“Ponito Pailato: ʻKo e Hā ʻa e Moʻoni?,’” Liahona, ʻEpeleli 2026.
Naʻa Nau ʻIloʻi ʻa e Fakamoʻuí
Ponito Pailato: “Ko e Hā ʻa e Moʻoni?”
Ko ha konga lahi ʻo e muimui kia Kalaisi he ʻaho ní ko e fehuʻi “Ko e hā ʻa e moʻoni?” pea feinga ke ʻilo ia.
Tā ʻe Laura Serra, ʻoua naʻa hiki hano tatau
Ko Ponito Pailató ko ha tangata naʻá ne fai ha ngaahi fehuʻi lahi.
Naʻe fehuʻi ʻe Pailato fekauʻaki mo e Fakamoʻuí:
“Ko e Tuʻi koe ʻo e kakai Siú?” Mātiu 27:11).
“[ʻOku] ʻikai te ke lea kiate au? ʻikai te ke ʻilo ʻoku ʻiate au ʻa e mafai ke tutuki koe ki he ʻakaú, pea ʻiate au mo e mafai ke tukuange koe?” (Sione 19:10).
Naʻe fehuʻi ʻe Pailato ki he kakai ʻi he kātoangá:
“Ko hai ʻoku mou loto ke u tuku atu kiate kimoutolú? [Ko] Palapasa, pe ko Sīsū ʻa ia ʻoku ui ko Kalaisí?” (Mātiu 27:17).
“He ko e hā, ko e hā ha kovi kuó ne fai?” (Mātiu 27:23).
“Te u tutuki [ʻapē] homou Tuʻí?” (Sione 19:15).
ʻI heʻene hā nounou ʻi he Fuakava Foʻoú, ko e konga lahi ʻo e ngaahi lea ʻa Pailato ne lekōtí ko ha ngaahi fehuʻi. Ko ha tangata ia ʻoku fāifeinga ke mahino ki ai: Ko e hā ʻoku fiemaʻu ai ʻe he kakai Siú ke tutuki ʻa e tangatá ni ʻoku ʻikai ke ne teitei ʻilo “ha kovi ʻiate iá”? (Sione 18:38). Ko e hā ka nau ka tukuange ai ʻa Palapasa, ko ha taha kaihaʻa mo fakapoó? Pea ko e hā ʻoku ʻikai fakafoki ai ʻe he tangata ko ʻeni ʻoku tukuakiʻí, ʻa Sīsū Kalaisi, ʻa ʻEne ngaahi leá pe lea ʻo maluʻi iá?
Ko hono fakalea ʻe tahá, ʻi he fehuʻi ange ʻe Pailato ki he Fakamoʻuí, “Ko e hā ʻa e moʻoni?” (Sione 18:38).
Ko e Tuʻutuʻuni ʻa Pailató
ʻI hono aofangatukú, ne pehē ai ʻe Pailato ʻoku ʻikai fuʻu mahuʻinga ʻa e moʻoní ia ʻo tatau mo e loto ʻo e kakaí. Ko e taimi naʻá ne fakatokangaʻi ai he ʻikai ke ne lava femahinoʻaki mo e kakaí, naʻe taʻofi leva ʻene fakafehuʻí. Naʻá ne “fanofano [leva] hono nimá ʻi he ʻao ʻo e kakaí, ʻo ne pehē, ʻOku ou maʻa au ʻi he toto ʻo e tangata angatonú ni: mou vakai ki ai” (Mātiu 27:24).
ʻOku hangē ʻoku ʻikai tui tatau ʻa Pailato mo e fakakaukau ʻa e kau fakatangá ki he Fakamoʻuí. ʻI heʻene feinga fakaʻosi ke fakahaaʻi ki he kakai ʻo Selusalemá ʻoku ʻikai ke ne maʻu ha fehālaaki ʻia Sīsuú, naʻe toe ʻomai fakaʻosi ai Ia ʻe Pailato ki hono ʻaó. “Pea ʻalu atu ʻa Sīsū, kuo ʻai ʻa e tatā ʻakau talatalá, mo e pulupulu kulokulá. Pea tala ʻe Pailato kiate kinautolu, Vakai ki he Tangatá!” (Sione 19:5).
