2025
Ko e ʻAmanaki Lelei mo e Talaʻofa ʻo e Toetuʻú ʻia Sīsū Kalaisí
Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻEpeleli 2025


Ko e ʻAmanaki Lelei mo e Talaʻofa ʻo e Toetuʻú ʻia Sīsū Kalaisí

ʻI he Toetuʻú mo e ʻaho kotoa pē, ʻoku fakafonu ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e ngaahi fakaʻānaua ʻo hoku lotó mo tali ʻa e ngaahi fehuʻi ʻo hoku lotó.

ngeʻesi fonualoto

Kātaki ʻo fokotuʻu ha mōmeniti mo ha feituʻu lōngonoa ʻo e hūfangaʻanga fakalaumālié ʻi hoʻo lau ʻa e pōpoaki ko ʻení.

ʻOku faʻa longoaʻa hotau māmaní, ʻo fonu ʻi he fakangalingalí mo e hīkisiá. Ka ʻi he taimi ʻoku tau tauʻatāina, faitotonu, mo tuʻu laveangofua ai ʻiate kitautolu mo e ʻOtuá, ʻoku hoko ʻo moʻoni ʻa e ʻamanaki lelei mo e talaʻofa ʻo e Toetuʻú ʻia Sīsū Kalaisi. ʻI he ngaahi mōmeniti peheé, ʻoku tau tautapa ai:

“Te u lava fēfē ʻo toe sio ki he mēmipa hoku fāmilí, kaungāmeʻá, mo hoku ʻofaʻangá?”

“Te u maʻu ʻi fē ʻa e melinó, ʻamanaki leleí, mo e feohi mo e ʻOtuá, niʻihi ʻi hoku ʻātakaí, pea mo au peé?”

“ʻOku ʻi ai nai ha taha te u lava ʻo ʻofa ai—pea te ne ʻofa moʻoni ʻiate au? ʻE lava nai ke tupulaki mo tolonga ʻa e ngaahi vā fetuʻutaki fakafuakavá, ʻo ʻikai ko ha talanoa fananga, ka ʻoku fakafiefia moʻoni mo taʻengata?”

“Ko e fē ʻa e feituʻu ʻoku lahi ai ʻa e mamahí, faingataʻaʻiá, mo e taʻetotonú, te u lava fēfē ʻo tokoni ki he melinó, uouangatahá, mo e mahinó ʻia Sīsū Kalaisi pea ʻi Heʻene ongoongolelei kuo fakafoki maí mo e Siasí?”

ʻI he faʻahitaʻu Toetuʻu ko ʻení, ko ʻeku fakamoʻoni ʻeni kia Sīsū Kalaisi pea mo ʻEne talaʻofá mo e ʻamanaki leleí:

Ko e Talaʻofa ʻo e Haʻisia Fakafuakavá mo e Taumuʻá

ʻOku ofi fakataautaha mai ʻa e ʻOtua ko ʻetau Tamai Taʻengata ʻi he Langí; Sīsū Kalaisi, ko Hono ʻAlo ʻOfaʻangá; Laumālie Māʻoniʻoní kiate kitautolu. ʻOku huluni Honau māmá, manavaʻofá, mo e ʻofá ʻi he taumuʻa ʻo e fakatupú pea mo e faʻunga ʻo ʻetau moʻuí.

ʻI he fakataha alēlea ʻi he maama fakalaumālié ʻi he langí, naʻa tau “kalanga [fiefia].” Naʻa tau fili ʻa e [tauʻatāina ke] filí. ʻI he taimi ní, ʻoku tau ʻaʻeva ʻi he tui. ʻI heʻetau aʻusiá, ʻoku tau ʻilo ai ʻa e fakaʻofoʻofa, mahino, fiefia, mo e taumuʻa ʻa e ʻOtuá kuo talaʻofa maí ʻi he lotolotonga ʻo e ngaahi meʻa taʻepau, fakalotosiʻi, mo e ngaahi faingataʻa ʻo e moʻui fakamatelié.

Sīsū Kalaisi

Ko e Fakahaofí, tā fakatātaaʻi ʻe Dan Wilson

ʻOku ʻikai fakataumuʻa ke tau ʻauhē holo pē ʻi he moʻuí ni. Te tau lava ʻo lotu, langaki ʻa e tuí mo e kau maí, pea hoko ko hotau tuʻunga moʻoni, tauʻatāina, faitotonu mo fakafiefia tahá. ʻOku ʻomi ʻe he Fakaleleí ʻo fakafou ʻia Sīsū Kalaisi ʻa e haʻisia ko ʻeni ki he fuakavá.

