nau mavahe atu mo ha tui mālohi ange kiate Ia! Ko e ʻofa ko ia ʻoku ongoʻi ʻe hotau ngaahi kaungāmeʻá ʻiate kitautolú te ne hiki hake kinautolu ke nau toe ofi ange ai kia Sīsū Kalaisi! Ko ʻetau taumuʻa faingofuá ia ʻi he taimi kotoa pē ʻoku tau fakataha aí.

Ka ʻi ai ha taha ʻoku fekumi ki ha tui lahi ange ʻia Kalaisi, pe ko ha fehokotaki vāofi ange ki he Tamai Hēvaní, ʻoku totonu ke ne ongoʻi lata ʻi he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní. ʻE fakanatula mo angamaheni pē hono fakaafeʻi mai kinautolu ki heʻetau ngaahi fakatahaʻangá ʻo hangē pē ko hono fakaafeʻi mai kinautolu ki hotau ngaahi ʻapí.

Ko e Tuʻunga Lelei Tahá mo e Meʻa Moʻoní

ʻOku ou fakatokangaʻi ʻi he taimí ni, ʻoku ou fakamatalaʻi ʻa e tuʻunga lelei tahá. Pea ʻi he moʻui fakamatelié ni ʻoku tātaaitaha haʻatau aʻusia e tuʻunga lelei tahá. Pea “ʻoua ke aʻu ki he ʻaho haohaoá,” ʻe ʻi ai maʻu pē ha kehekehe ʻi he tuʻunga lelei tahá mo e meʻa moʻoní. Ko e hā leva te tau fai ʻi he taimi ʻoku ʻikai ke tau ongoʻi ai naʻe haohaoa ʻa e Lotú? ʻA e taimi, ʻi ha faʻahinga ʻuhinga pē, ʻoku ʻikai ke tanumaki ai ʻe hotau uōtí ʻa e tuí pe ʻofa haohaoá? Pe taimi ʻoku tau ongoʻi ʻoku ʻikai fakakau atu kitautolú?

Ko e taha ʻo e meʻa ʻoku ʻikai totonu ke tau faí ko hono taʻofi ʻo e fāifeinga ki he tuʻunga lelei tahá!

ʻOku kau ʻi he peesi talamuʻaki ʻo e Tohi ʻa Molomoná ʻa e fakatokanga mahuʻinga ko ʻení: “Kapau ʻoku ʻi ai ha ngaahi meʻa hala, ko e ngaahi fehalaaki ia ʻa e tangatá; ko ia, ʻoua naʻa fakaangaʻi ʻa e ngaahi meʻa ʻa e ʻOtuá.”

ʻE lava nai ke ʻi ai ha “ngaahi tōnounou” ʻa ha tohi—pe ko ha siasi pe ko ha taha—mo ha “ngaahi fehalaaki” kae kei hoko pē ko e ngāue ʻa e ʻOtuá?

Te u tali leʻolahi ki ai ʻio!

Ko ia ai, lolotonga ʻetau fāifeinga ki he ngaahi tuʻunga ʻulungaanga māʻolunga ʻo e ʻEikí, tau toe fekātakiʻaki foki. ʻOku tau akoako kotoa pē pea ʻoku tau fakafalala kotoa ki he Fakamoʻuí ki haʻatau faʻahinga fakalakalaka pē. ʻOku moʻoni ia maʻatautolu fakafoʻituitui, pea ʻoku moʻoni ia ki he puleʻanga ʻo e ʻOtuá ʻi he māmaní.

ʻOku fakaafeʻi kitautolu ʻe he ʻEikí ke ʻoua te tau kau pē ki Hono puleʻangá ka ke tau vēkeveke ke kau ʻi hono langa iá. ʻOku fakatetuʻa mai ʻa e ʻOtuá ki ha kakai ʻoku nau “loto-taha pē mo fakakaukau taha.” Pea ke loto tahá kuo pau ke tau fekumi ki ha ngaahi loto ʻoku maʻa pea ʻe fiemaʻu ki ai ha fuʻu liliu lahi ʻo e lotó.

