“Akoako ke ʻOfa Lahi Ange ʻi he Toetuʻu Ko ʻEní mo e ʻAho Kotoa Pē,” Liahona, ʻEpeleli 2026.
Houʻeiki Fafine ʻo e Fuakavá
Akoako ke ʻOfa Lahi Ange ʻi he Toetuʻu Ko ʻEní mo e ʻAho Kotoa Pē
Naʻe hoko e moʻui mo e feilaulau fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí ko e fakaʻilonga maʻongoʻonga taha ʻo ʻEne ʻofa taʻe-fakangatangata mo ʻetau Tamai Hēvaní kiate kitautolu takitahá.
Sīsū Kalaisi mo ha Longaʻi Fānau, tā fakatātaaʻi ʻe Minerva Teichert
“ʻOku ʻikai ha tangata ʻe lahi hake ʻene ʻofá ʻi he meʻá ni, ke ne foaki ʻene moʻuí koeʻuhí ko hono kāingá” (Sione 15:13). ʻOku hala ha taha kuó ne fakahaaʻi ha ʻofa lahi ange ki Hono “ngaahi kaungāmeʻá”—ʻa e ngaahi ʻofefine mo e ngaahi foha ʻo e ʻOtuá—ʻi hotau Fakamoʻui ʻofeina ko Sīsū Kalaisí. ʻOku ʻikai ha toe sīpinga maʻongoʻonga ange ʻo ha ʻofa ʻe lahi ange ʻi māmaní kātoa. Pea ko e ʻofa lahi ange ko ia naʻá Ne maʻu ki Heʻene Tamai Hēvaní mo kitautolu takitahá, naʻe lava ai ke Ne kātekina ʻa e mamahi taʻe-lava ke fakamatalaʻí mo e maté pea fakahoko ai ʻEne Fakalelei taʻe-fakangatangatá. Naʻá Ne finangalo lelei ke pekia maʻatautolu takitaha, pea ʻi Heʻene fai iá, naʻá Ne fakahaaʻi ai ʻa e ʻofa taʻe-fakangatangatá.
Ka naʻe ʻikai ngata pē ʻi Ketisemani mo Kalevale hono fakahaaʻi ʻe hotau Fakamoʻuí ʻa e ʻofa lahi ange ko iá. Naʻe akoʻi ʻe ʻEletā Teti R. Kalisitā (1945–2025), naʻe hoko ko ha Fitungofulu Taki Māʻolunga mo ha Palesiteni Lahi ʻo e Lautohi Faka-Sāpaté: “Ko e ʻofa ʻa e Fakamoʻuí naʻe ʻikai ko ha ʻofa ia ki he kau māʻoniʻoní pē; naʻe ʻikai ko ha ʻofa lau pē; pe ko hano fakahaaʻi tā-tuʻo-taha pē ʻaki ha feilaulau pea ngata ai. Naʻe ʻikai ke pehē, he ko ha ʻofa ia ʻi he ʻaho kotoa pē, houa kotoa pē, naʻa mo e mōmeniti kotoa pē! Ko e ʻofa ia ʻoku lele mei he maama fakalaumālié ki ʻitāniti. … Ko ha ʻofa ia naʻá ne tāpuakiʻi ʻa e fānau īkí, fakamoʻui ʻa e mahakí, mo ʻoange ha ʻamanaki lelei ki he mole ʻo e ʻamanakí. Ko ha ʻofa ia ʻoku aʻu atu ki he tokotaha fakafoʻituitui kotoa ʻi hono tuʻungá ʻo hiki hake kinautolu ki ha tuʻunga māʻolunga ange. Naʻe fakahaaʻi ʻa e ʻofá ʻi he fakakaukau mo e mōmeniti kotoa ʻo ʻene moʻui fakamatelié. Naʻe tafe ʻa e ʻofá mei he ava kotoa ʻo hono kilí, fakakaukau kotoa, mo e ngāue kotoa. Hangē ko e fakanatula mo e tuʻolahi ʻo ʻetau feinga ke maʻu e ʻeá, ʻoku pehē ʻa ʻene feinga ke tāpuakiʻi kitautolú. Pea ʻi he ngaahi mōmeniti ko ia ʻo e ongosia fakaesinó mo e taulōfuʻu ʻa e ngaahi meʻa ke faí, naʻá Ne ʻi ai maʻá e toko tahá—ke fanongoa, ʻofaʻi, mo tāpuakiʻí. Ko ʻEne moʻuí kotoa ko hano fakatahatahaʻi ia ʻo ha ngaahi ngāue ʻo e ʻofá, pea fakaʻosi ʻaki e ngāue mahuʻinga tahá—ko ʻEne feilaulau fakaleleí.”
