Liahona
Ko e Ikuna ʻa Hotau Fakamoʻui ʻOfeiná
Liahona ʻEpeleli 2026


“Ko e Ikuna ʻa Hotau Fakamoʻui ʻOfeiná,” Liahona, ʻEpeleli 2026.

Ko e Ikuna ʻa Hotau Fakamoʻui ʻOfeiná

ʻOku ʻikai ha lea ia ke ne fakamatalaʻi hono kāfakafa ʻo e meʻaʻofa mahuʻinga ʻa Sīsū Kalaisí. He ʻikai teitei fiemaʻu ia mei ha taha kehe. Naʻá Ne mamahi “fakaʻanga taha pē.”

ngeʻesi fonualotó

ʻI he fakalau ʻa e ngaahi taʻú, kuó u fakaʻau ʻo loto-fakatōkilalo lahi ange ʻi heʻeku fakakaukau, ako, mo maʻu ha fakafiemālie lahi ʻi he meʻaʻofa taʻemafakatataua ʻo hotau Fakamoʻuí, ʻa e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí. ʻOku hāhāmolofia ke lava ʻo mahino ki he ʻatamai ʻo e tangatá ʻa e founga fakaʻaufuli ʻo e liliu ʻa e ikuʻanga ʻo e faʻahinga e tangatá koeʻuhí ko e meʻa naʻe hoko ʻi Ketisemaní, funga kolosí, pea mo e fonualotó.

ʻOku Tau Fehangahangai Kotoa mo e Loto-Mamahí mo e Faingataʻaʻiá

ʻI hoku fatongia ko e ʻAposetoló, kuo lahi ai haʻaku folau mo maʻu faingamālie ke feʻiloaki mo e fānau, toʻu tupu, mo e kakai lalahi ʻi he funga ʻo e māmaní. ʻOku ʻi ai ha ngaahi momeniti ʻo e fiefia lahi ʻi he moʻuí, ka ko e meʻa ʻe taha kuó u mātā tonu mo ongoʻi ʻi hoku lotó ko e ʻikai ngata pē ʻi he fiefiá mo e nēkeneká, ka ʻoku ʻi ai ha ngaahi momeniti ʻo e loto-mamahi mo e faingataʻaʻia ʻi he moʻuí.

He ʻikai toe ngalo ʻiate au ʻa ʻeku tangutu mo e kiʻi longaʻi fānau ʻe toko fā naʻe motuhi fakamamahi siʻi moʻui ʻenau ongomātuʻá ʻe ha taha hū fakamālohi ki honau ʻapí he lolotonga kei mohe ʻa e kiʻi fānaú, pe feʻiloaki mo siʻa fefine naʻe ngaohi-kovia kei siʻi ʻe ha kāinga naʻe fai ha falala ki ai, pe tangutu ʻi he veʻe moheʻanga ʻo ha kiʻi taʻahine naʻe uesia siʻono ʻutó hili siʻane tō ʻi ha pasikala pea ʻe vave pē haʻane mālōlō, pe fanongo ki he halotulotu ʻa ha fefine naʻe kākaaʻi ʻe hono husepānití mo ʻene ngaahi fuakava fakatemipalé ʻi ha founga fulikivanu ʻi ha ngaahi taʻu lahi.

Kuó u ongoʻi siʻi mamahi ʻa ha ongomātuʻa kuo ʻikai toe tui ʻena tamasiʻi kuo lahí ki he ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí mo feinga ke holoki e tui ʻa e niʻihi kehe ʻi he fāmilí. Kuó u ʻaʻahi ki siʻa ngaahi mātuʻa loto-moʻua mo ha ngaahi kaungāmeʻa ʻo ha talavou ne mohu talaʻofa ka naʻe taonakita. Kuó u ongoʻi e mamahi faka-ʻOtua ʻa kinautolu kuo faiangahala mo nau loto-mooni ke fakatomalá pea mo e maumau lahi ʻoku hoko kiate kinautolu ʻoku uesia ʻe he angahalá.

Kuó u mātaʻia e loto-mamahi ʻi he fokoutua fakaʻatamaí ʻi he tokotaha ʻoku tofanga aí pea mo kinautolu ʻoku fekuki fakalongolongo pē mo mamata kae siʻi haʻanau meʻa ʻe lavá. Kuó u mātaʻia e mole lahi naʻe fakatupu ʻe he ngaahi fakatamaki fakaenatulá, tāfeá, matangi mālohí, velá, mo e mofuiké. Kuó u mātā tonu e moveuveu ʻi he ngaahi fonuá tupu ʻi he ngaahi haʻahaʻa, tau, mo e maumau fakapolitikalé, pea mo e ngaahi mamahi ʻoku hoko taʻeʻamanekina ʻoku faʻaki ʻiate kinautolu taʻehalaia mo feinga ke fai e meʻa ʻoku totonú.