Ko e ʻAmanaki Lelei ki he Moʻui mo e Misiona ʻa Sīsū Kalaisí

ʻI he ʻaho kotoa pē, ʻoku kau ʻi he ʻamanaki lelei mo e talaʻofa ʻo e Toetuʻú ʻa e ngaahi tāpuaki mo e ngaahi akonaki naʻe vahevahe ʻe Sīsū Kalaisi lolotonga ʻEne ngāue haohaoa ʻi he matelié. Naʻe tomuʻa fakanofo ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he kamataʻangá, pea ʻaloʻi Ia ko e ʻAlo pē Taha naʻe Fakatupu ʻo e Tamaí. Naʻá Ne tupu ʻi he poto mo e lahi, pea naʻe ʻofeina ia ʻe he ʻOtuá mo e tangatá. ʻI he feinga ʻa Sīsū Kalaisi ke fai ʻataʻatā pē e finangalo ʻo ʻEne Tamaí, naʻá Ne fakamolemoleʻi ʻa e ngaahi angahalá, fakamoʻui ʻa e ngaahi vaivaí, fokotuʻu ʻa e maté, mo fakafiemālieʻi ʻa e mahakí mo e tuenoá.

Ko Sīsū Kalaisi ʻi he ʻOhomohe Fakaʻosí

ʻI he ʻOhomohe Fakaʻosí pea kimui ange ʻi he Maama Foʻoú, naʻe fokotuʻu ai ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e sākalamēnití. ʻI he ouau toputapú ni, ʻoku tau ui ai ki he Tamaí mo fuakava ke toʻo kiate kitautolu ʻa e huafa ʻo Sīsū Kalaisí, manatu maʻu ai pē kiate Ia mo tauhi ʻEne ngaahi fekaú, koeʻuhí ke ʻiate kitautolu maʻu ai pē ʻa Hono Laumālié.

ʻI he Ngoue ko Ketisemaní, naʻe mamahi ʻa Sīsū ʻo lahi ange ʻi he meʻa ʻe malava ʻe he tangatá ke huhuʻi mo fakalelei maʻatautolú. Naʻe tafe mai ʻa e taʻataʻá mei he avaava kotoa ʻo hono kilí. Naʻá Ne fuesia ʻa e ngaahi mamahi kotoa ko ʻení, ke ʻoua naʻa tau mamahi ʻo kapau te tau fakatomala.

Naʻe lavakiʻi mo tukuakiʻi loi ʻa Sīsū Kalaisi, naʻe manukiʻi mo kauʻimaeaʻi Ia. Naʻe ʻai ha kalauni talatala māsila ki Hono ʻulú. Naʻe hiki hake Ia ʻi he kolosí ke tohoakiʻi kitautolu kiate Ia. ʻI he lava ʻa e kotoa ʻa e ngaahi meʻá, naʻá Ne loto-fiemālie ke pekia maʻatautolu.

ʻOku ʻafioʻi ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e founga ke tokoniʻi ai kitautolu ʻi hotau ngaahi mahamahakí, ngaahi vaivaí, tuenoá, liʻekiná, mo e faingataʻá. ʻOkú Ne ʻafioʻi foki ʻa e founga ke fiefia fakataha ai mo kitautolu ʻi heʻetau fiefiá mo e houngaʻiá, ʻa e founga ke tangi fakataha ai mo kitautolu ʻi he taimi ʻoku kakato ai ʻetau fiefiá. ʻI heʻetau ʻaʻeva angatonu mo tauhi ʻetau ngaahi fuakavá, ʻokú Ne talaʻofa mai ʻe lava ke ngāue fakataha ʻa e meʻa kotoa pē ki heʻetau leleí.

Ko e moʻoni, ʻe lava ʻe Sīsū Kalaisi ʻo fakatauʻatāinaʻi kitautolu mei he pōpulá mo e angahalá, mei he maté mo heli, pea tokoni ke tau aʻusia hotau tuʻunga fakalangí, ʻi heʻetau hoko ʻo lahi ange ʻi ha toe meʻa kuo tau fakakaukau ki ai, ʻi he tuí mo e fakatomalá.

ngaahi maka fakamanatu he faʻitoká

Ko e Talaʻofa ʻo e Fakamoʻuí

Koeʻuhí ko Sīsū Kalaisi, ʻoku ʻikai ko e ngataʻangá ʻa e maté. ʻOku tau pehē ʻi he Toetuʻú: “Kuo ikunaʻi ʻa e maté, [kuo tauʻatāina ʻa e tangatá]. [Kuo ikuna ʻa Kalaisi].” ʻI he fekau mo e mālohi ʻo ʻEne Tamaí, naʻe lava ke tuku hifo ʻe Sīsū ʻEne moʻuí pea toe toʻo hake ia. ʻI he pongipongi ʻo e ʻaho hono tolú, naʻá Ne toe tuʻu mei he fonualotó. ʻI he moʻuí ni mo ʻitānití, ʻokú Ne fakahaaʻi mai kiate kitautolu ʻi he faʻifaʻitakiʻanga ʻa e founga ʻoku “fōngia [ai] ʻa [e] maté pea fou [ki] ʻitāniti.”