Ko e Faʻifaʻitakiʻanga Maʻongoʻongá
Ko Sīsū Kalaisi ʻetau sīpinga maʻongoʻonga taha ʻo ha ʻofa ʻoku lahi angé. Naʻá Ne akoʻi kitautolu ʻo fakafou ʻi Heʻene ngaahi folofolá mo e ngaahi ngāué ʻi he founga ke muimui ai ki Heʻene sīpingá mo hoko ko ʻEne kau ākonga moʻoní.
“Pea hangē ko ʻeku ʻofa kiate kimoutolú, … ke mou feʻofaʻaki foki kiate kimoutolu.
ʻI he meʻá ni ʻe ʻilo ai ʻe he kakaí kotoa pē ko ʻeku kau ākonga ʻa kimoutolu, koeʻuhí ke mou feʻofaʻaki kiate kimoutolu” (Sione 13:34–35
ʻOku tau maʻu ʻa e faingamālie ʻi he ʻaho takitaha ʻo ʻetau moʻuí ke muimui ki he sīpinga ʻo e ʻofa lahi ange ʻa e Fakamoʻuí, ʻi he anga ʻo ʻetau fengāueʻakí mo ʻetau tōʻonga kiate kinautolu ʻoku tau feohí, kau ai mo kinautolu te nau ala taʻe-ʻofa maí. ʻI heʻetau toʻo Hono huafá kiate kitautolu mo muimui ʻi Heʻene sīpinga ʻo e ʻofa lahi ange ki he niʻihi kehé, te tau ongoʻi ai ʻEne ʻofa lahi ange kiate kitautolú, ʻa ia te Ne hiki hake mo liliu kitautolu ke fāifai pea tau hoko ʻo hangē ko Iá.
Houngaʻia ʻi he Fakamoʻuí
Fakatauange te tau fakamanatua ʻa e Toetuʻú ʻi he Sāpate kotoa pē ʻi heʻetau manatuʻi hotau Fakamoʻui mo e Huhuʻi ʻofeiná—ʻa ʻEne moʻuí mo ʻEne feilaulau fakalelei maʻatautolú—ʻaki haʻatau teuteu mo maʻu ʻa e fakataipe ʻo e feilaulau ko iá, ʻi he ouau ʻo e sākalamēnití. Fakatauange te tau fakahaaʻi kiate Ia ʻetau houngaʻia lahi koeʻuhí ko ʻEne feilaulau ʻofa maʻatautolú ʻaki haʻatau muimui ki Heʻene sīpinga ʻo e ʻofa mo e ngāue tokoni ki he niʻihi kehé, ʻo tatau ai pē pe ko e hā hono faingataʻá. Pea hangē ko ia naʻá Ne faí, tau feinga maʻu pē ke fai e finangalo ʻo ʻetau Tamaí (vakai, Sione 6:38).
ʻOku ou houngaʻia lahi koeʻuhí ko hoku Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisí. Naʻe hoko ʻEne moʻuí mo e feilaulau fakaleleí ko e fakataipe maʻongoʻonga taha ia ʻo ʻEne ʻofa taʻe-fakangatangata mo ʻetau Tamai Hēvaní kiate kitautolu takitaha, pea kei ʻasi pē ʻa e ngaahi fakataipe mahino ʻo e ʻofa mo e feilaulau ko iá—ʻa e ngaahi mataʻi kafo ʻi he nima, vaʻe mo e vakavaka ʻo e Fakamoʻuí—ʻo aʻu pē ki he hili ʻEne Toetuʻú (vakai, ʻĪsaia 49:15–16). “ʻOku ʻikai ha tangata ʻe lahi hake ʻene ʻofá ʻi he meʻá ni.” ʻOfa ke tau fakahaaʻi ha ʻofa lahi ange kiate Ia ʻi he faʻahitaʻu Toetuʻu ko ʻení, pea maʻu ai pē, ʻaki hano fakahaaʻi ha ʻofa lahi ange ki he niʻihi kehé (vakai, Mātiu 25:40).