ko e Fakamoʻuí ʻokú Ne puke ha nima ʻo ha taha

Healing Hands, tā ʻe Kolby Larsen, ʻoua naʻa hiki hano tatau

ʻOku Fakafiemālieʻi Kitautolu ʻe he Fakamoʻuí

Naʻe pehē ʻe Palesiteni Sēmisi E. Fausi (1920–2007), Tokoni Ua ʻi he Kau Palesitenisī ʻUluakí: “ʻOku totonu ke fai ʻe kinautolu ʻoku kafó ʻa e meʻa te nau lavá ke matuʻuaki honau ngaahi faingataʻaʻiá, pea ʻe tokoniʻi ʻe he [Fakamoʻuí] ʻa hono kakaí ʻo fakatatau ki honau ngaahi vaivaí’ [ʻAlamā 7:12]. Te Ne tokoniʻi kitautolu ʻi hono fua ʻetau ngaahi kavengá. ʻOku ʻi ai ha ngaahi kafo ʻoku mātuʻaki fakamamahi mo loloto he ʻikai lava ia ʻo fakamoʻui taʻekau ai ha tokoni mei ha mālohi māʻolunga ange mo e falala ki ha fakamaau totonu mo ha totongi huhuʻi ʻi he moʻui ka hokó. … ʻOku mahino kiate Ia ‘etau mamahí pea te Ne fononga fakataha mo kitautolu ʻo aʻu ki hotau taimi faingataʻa tahá.”

ʻOku ou ongoʻi ʻoku tohoakiʻi lahi ange au ki he ʻofa ʻa e Fakamoʻuí pea mo e ngaahi tāpuaki taʻefakangatangata ne talaʻofa mai ʻo fakafou ʻi he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí. Naʻe ʻikai ke Ne ʻaofi kitautolu mei he ngaahi aʻusia faingataʻa ʻo e moʻuí ʻa ē ʻoku nau ʻomi ʻa e mamahi taʻe-hano-tatau mo fakamavaheʻi mei he Tamai Hēvaní kae fakaʻatā ke tau ala maʻu ha fiefia kakato mo taʻengata ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá ʻo fakafou ʻi Heʻene mamahi kānokató.

Kuo fakamanatu mai ʻe Palesiteni Tāleni H. ʻOakesi: “Ko hono moʻoní, ko e tokoni lahi taha kuo fai ʻe he ʻOtuá ki Heʻene fānaú ʻi he moʻui fakamatelié ko hono ʻomi ha Fakamoʻui, ʻa ia ko Sīsū Kalaisi, ke mamahi ke totongi huhuʻi mo fakamolemoleʻi e ngaahi angahala ʻoku fakatomalaʻí. ʻOku fakamatalaʻi ʻe he Fakalelei ʻaloʻofa mo nāunauʻia ko iá ʻa e ʻuhinga ʻoku hoko ai ʻa e tui ki he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí ko e ʻuluaki tefitoʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí. ʻOku hanga ʻe Heʻene Fakaleleí ʻo ‘fakahoko … ʻa e toetuʻu ʻo e maté’ (ʻAlamā 42:23, mo ne ‘fakalelei[ʻi] e ngaahi angahala ʻa e māmaní’ (ʻAlamā 34:8, ʻo tamateʻi ai ʻetau ngaahi angahala kuo fakatomalaʻí mo foaki ki hotau Fakamoʻuí ʻa e mālohi ke tokoniʻi kitautolu ʻi hotau ngaahi vaivaí.”

ko e Fakamoʻuí ʻi Ketisemani

Toʻo mei he Lotu ʻi Ketisemaní, tā ʻe Del Parson, ʻe lava ke hiki hano tatau ke fakaʻaongaʻi pē ʻe he Siasí

Meʻa Mahuʻinga Taha ʻo ʻItānití

Ko e taimi ʻoku ou fakakaukau ai ki he faingataʻaʻia kuó u siotonu aí, ʻa ia ʻoku mātuʻaki fuʻu valevale ʻi hono fakahoa atu ki he kotoa ʻoku mou maʻu pe te mou foua ʻi he māmaní, ʻoku ʻikai ke u lava ʻo mafakamatalaʻi, ʻaki ha lea ʻoku ou ʻilo, ʻa e ongo ʻi hoku lotó ki he meʻa naʻe hoko ʻi he loto mo e fakakaukau mo e sino pea mo e laumālie ʻo e Fakamoʻuí ʻi he ngaahi momeniti toputapu ʻo ʻene fuesia fakakātoa e mamahi ʻi he ngaahi angahala mo e mamahi ʻa e faʻahinga kotoa ʻo e tangatá.