Ka ʻoku ʻikai ʻuhinga ia ke liliu hoku lotó ke tatau mo haʻaú. Pe ʻuhinga ia ke liliu ho lotó ke tatau mo haʻakú. Ka ʻoku ʻuhinga ia ke liliu kotoa hotau lotó ke tatau mo e Fakamoʻuí.

Kapau ʻoku teʻeki ai ke tau aʻu ki he tuʻunga ko iá, manatuʻi: ʻi he tokoni ʻa e ʻEikí, ʻoku ʻikai ha meʻa ia ʻe taʻe malava.

Feʻunga mo Talitali Lelei

Pea kapau ʻe faifai ange peá ke ongoʻi ʻoku ʻikai ke talitali lelei koe, kātaki ʻo ʻiloʻi ʻoku ʻikai ko koe pē. ʻIkai nai kuo tau ʻosi foua kotoa ha ngaahi tūkunga ʻi he moʻuí naʻa tau ongoʻi ai ko ha muli kitautolu? Kuo tuʻo lahi haʻaku aʻusia ʻa e meʻa ko iá. ʻI hoku taʻu 11, naʻe fakamālohiʻi hoku fāmilí ke hiki mei homau ʻapí ki ha feituʻu mātuʻaki foʻou. Naʻe kehe ʻa e meʻa kotoa mei he meʻa naʻá ku anga ki aí. Pea naʻe ʻiloʻi ʻe he fānau kehé mei he tō ʻeku leá naʻá ku kehe au mei he meʻa naʻa nau anga ki aí. ʻI ha taimi naʻá ku mātuʻaki fiemaʻu moʻoni ai ʻa e tōʻonga fakakaumeʻá mo ongoʻi ʻoku fakakau aú, naʻá ku ongoʻi liʻekina mo taʻelata.

Ko e lahi taha ʻo e ngaahi faikehekehe ʻoku tau fakatokangaʻi ʻi heni ʻi māmaní—ko e ngaahi faikehekehe ʻoku fakaʻaongaʻi ʻe hotau niʻihi ke fakakalakalasi ʻaki ʻa e tokotaha takitaha—ʻoku fekauʻaki ia mo e ngaahi meʻa fakamāmaní: fōtunga fakaesinó, fonua tupuʻangá, leá, valá, anga fakafonuá, mo e alā meʻa peheé. Ka “ʻoku ʻikai [ʻafio ʻa e ʻOtuá ki he ngaahi meʻá] ʻo hangē ko e mamata ʻa e tangatá. He ʻoku sio ʻa e [kakaí] ki he anga ʻoku hā ʻi tuʻá, ka ʻoku ʻafioʻi ʻe [he ʻEikí] ʻa e lotó.”

Mei Heʻene ʻafio maí ʻoku ʻi ai ha meʻa ʻe taha ʻoku muʻomuʻa ʻi he toengá: ko e fānau ʻa e ʻOtuá. Pea ʻoku tau kau kotoa ʻi he meʻá ni.

ʻOku fakanatula pē ʻetau loto ke feohi mo e kakai ʻoku nau fōtunga, talanoa, tōʻonga, mo fakakaukau tatau mo kitautolú. ʻOku ʻi ai pē ha feituʻu ki he meʻa peheé.

Ka ʻi he Siasi ʻo e Fakamoʻuí, ʻoku tau tānaki fakataha kotoa mai e fānau ʻa e ʻOtuá ʻoku nau loto ke fakataha mo fekumi ki he moʻoní. ʻOku ʻikai ko hotau fōtunga fakasinó, fakakaukau fakapolitikalé, anga fakafonuá, pe fakamatakalí ʻokú ne fakatahatahaʻi kitautolú. ʻOku ʻikai ko e puipuituʻa faitataú ʻokú ne fāʻūtaha kitautolú. Ka ko ʻetau faitatau ʻi heʻetau taumuʻá, ko ʻetau ʻofa ki he ʻOtuá mo e ʻofa ki hotau kaungāʻapí, ko ʻetau tukupā kia Sīsū Kalaisi mo ʻEne ongoongolelei kuo fakafoki maí. ʻOku tau “taha ʻia Kalaisi.”

