Liahona
ʻOku Ngāue Moʻoni ʻa e Folofolá
Liahona ʻEpeleli 2026


Ngaahi peesi fakalotofonuá

ʻOku Ngāue Moʻoni ʻa e Folofolá

Hili ʻeku fakakakato ha polokalama akoako ʻi he fokotuʻu mīsini lalahí, naʻe fakangāueʻi au ʻe he kautaha Rockhampton Power ʻi Kuinisilani, ʻAositelēlia. Ko ha feituʻu ngāue vevela mo ʻuli ia ko ha tafuʻanga malala, ka naʻá ku ako ha meʻa lahi ʻi he ngāueʻanga ko ʻení—pea ʻikai ko e ngāué pē.

ʻI heʻeku hoko ko ha “tokotaha foʻoú” naʻe ʻomi kiate au ha niʻihi ʻo e ngaahi ngāue faingataʻa tahá. Naʻe faʻa fakahoko ʻa e ngaahi ngāue ko iá ʻi ha ngaahi feituʻu ʻuli mo fāsiʻi, pea naʻe pau ke u kole ʻi he taimi ʻe niʻihi ki he niʻihi kehé ke nau paasi mai ʻa e ngaahi meʻangāue naʻá ku fiemaʻú.

Naʻe ʻi ai ha tangata ʻe taha, ʻa ia ko e foha ʻo e pulé, naʻe hangē naʻe fiefia ia ʻi hono ʻai ke u faingataʻaʻiá. Naʻá ne faʻa lingi ha vai ʻiate au, pea taimi ʻe taha, lolotonga ʻeku ngāue ʻi ha tafuʻanga malalá, naʻá ne tutu ha konga tupenu lolololo ʻo tolongi mai ki loto kiate au. Naʻá ku manavasiʻi naʻá ku vela, pea fakamālō pē naʻá ku lava ʻo tamateʻi kei taimi ia ʻo ʻikai ke u lavea. Naʻe fakautuutu ʻaupito ʻeku taʻefiemālie ki he tangatá ni—naʻá ne hoko ko hoku fili fakamatelié.

Naʻe akoʻi maʻu pē kiate au ʻe lava ke maʻu ʻa e tali ki he ngaahi palopalema kotoa pē ʻi he folofolá. Naʻá ku fakakaukau ko e tūkunga ʻo ʻeku ngāué ko ha palopalema ia naʻe fiemaʻu ke fakaleleiʻi, ko ia naʻá ku kamata lau leva ʻa e Fuakava Foʻoú. Naʻe ʻikai fuoloa ʻeku laukongá kuó u maʻu ʻa e Mātiu 5:43–44:

“Kuo mou fanongo naʻe lea pehē, ke ke ʻofa ki ho kaungāʻapí, kae fehiʻa ki ho filí. Ka ʻoku ou tala atu kiate kimoutolu, ʻofa ki homou ngaahi filí, tāpuakiʻi ʻa kinautolu ʻoku kapeʻi ʻa kimoutolú, fai lelei kiate kinautolu ʻoku fehiʻa kiate kimoutolú, pea hūfia ʻa kinautolu ʻoku fai kovi mo fakatanga kiate kimoutolú."

Naʻe ongo moʻoni kiate au ʻa e potufolofola ko ʻení. Naʻe hangē ko hoku filí ʻa e tangata ʻi he ngāué, ʻa ia naʻá ne fehiʻa mo fakatangaʻi aú. Kapau naʻe moʻoni ʻa e folofolá, naʻe fiemaʻu leva ke u liliu.

Ko ia, ʻi he ʻaho hono hokó—pea ʻi ha ngaahi māhina lahi mei ai—naʻá ku kumi ha ngaahi faingamālie ke u hoko ai ko e fuofua tokotaha ke tokoni ki he tangatá ni. Kapau naʻá ne fāifeinga ke hiki hake ha meʻa, te u lele ʻo tokoniʻi ia. Kapau naʻá ne fiemaʻu ha meʻangāue, naʻá ku feinga ke u fuofua ʻoange ia ki ai. Naʻá ku lotu ʻi he pō kotoa pē ke toe lelei ange ʻa e ngaahi meʻá pea ke siʻisiʻi ange hono fakatangaʻi aú. Ko e mālié, he neongo naʻe kamata ke holo ʻa e ngaahi meʻa naʻe hokó, ka naʻe ʻikai tuku.

Hili ha māhina ʻe ono, naʻá ku mavahe mei he ngāueʻanga ko iá ke u hū ki he ʻunivēsití ʻi ha kolo kehe. Naʻe teke au ʻe heʻeku aʻusia faingataʻaʻia ʻi he fale tafuʻanga malalá ke u feinga ki ha moʻui ʻoku lelei angé, ko ia naʻá ku maʻu ha sikolasipi ke u hoko ko ha faiako ʻi he akoʻanga māʻolungá pea naʻe lelei ʻaupito ʻeku akó.

Hili ha taʻu ʻe taha mei ai naʻá ku foki ki he tafuʻanga malalá ke ʻaʻahi ki hoku “ngaahi kaungāmeʻá” mo fakasio ʻa e tangata naʻá ne ʻai ʻeku ngāué ke faingataʻá, naʻá ku tailiili pe ko e hā ʻa e meʻa te ne fai mai kiate au ʻi he taimi ko ʻení.

Naʻá ne ʻi he tafaʻaki ʻe taha ʻo e fale ngāué ʻi heʻeku hū atú. ʻI he taimi pē naʻá ne fakatokangaʻi mai ai aú, naʻá ne lele mai kiate au pea naʻá ku teuteu ʻi he taimi pē ko iá ki ha ngaahi meʻa taʻe-fakafiemālie.

Naʻe fakaʻohovale ʻene ala mai ke lulululu mo au mo ʻeke mai pe ʻoku ou fēfē. Naʻá ne talamai naʻá ne faʻa fakakaukau mai kiate au peá ne fehuʻi mai fekauʻaki mo ʻeku ako faiakó. Naʻe ʻikai ha meʻa ʻe taʻefakafiemālie ʻi he taimi ko ʻení, ka naʻá ku ongoʻi ha māfana naʻe teʻeki ke u aʻusia kimuʻa.

ʻI heʻeku mavahé, naʻá ne talamonū mai mo fakaafeʻi au ke u toe foki ange ʻi he taimi te u lava aí. Ko e taimi ia naʻá ku ʻiloʻi ai ʻoku ngāue moʻoni ʻa e folofolá. Ko e meʻa pē ke tau faí ko e fekumi ki he talí pea fakaʻaongaʻi ʻa e tefitoʻi moʻoni ʻoku ʻomi aí.

ʻOku akoʻi ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 130:20–21 ʻoku makatuʻunga ʻa e tāpuaki kotoa pē ʻi he talangofua ki he fono ʻoku makatuʻunga aí. ʻOku ʻikai faingofua ke ʻofa ʻiate kinautolu ʻoku nau fakatangaʻi koé, ka naʻá ku talangofua ʻo moʻui ʻaki ʻa e tefitoʻi moʻoni ko ia ʻo e Fuakava Foʻoú pea faifai peá u maʻu ha melino mo hoku filí.