Ko e tumutumu ʻo e meʻa kotoa ʻo e taʻengatá naʻe kamata ia ʻi he hāʻele ʻa Sīsū “ki he potu naʻe ui ko Ketisemani” (Mātiu 26:36) ʻi he Moʻunga ʻŌlivé ʻi tuʻa ʻi he ngaahi ʻā ʻo e kolo ko Selusalemá. Naʻá Ne folofola ange ki Heʻene kau ākongá, “ʻOku mamahi lahi ʻaupito, ʻo hangē ka maté, hoku laumālié” (Mātiu 26:38).

Naʻá ne lotu, ʻo pehē, “ʻA ʻeku Tamai, kapau ʻe faʻa fai, pea ʻave ʻa e ipú ni ʻiate au: kae ʻoua naʻa faʻiteliha pē au, ka ko koe pē” (Mātiu 26:39). Naʻe foki ki Heʻene kau ākongá, ʻo ʻilo ʻoku nau māʻumohe, pea toe foki ia ʻo lotu ko hono tuo ua. “ʻA ʻeku Tamai, kapau ʻe ʻikai lelei ke ʻave ʻa e ipú ni ʻiate au, ka ʻi heʻeku inumia iá, ke fai pē hoʻo faʻitelihá. … Pea ʻi [Heʻene] lotu ko hono tuʻo tolú, ʻo ne fai pē ʻa e lea [ko iá]” (Mātiu 26:42, 44).

Naʻe inumia ʻe Sīsū ʻa e ipu vai-mahí pea faingataʻaʻia ʻo mahulu hake ʻi heʻetau mahino fakamatelié, ʻi he ngoué pea ʻi he funga kolosí fakatouʻosi. ʻIkai haʻane angahala, ka naʻé Ne toʻo kiate Ia ʻetau angahalá kotoa, pea ʻi heʻetau haʻu kiate Ia mo fakatomalá, ʻoku huʻi atu ai ʻetau ngaahi angahalá mo e kavenga mafasiá (vakai, 2 Kolinitō 5:21).

Naʻe fuoloa pē ʻa e nofo ʻamanaki ki he mamahi, pekia, mo e feilaulau fakalelei ʻa Sīsuú. Naʻe kikiteʻi ʻe ʻĪsaia, ʻi heʻene lea he taʻu ʻe 700 kimuʻa pea toki ʻaloʻi ʻa Sīsuú, “kuo hilifaki kiate ia ʻe he [ʻEikí] ʻa e hia ʻatautolú [kātoa]” (ʻĪsaia 53:6). Naʻe folofola ʻa Sīsū fekauʻaki mo e foaki ʻEne moʻuí ko “ha totongi huhuʻí” (Mātiu 20:28; vakai foki, 1 Tīmote 2:6) “ke fakamolemole ai ʻa e angahalá” (Mātiu 26:28) maʻanautolu kotoa ʻe tui kiate Ia mo fakatomalaʻi ʻenau ngaahi angahalá. Naʻe fakamatalaʻi ʻe Pita ʻa e anga ʻo ʻEne “mamahi koeʻuhí ko [ʻetau] ngaahi angahalá” (1 Pita 3:18), pea ʻi Hono ngaahi taá ʻoku tau moʻui ai (vakai, 1 Pita 2:24). Naʻá Ne fai e meʻa he ʻikai ke lava ʻe ha toe taha ʻo fai ke tau foki ki he ʻao ʻo ʻetau Tamaí. Naʻe “fakavolu Ia koeʻuhí ko ʻetau ngaahi hiá” (ʻĪsaia 53:5).

Hili e mamahi ʻi Ketisemaní, naʻe hoko atu ʻEne mamahí—ʻi he lavakiʻi ʻe he taha naʻe ʻaʻeva mo Iá, hono manukiʻi ʻi he ʻao ʻo e kau pule taʻeangatonú, ʻa e mamahi Hono sinó ʻi hono kauʻimaeaʻí, pale talatala naʻe lomiʻi ʻi Hono ʻulú ʻe he kau sōtia anga fitaʻa mo taʻeʻofá (vakai, Sione 18:2–3, 12–14; Maʻake 15:15–20), mo e fuʻu kupuʻi ʻakau mamafa naʻe hilifaki ki Hono tuʻá ʻi Heʻene fononga ki Kolokotá (vakai, Sione 19:16–17).