Ko e uouangataha ʻoku tau fekumi ki aí ʻoku ʻikai ko hono ʻai ke tuʻu ʻa e taha kotoa pē ʻi he feituʻu tatau; ka ko hono ʻai ʻa e taha kotoa pē ke nau hanga ki he feituʻu tatau—kia Sīsū Kalaisi. ʻOku tau taha, ʻo ʻikai koeʻuhí ko e feituʻu naʻa tau ʻi aí ka ko e feituʻu ʻoku tau fāifeinga ke ʻalu ki aí, ʻo ʻikai koeʻuhí ko e tuʻunga ʻoku tau ʻi aí ka ko e tuʻunga ʻoku tau feinga ke aʻusiá.

Ko e tefitoʻi taumuʻa ia ʻo e Siasi moʻoni ʻo Kalaisí.

Sino Pē ʻe Taha

Kapau ʻokú ke ʻofa ʻi he ʻOtuá, kapau ʻokú ke loto ke ʻiloʻi lelei ange Ia ʻaki hoʻo muimui ki Hono ʻAló, ta ʻokú ke kau mai ki heni. Kapau ʻokú ke feinga fakamātoato ke tauhi ʻa e ngaahi fekau ʻa e Fakamoʻuí—neongo ʻoku teʻeki ai ke ke haohaoa ai—ta ʻokú ke feʻunga ʻaupito koe ki he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní.

Fēfē kapau ʻokú ke kehe koe mei he kakai ʻoku mou feohí? ʻOku ʻikai ʻuhinga ia ʻokú ke kehe—ʻokú ne ʻai koe ko ha konga ʻoku fiemaʻu ki he sino ʻo Kalaisí. ʻOku fiemaʻu ʻa e taha kotoa ki he sino ʻo Kalaisí. ʻOku ongoʻi ʻe he telingá ha ʻū meʻa he ʻikai pē ke teitei lava ia ʻe he matá. ʻOku fai ʻe he vaʻé ha ngaahi meʻa ʻe ʻikai ʻaonga ai e nimá ia.

ʻOku ʻikai ʻuhinga ia ko ho fatongiá ke liliu ʻa e taha kotoa ke hangē pē ko koé. Ka ʻoku ʻuhinga ia ʻoku ʻi ai hoʻo meʻa mahuʻinga ke tānaki atu—pea ʻoku ʻi ai hoʻo meʻa mahuʻinga ke ako!

Leʻo Pē ʻe Taha

ʻOku tāpuekina kitautolu ʻi he fakatahaʻanga kotoa pē ʻo e konifelenisi lahí, ʻaki ha hiva fakalaumālie mei ha ngaahi kuaea mohu talēniti. ʻI hoʻo fanongó, mahalo te ke fakatokangaʻi ʻoku ʻikai ke hivaʻi kotoa ʻe he kau hivá ʻa e nota tatau. ʻOku ʻi ai ʻa e taimi ʻoku tataki ʻe ha fahaʻi ʻe taha ʻa e fasí, pea fahaʻi ʻe taha ʻi he taimi ʻe niʻihi. Ka ʻoku nau tokoni kotoa ki he ongo fakaʻofoʻofa ko iá, pea ʻoku nau mātuʻaki faaitaha. Kuo pau ke tatau e taumuʻa ʻa e mēmipa takitaha ʻo e kuaeá: ke fakalāngilangiʻi ʻa e ʻOtuá pea tukutaha honau lotó ʻiate Ia. Kuo pau ke tuʻu maʻu ʻa e ʻatamai mo e loto ʻo e taha kotoa ʻi he taumuʻa fakalangi tatau. Pea ʻi he hoko ʻa e meʻa ko iá, ʻoku nau hoko moʻoni ko e leʻo pē ʻe taha.

Kapau ʻoku teʻeki ai ke ke hoko ko ha mēmipa ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, ʻoku mau fakaafeʻi atu ke ke kau mo kimautolu ʻi heʻemau fiefia ʻi he “hiva ʻo [e] … ʻofa huhuʻi” ʻa e Fakamoʻuí. ʻOku mau fiemaʻu kimoutolu. ʻOku mau ʻofa ʻiate kimoutolu. ʻE toe lelei ange ʻa e Siasí ʻi hoʻo feinga ke tauhi ki he ʻEikí mo ʻEne fānaú.