Tuʻunga ʻi he mālohi ʻo e Fakalelei mo e Toetuʻu ʻa Kalaisí, ʻe toe fakataha hotau sinó mo e laumālié ʻi he toetuʻu fakatuʻasinó. ʻE lava ke tāpuekina kitautolu ʻe he Fakalelei ʻa Kalaisí ke tau ikunaʻi ʻa e faʻahinga māvahevahe fakalaumālie mo e mate fakalaumālie kotoa pē. Tuʻunga ʻi he fakatomalá, ʻoku fakatauʻatāinaʻi ai kitautolu mei he angahala mo e mamahi kotoa pē pea fakaʻatā ki he kakato ʻo e ʻofa mo e fiefia taʻengata ʻi he ʻao nāunauʻia mo fakasilesitiale ʻo e ʻOtua ko ʻetau Tamaí mo Sīsū Kalaisí.

Te tau toe fakataha mo hotau ngaahi ʻofaʻangá pea tau fesiofaki mo ha fakakaukau ʻoku taʻengatá—ʻi he ʻofa, mahino, mo e angaʻofa ʻoku lahi angé. ʻE lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí ke tau manatuʻi ʻa e meʻa ʻoku mahuʻingá pea fakangaloki ʻa e meʻa ʻoku ʻikai mahuʻingá. ʻOku hanga ʻe he vakai ki hotau Fakamoʻuí mo e ngaahi vā fetuʻutakí ʻi ha tui mo ha houngaʻia ʻoku lahi angé, ʻo ʻomi ʻa e melinó, toʻo atu ʻa e ngaahi kavengá, fakaleleiʻi ʻa e ngaahi lotó mo fakatahaʻi ʻa e ngaahi fāmilí ʻi taimi mo ʻitāniti.

talavou ʻoku sio atu ki he tafaʻaki langí

Ko e ʻAmanaki Lelei ki he Mahutafeá mo e Fiefiá

ʻOku kau ʻi he Toetuʻu ʻia Sīsū Kalaisí ha ngaahi tāpuaki lahi fau. ʻOku fakaafeʻi kitautolu ʻe Sīsū Kalaisi ke tau mamata mo ngāue fakaetauhi ʻi he ʻofa mo e manavaʻofa ʻo hangē ko Iá.

ʻOku kau ʻi he Toetuʻu ʻia Sīsū Kalaisí ʻa hono Fakafoki Mai ʻo e kakato ʻo ʻEne ongoongoleleí, Hono mafai mo e mālohi ʻo e lakanga fakataulaʻeikí, pea mo e ngaahi ouau mo e ngaahi fuakava toputapu ʻoku maʻu ʻi Hono Siasí—Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní. ʻOku kau ʻi he Toetuʻu ʻia Sīsū Kalaisí ha ngaahi fale māʻoniʻoni lahi ange ʻo e ʻEikí ʻoku ofi ange ki he fānau ʻa e ʻOtuá ʻi ha ngaahi feituʻu lahi, ʻa ia te tau lava ai ʻo foaki ʻi he māmaní ʻa e meʻa ʻoku fiemaʻu mo holi ki ai ʻa e ngaahi ʻofaʻanga kuo mavahe atú ʻa ia he ʻikai ke nau lava ʻo fai maʻanautolu peé.

Ko ʻeku ʻamanakí ia, palōmesí, mo e fakamoʻoní. ʻOku ou fakamoʻoni ki he ʻOtua ko ʻetau Tamaí, ko hotau Fakamoʻui mo e Huhuʻi ko Sīsū Kalaisí, pea mo e Laumālie Māʻoniʻoní. Fakatauange te tau maʻu ʻi he Toetuʻú mo e ʻaho kotoa pē ha ʻamanaki lelei mo ha talaʻofa taʻengata ʻi he palani fakalangi ʻa e ʻOtuá ki he fiefiá, mo hono hala fuakava ʻo e liliu fakalangi mei he moʻui fakamatelié ki he moʻui taʻe-faʻa-maté mo e moʻui taʻengatá. ʻE lava ʻi he ʻaho takitaha ke toʻo atu ʻe he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí ʻetau ngaahi kavengá, tokoniʻi kitautolu ke fakafiemālieʻi e ngaahi mamahi ʻa e niʻihi kehé, pea fakatauʻatāinaʻi hotau laumālié ke maʻu ʻEne fiefia kakató.