ʻI he funga kolosí, naʻe toe foki mai ʻa e mamahi taupotu ʻi Ketisemaní mo ha faingataʻa he ʻikai lava ʻe ha tangata ʻo makātekina. Naʻe fakahoko ʻe Sīsū Kalaisi, ko e ʻAlo ʻo e ʻOtuá, ʻa e fekau fakalangi ʻa ʻEne Tamaí ke tuku hifo ʻEne moʻuí. Naʻe ʻikai lava ʻe he kau sōtiá mo e kau pulé ʻo toʻo ia meiate Ia (vakai, Sione 10:18). Naʻe punou e ʻulu ʻo Sīsuú ʻi he ʻapasia mo e loto-fakatōkilalo, mo pehē, “Ko hono [ʻosí] ia” (Sione 19:30).

Kuo kakato e momeniti fakaʻosi ʻo ʻEne moʻui fakamatelié. ʻOku ʻikai ha lea ia ke fakamatalaʻi ʻaki e mafatukituki ʻo ʻEne meʻaʻofa mahuʻingá. He ʻikai teitei fiemaʻu ia mei ha taha kehe. Naʻe fakahoko ia ʻe Sīsū “ʻo [tā-tuʻo-taha pē]” (Hepelū 10:10).

Kuó Ne Toetuʻu!

ʻI he lava ko ia Hono misiona fakalangí, te Ne hoko leva he taimí ni ko e fuofua tokotaha ʻi he hisitōlia kotoa ʻo e tangatá ke toe tuʻu mei he faʻitoká ki he moʻui taʻefaʻamaté (vakai, 1 Kolinitō 15:21–23).

Ne pehē ʻe he ongo ʻāngelo ʻi he fonua lotó ki he kau fefiné:

“Ko e hā ʻoku mou kumi ai ʻa e moʻuí ʻi he potu ʻo e maté?

“ʻOku ʻikai ʻi heni ia, ka kuo tuʻu hake” (Luke 24:5–6).

Naʻá Ne pehē ki Heʻene kau ʻAposetoló, “Vakai ki hoku nimá mo hoku vaʻé, ko au pē ia” (Luke 24:39). Kimui ange ai, naʻe “mamata fakataha kiate ia ʻa e kāinga ʻe toko nimangeau tupu” (1 Kolinitō 15:6). Naʻe mamata ki he Fakamoʻuí ha kakai siotonu. Naʻe ʻikai pekia. Kuo moʻui.

Naʻe maumauʻi ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e ngaahi seini mo e ngaahi haʻi ʻo e pōpula taʻengata ʻo e maté maʻá e tokotaha kotoa kuo moʻui pe ʻe moʻui ʻi he māmaní (vakai, 1 Kolinitō 15:22). Naʻá Ne ikunaʻi hotau fili fakakātoá; ne puli ʻo taʻengata ʻa e fili ʻo e maté.

Naʻe pehē ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni (1924–2025): “Naʻe toʻo ʻe Sīsū Kalaisi kiate Ia hoʻomou ngaahi angahalá, hoʻomou ngaahi mamahí, hoʻomou ngaahi loto mamahí, mo homou ngaahi vaivaí. ʻOku ʻikai ko ha meʻa pau ke ke fuesia toko taha pē kinautolu! Te Ne fakamolemoleʻi koe ʻi hoʻo fakatomalá. Te Ne tāpuakiʻi koe ʻaki ʻa e meʻa ʻokú ke fiemaʻú. Te Ne fakamoʻui ho laumālie kuo kafó. Ka ke umataha mo Ia, ʻe ongo maʻamaʻa ange hoʻo kavengá. Kapau te ke fakahoko mo tauhi e ngaahi fuakava ke muimui ʻia Sīsū Kalaisí, te ke fakatokangaʻi ʻoku fuonounou pē ʻa e ngaahi momeniti fakamamahi ʻo hoʻo moʻuí. Ko ho ngaahi mamahí ʻe “[mole] ia ʻi he fiefia ʻa Kalaisí’ [ʻAlamā 31:38]”

ʻI heʻeku hoko ko e taha ʻo ʻEne kau ʻAposetolo kuo fakanofó, kuó u aʻusia ha ngaahi momeniti fakalaumālie mo fakafoʻituitui kuó ne ʻomi kiate au ha fakamoʻoni pau mo mahino ʻokú Ne moʻui. ʻI he fahaʻitaʻu Toetuʻu ko ʻení, ʻofa ke toka fiemālie ʻa e ngaahi lea ko ʻení ʻi hoʻomou fakakaukaú mo e lotó: “ʻOua muʻa naʻa ngalo ʻiate au, ʻE Fakamoʻui, naʻá Ke tautaʻa toto mo pekia maʻaku,” ʻi heʻetau fiefia ʻi he hivá:

Kuó Ne toe tuʻu! Kuó Ne toe tuʻu! …

Kuo ikunaʻi ʻa e maté, kuo tauʻatāina ʻa e tangatá.

Kuo ikuna ʻe Kalaisi.”