Ko e Ngoué, Kolosí, mo e Fonualotó
Te tau lava ʻo ako mei he ngaahi feituʻu naʻe mamahi ai ʻa e Fakamoʻuí maʻatautolú pea mo e feituʻu naʻe fuofua fakahā ai ʻEne ikuná.
Ngaahi tā fakatātā ʻa Brian Call
ʻI he taimi naʻe fakataha ai ʻa Sīsū Kalaisi mo ʻEne kau ʻAposetoló ʻi he Loki ʻi ʻOlunga ʻi Selusalemá, naʻá Ne fakamanatu ʻa e ngaahi meʻa naʻe hoko ʻi he kuonga muʻá mo fakamahinoʻi e ngaahi meʻa ʻe vavé ni ʻene hokó.
Naʻá ne fakahoko ʻa e Lakaatú. Ko hono fakafiefiaʻi ʻeni ʻe he kau Siú ʻa hono fakahaofi ʻo e kau ʻIsileli ʻo e kuonga muʻá mei he ʻāngelo fakaʻauhá mo hono fakahaofi kinautolu mei he nofo pōpula ʻi ʻIsipité. Naʻe fekauʻi foki ʻe Sīsū ʻEne kau ākongá ke nau kai mā mo inu uaine ke nau manatuʻi ʻa e feilaulau naʻe ʻamanaki ke Ne fakahokó. ʻE hoko ʻa e feilaulau ko ʻení ko e feilaulau naʻe pau ke fakataipe ʻe he ngaahi feilaulau mo e ngaahi ouau kotoa pē kimuʻa (kau ai ʻa e Lakaatú) (vakai, ʻAlamā 34:14; Mōsese 5:6–8).
Tā fakatātaaʻi ʻe Mike Hall
ʻI ha ngaahi houa hili e ngaahi aʻusia ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he Loki ʻi ʻOlungá, naʻá Ne hāʻele ki ha ngaahi feituʻu mahuʻinga. Naʻe kau heni ha ngoue, kolosi, mo ha fonualoto. ʻI hoʻo vakai ki he meʻa naʻe hoko ʻi he ngaahi feituʻu toputapu takitaha ko ʻení, te ke lava ʻo ako fekauʻaki mo e lahi ʻo e feilaulau fakalelei ʻa e Fakamoʻuí, kae pehē ki hono ʻuhinga fakataautaha kiate koé.
Ko e Ngoué
Ko e hā ha ngaahi meʻa mahuʻinga naʻe hoko ai?
Naʻe kamata ʻa e mamahi ʻa e Fakamoʻuí maʻatautolú ʻi he Ngoue ko Ketisemaní.
ʻI he pō ko ʻení, naʻe hāʻele ʻa e Fakamoʻuí ki he ngoué mo ha toko 11 ʻo ʻEne kau ʻAposetoló. Naʻá Ne hāʻele leva ʻo kiʻi mamaʻo siʻi atu ke lotu peá Ne ʻave ʻa Pita, Sēmisi, mo Sione mo Ia.
Naʻe kamata ke Ne ongoʻi ha mamahi mo ha mafasia mafatukituki (vakai, Maʻake 14:33–34). Naʻá Ne lotu, “ʻE Tamai, kapau ko ho finangaló, ʻave ʻa e ipú ni ʻiate au: kae ʻoua naʻa fai hoku lotó, ka ko e finangalo ʻoʻoú” (Luke 22:42). Naʻe haʻu ha ʻāngelo ke fakamālohia Ia (vakai, Luke 22:43). ʻI Heʻene lotú, naʻá Ne tautaʻa ko ha “tulutā lalahi” (Luke 22:44; vakai foki, Mōsaia 3:7) “mei he ava kotoa pē ʻo hono kilí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 19:18).
Naʻe kātekina ʻe he Fakamoʻuí ʻa e “ngaahi ʻahiʻahi, mo e mamahi fakaesino, ʻa e fiekaiá, fieinuá, mo e ongosiá, ʻio ʻo lahi hake ʻi he meʻa ʻoku faʻa kātakiʻi ʻe he tangatá, tuku kehe pē ʻa e maté” (Mōsaia 3:7). Naʻá Ne kātekina foki ʻa e “ngaahi faingataʻá,” “mahamahakí,” mo e “ngaahi vaivaí” ʻi he faʻahinga kotoa pē (ʻAlamā 7:11–12). Naʻá Ne mamahi ʻi he “sinó mo e laumālié fakatouʻosi” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 19:18).