Naʻe tohi leva ʻe Pailato ʻa e lea “Sīsū ʻo Nāsaleti ko e Tuʻi ʻo e kakai Siú,” ke fokotuʻu ʻi he kolosi ʻo Kalaisí, pea fakafisi ke toe liliu ia (Sione 19:19–22). Ko e taimi naʻe kole ai ʻe Siosefa ʻo ʻAlimatea e sino ʻo Sīsuú, naʻe fakangofua ia ʻe Pailato ke ne ʻave (vakai, Maʻake 15:43–45).
He ʻikai ke tau lava ʻo ʻilo e ʻū taumuʻa totonu ʻa Pailató, ka ʻoku hangē ʻokú ne tui ʻoku ʻikai ko ha taha faihia ʻa Sīsū. ʻOkú ne ʻiloʻi naʻe ʻomai ʻa Kalaisi kiate iá koeʻuhí, ko e meheka (vakai, Mātiu 27:18). ʻOku ʻikai foki ke tau ʻiloʻi pau ʻa ʻene fakakaukau ki he ʻAlo ʻo e ʻOtuá, kae hangē naʻe ʻilo ʻe Pailato ʻoku ʻi ai ha faʻahinga meʻa kehe fekauʻaki mo Ia.
Ka neongo ia, ʻokú ne kei tukuange pē ʻa e Fakamoʻuí ke tutuki.
Ko e Hā Te Tau Faí?
Te tau lava ʻo ako ha meʻa lahi mei he fāifeinga ʻa Pailató. Ko ha konga lahi ʻo e muimui kia Kalaisi he ʻaho ní ko e fehuʻi “Ko e hā ʻa e moʻoni?” pea feinga ke ʻilo ia. Ko ha konga fakaʻaho ʻo hotau tuʻunga fakaākongá ko ʻetau feinga ke ongoʻi ʻa Hono Lumālié ʻi he ngaahi leʻo longoaʻa ʻo e māmaní, ko e ngaahi meʻa ʻoku tau fetaulaki mo ia fakafoʻituitui mo ʻi he ʻinitanetí fakatouʻosi.
ʻOku kumi ʻe Pailato ʻa e moʻoní, ka ʻoku ʻikai ke ne fakatokangaʻi ʻoku ʻi muʻa pē ʻiate ia—ʻa Sīsū Kalaisi, “ko e hala, mo e moʻoni, pea mo e moʻuí” (Sione 14:6; ko e tānaki atu hono fakamamafaʻí). He ʻikai ke ne lava ʻo “[ʻiloʻi] ʻa e tangatá” ʻi Hono tuʻunga moʻoní.
Naʻe fakamoʻoniʻi ʻe ʻEletā Tietā F. ʻUkitofa ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá, “Ko e ʻaho mahuʻinga taha ʻi hoʻo moʻuí mo ʻeku moʻuí ʻa e ʻaho ʻoku ta ako ai ke ‘vakai ki he tangatá’; ʻa e taimi ʻoku tau vakai ai kiate Ia ʻi Hono tuʻunga moʻoní; taimi ʻoku tau maʻu ai ʻaki hotau lotó mo e fakakaukaú kotoa Hono mālohi fakaleleí; mo e taimi ʻoku tau tukupā ai ʻi he loto vēkeveke mo e ivi foʻou ke muimui ʻiate Iá.”
ʻI he talanoa ʻo Ponito Pailató, ʻoku tau maʻu ai ha ongo fakaafe ki hotau tuʻunga fakaākongá: ke fekumi ki he moʻoni ʻo e tuʻunga faka-langi ʻo Sīsū Kalaisí, pea ʻi he maʻu pē ʻetau talí, ʻoua naʻa toe teitei siʻaki e foʻi moʻoni ko iá.
Ko e taimi ʻoku tau ʻilo ai ʻa Sīsū Kalaisí—ko e taimi ʻoku tau vakai moʻoni ai kiate Iá—te tau “ʻiloʻi ʻa e moʻoní, pea ʻe fakatauʻatāinaʻi [kitautolu] ʻe he moʻoní” (Sione 8:32).