Kapau naʻá ke ʻosi fakahaaʻi ʻi he papitaisó, pea ʻi he ngaahi fuakava mo e ʻOtuá, ʻa hoʻo holi ke “hū ki he lotoʻā sipi ʻo e ʻOtuá, pea ui ʻa kimoutolu ko hono kakai,” mālō muʻa hoʻo hoko ko e konga ʻo e fuʻu ngāue lahi mo fakalangi ko ʻení mo hoʻo tokoni ke hoko ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí ko e meʻa ʻoku finangalo ki ai ʻa e Fakamoʻuí.

Hangē ko e meʻa naʻá ku ako mei hoku kaungāmeʻa ʻi Siamané, ko ʻetau ʻofa ki he ʻOtuá mo ʻEne fānaú ko ha fakamoʻoni mālohi ia ki he māmaní ko e Siasi moʻoni ʻeni ʻo e Fakamoʻuí.

Fakatauange ke tāpuekina kitautolu ʻe he ʻOtuá ke tau faʻa kātaki kae feinga fakamātoato ke moʻui ʻo fakatatau ki he ngaahi tūkunga naʻe fokotuʻu mai ʻe hotau Fakamoʻuí, Huhuʻí, mo e ʻEikí maʻatautolú—koeʻuhí ke ʻiloʻi ʻe he taha kotoa pē ko ʻEne kau ākonga kitautolu. ʻI he huafa toputapu ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

Ngaahi Maʻuʻanga Fakamatalá

  1. Sione 13:34–35, Pulusinga Foʻou ʻa Kingi Sēmisí.

  2. Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:21.

  3. Vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 46:5–6.

  4. Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:24.

  5. Mōsese 7:18.

  6. Vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:21.

  7. Vakai, ʻAlamā 5:14.

  8. Vakai, Luke 1:37.

  9. 1 Samuela 16:7, New English Translation.

  10. Vakai, Russell M. Nelson, “Ngaahi Fili ki he Taʻengatá” (fakataha lotu fakaemāmani lahi maʻá e kakai lalahi kei talavoú, 15 ʻo Mē 2022), Gospel Library.

  11. Kalētia 3:28.

  12. Vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:36.

  13. Vakai, 1 Kolinitō 12:12–27. ʻI he sino ʻo Kalaisí, ʻoku ʻikai ke tau tukunoaʻi pē ʻa e ngaahi faikehekehé, pea ʻoku ʻikai ke tau kātakiʻi pē kinautolu. ʻOku tau fakamālō ki he tokoni makehe ʻa e mēmipa takitaha, ki he lelei fakalukufua ʻa e sinó kakato.

  14. Hangē pē ko e ʻikai tonu ke hanga atu e telingá ki he sinó ʻo pehē, “Koeʻuhí ʻoku ʻikai ko e matá au, [ʻoku ʻikai ha potu moʻoku ʻi heni]” pea ʻe matuʻaki hala tatau pē ke pehē ange ʻe he matá ia ki he telingá, “[ʻOku ʻikai te ke tatau mo au; ʻoku ʻikai fiemaʻu koe ʻi heni]” (vakai, 1 Kolinitō 12:16, 21).

  15. ʻAlamā 5:26.

  16. Mōsaia 18:8. ʻI he taimi ʻoku tau papitaiso aí, ʻoku tau fakamoʻoniʻi, mo ha ngaahi meʻa kehe pē, ʻoku tau loto ke hoko ko ha konga ʻo e kakai ʻoku nau “fefuaʻaki [ʻenau] ngaahi kavengá” pea “tangi fakataha mo kinautolu ʻoku tangí” pea “fakafiemālieʻi ʻa kinautolu ʻoku ʻaonga ki ai ʻa e fakafiemālié” (veesi 8–9). Ko hono fakalea ʻe tahá, ʻi he taimi ʻoku tau kau ai ki he Siasi ʻo Sīsū Kalaisí, ʻoku tau fakamahino—ʻi he loto-fakatōkilalo kae mahino lelei—ʻoku tau loto ke hoko ʻo hangē ange ko hotau Fakamoʻui ʻofeiná, pea ʻoku tau loto ke fakahoko fakataha ia.