ʻI he ʻosi ʻa e faingataʻaʻia lahi ko ʻení, naʻe haʻu ʻa Siutasi ki he ngoué mo e kau ʻōfisa Siú mo ha kau sōtia. Naʻe lavakiʻi ʻe Siutasi ʻa e Fakamoʻuí. Naʻe puke pōpula ʻa Sīsū Kalaisi pea ʻave ke mamahi ʻi he fakamā mo e fakamamahi.
Ko e hā ʻene ʻuhinga kiate koé?
Naʻe “kātakiʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e ngaahi meʻá ni maʻá e kakai kotoa pē, koeʻuhí ke ʻoua naʻa nau mamahi ʻo kapau te nau fakatomala” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 19:16; naʻe tānaki atu hono fakamamafaʻí). Koeʻuhí ko Sīsū Kalaisi, te ke lava ʻo fakatomala pea tauʻatāina mei he fakamamahi ʻo e angahalá.
ʻIkai ngata aí, naʻe fuesia ʻe Sīsū Kalaisi e ngaahi meʻá ni kotoa “koeʻuhi ke fonu hono lotó ʻi he ʻaloʻofa, ʻo fakatatau ki he kakanó, koeʻuhí ke ne ʻafioʻi ʻo fakatatau ki he kakanó ʻa e founga ke tokoniʻi ai ʻa hono kakaí ʻo fakatatau ki honau ngaahi vaivaí” (ʻAlamā 7:12). ʻOku ʻafioʻi ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e ongo ʻokú ke maʻú. Te Ne lava ʻo tokoniʻi koe ʻi he tūkunga kotoa pē hoʻo moʻuí, ʻi ha faʻahinga meʻa pē ʻokú ke faingataʻaʻia ai, mo e vaivai kotoa pē.
Ko e Kolosí
Ko e hā ha ngaahi meʻa mahuʻinga naʻe hoko ai?
ʻI he kolosí, naʻe hoko atu e mamahi ʻa e Fakamoʻuí maʻatautolú—pea fakangata ai. Ka ko e meʻa mahuʻinga tahá, naʻá Ne pekia ai.
Hili hono kauʻimaeaʻi mo fakamaaʻi ʻe he kau sōtia Lomá ʻa Sīsū Kalaisí, naʻe tataki Ia ki Kolokota mo Hono kolosí. Naʻe tutuki ia ki he kolosí pea fokotuʻu hake ke tautau ai ʻi ha ngaahi houa lahi.
Naʻe manukiʻi Ia ʻi ha ngaahi founga lahi: Naʻe fokotuʻu ha papa fakaʻilonga ʻi ʻolunga ʻiate Ia ʻa ia naʻe pehē ai ko e Tuʻi Ia ʻo e kakai Siú. Naʻe talaange kiate Ia ke Ne fakamoʻui Ia. ʻI he taimi naʻá Ne fieinua aí, naʻe ʻoange kiate Ia ha vaimahi ke ne inu.
Naʻe faifai pea tangi leʻo lahi ʻa Sīsū, “Ko hoku ʻOtua, ko hoku ʻOtua, ko e hā kuó ke liʻaki ai aú?” (Mātiu 27:46; vakai, Saame 22:1). Naʻá Ne tangi leʻo lahi: “ʻE Tamai, ʻoku ou tuku hoku laumālié ki ho nimá” (Luke 23:46). “Ko hono ngatá ia” (Sione 19:30).
Naʻá Ne tukuange ʻa e laumālié (ʻa ia, naʻe mavahe Hono laumālié mei Hono sino fakamatelié), ʻo fakangata ʻEne moʻui fakamatelié. Naʻe ngalulululu ʻa e māmaní. Kimui ange, naʻe hokaʻi ʻe ha sōtia hono vakavaká ʻaki ha tao. Pea toki ʻohifo ʻa e sino ʻo Sīsuú mei he kolosí.
Ko e hā ʻene ʻuhinga kiate koé?
ʻOku hanga ʻe he kakaí ʻo “tauteaʻi ia pea te ne kātakiʻi ia; pea te nau taaʻi ia, pea te ne kātakiʻi ia. ʻIo, te nau ʻanuhia ia, pea te ne kātakiʻi ia, koeʻuhi ko ʻene ʻaloʻofa mo ʻene kātaki fuoloa ki he fānau ʻa e tangatá” (1 Nīfai 19:9). Naʻe mamahi ʻa e Fakamoʻuí koeʻuhí he ʻokú Ne ʻofa ʻiate koe.
Ko Sīsū Kalaisí naʻe “hiki hake ia ki he kolosí ʻo tāmateʻi koeʻuhi ko e ngaahi angahala ʻa māmaní” (1 Nīfai 11:33).
Naʻá Ne akoʻi, “Naʻe fekauʻi au ʻe heʻeku Tamaí koeʻuhi ke hiki hake au ki he kolosí; pea ka hili hono hiki hake au ki he kolosí, ke u tohoakiʻi ʻa e kakai fulipē kiate au” (3 Nīfai 27:14). ʻOku tohoakiʻi koe ʻe Sīsū Kalaisi, ʻa ia naʻe hiki hake ʻi he kolosí, ke ke lava ʻo ikunaʻi ʻa e maté mo e angahalá.
Ko e Fonualotó
Ko e hā ha ngaahi meʻa mahuʻinga naʻe hoko ai?
Naʻe talaki ʻe he ngeʻesi fonualotó ʻa hono ikunaʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e maté. Pea naʻe fuofua fakahā ʻe he Fakamoʻui kuo toetuʻú Ia ki ha taha ʻi ai.
Naʻe ʻomi e sino ʻo Sīsū Kalaisí ki ai, kofukofu, fakatoka ʻi he fonualotó, pea silaʻi ai. Naʻe tuku ha kau leʻo ki he fonualotó ke fakapapauʻi he ʻikai ʻave ʻe Hono kau muimuí ʻa e sinó pea nau pehē kuó Ne toe tuʻu mei he maté.
ʻI he pongipongi ʻo e ʻaho hono tolú hili hono telió, naʻe haʻu ʻa e kakai fefiné ki he fonualotó ke teuteuʻi ʻa e sinó. ʻI heʻenau aʻu ki aí, kuo ʻosi tekaʻi ʻa e fuʻu maka ʻi he matapaá, pea naʻe ʻikai ha taha ʻi he loto fonualotó. Naʻe pehē ʻe ha ʻāngelo, “Ko e hā ʻoku mou kumi ai ʻa e moʻuí ʻi he potu ʻo e maté?” (Luke 24:5). “ʻOku ʻikai ʻi heni ia: he kuo toe tuʻu, ʻo hangē ko ʻene leá” (Mātiu 28:6). Naʻe tuku hifo ʻe Sīsū Kalaisi ʻEne moʻuí, ka koeʻuhí ko e ʻAlo pē Ia ʻe Taha ʻo e ʻOtuá naʻe Fakatupú, naʻá Ne toe tuʻu ʻi ha mālohi fakalangi.
ʻI he ngoue ʻi tuʻa fonualotó, naʻe fuofua hā ai ʻa e ʻEiki kuo toetuʻú kia Mele Makitaline, ʻa ia naʻe tangi. Naʻá Ne folofola kiate ia, “ʻAlu ki hoku kāingá, ʻo tala kiate kinautolu, ʻoku ou ʻalu hake ki heʻeku Tamaí, mo hoʻomou Tamaí, pea ki hoku ʻOtuá, mo homou ʻOtuá.”
Ko e hā ʻene ʻuhinga kiate koé?
“‘Pea ʻe vete ʻe he pekia ʻa Kalaisí ʻa e ngaahi haʻi ʻo e mate fakasino ko ʻení, koeʻuhi ke fokotuʻu hake ʻa e kakai fulipē mei he mate fakasinó ni” (ʻAlamā 11:42; naʻe tānaki atu hono fakamamafaʻí). ʻOku fakaʻatā koe ʻe he Toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisí ke ke toetuʻu.
“Ko e laumālié mo e ʻelemēnití ʻo ka fakatahaʻi, ʻo taʻelava ke toe mavahevahe, ʻoku maʻu ʻe ia hono kakato ʻo e fiefiá” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:33). Tuʻunga ʻi He Toetuʻu ʻa Sīsū Kalaisí, naʻá Ne fakaʻatā kitautolu ke tau aʻusia ha fiefia he ʻikai ke tau lava ʻo aʻusia ʻi ha toe founga.
Manatu Kiate Ia
ʻI hoʻo fakakaukau ki he ngoué, kolosí, mo e fonualotó, manatuʻi ʻa e Fakamoʻuí, ʻEne ʻofá, mo Hono mālohí. Manatuʻi naʻá Ne hāʻele hifo ki he māmaní ke hoko ʻo matelie ʻo hangē ko koé. Manatuʻi naʻá Ne mamahi ʻo lahi ange ʻi he meʻa ʻe lava ke fuesia ʻe ha toe taha—pea naʻá Ne fakahoko ia maʻau. Manatuʻi naʻe hiki hake Ia ʻi he ongoʻi mā mo e mamahi koeʻuhí ke Ne hiki hake koe ʻi he nāunau ʻo fakafou ʻi he toetuʻú. Pea manatuʻi ko e ngeʻesi fonualotó ko ha fakaʻilonga ia ʻo ʻetau ʻamanaki lelei ki ha fiefia kakató. Manatu Kiate Ia.