2025
Fakatupulaki ʻa e Tuʻunga ʻo e Akó ʻi Tonga ʻaki ha Loki Ako Foʻou ʻe Ua
Siulai 2025


Ngaahi peesi fakalotofonuá

Fakatupulaki ʻa e Tuʻunga ʻo e Akó ʻi Tonga ʻaki ha Loki Ako Foʻou ʻe Ua

Ko e Ako Lotoloto ʻa e Puleʻangá ʻi Veitongó, fakataha mo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, ʻi heʻenau fakafiefiaʻi ʻa hono langa ʻo ha ongo loki ako foʻou ʻe ua ʻi Tonga kimuí ni. ʻOku laka hake ʻi he kau ako ʻe toko teau te nau maʻu ʻa e lelei mei he ongo fale ko ʻení.

Naʻe ʻikai taʻofi ʻe he ʻuha lōvaí ʻa e fiefia ʻa e ngaahi mātuʻá mo e kau akó ʻi heʻenau fakatahataha mai ke fakafiefiaʻi ʻa e tānaki foʻou ki he Ako Lotoloto ʻa e Puleʻangá ʻi Veitongo ʻi Tongá kimuí ni.

Naʻe fuʻu tokolahi ʻa e kau akó ki he ngaahi loki akó pea naʻe fiemaʻu ha solovaʻanga taimi lōloa. ʻI he fakatokangaʻi ʻe he Kautaha ʻa e Mātuʻá mo e Kau Faiakó ʻa e ngaahi polé ni, naʻá nau fetuʻutaki ai ki he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, ʻo kole ha tokoni ki he ngāué.

Naʻe pehē ʻe Fineasi Fūnaki, ko e pule ki he tokoni ʻofa fakaetangata ʻi he Pasifikí, “ʻOku fakataumuʻa kotoa pē ki he fānaú.”

Naʻá ne toe tānaki atu, “Ko e fānau kotoa kitautolu ʻa e Tamai Hēvaní. ʻOku lau tāpuaki mo lāngilangiʻia ʻa e Siasí mo hono ngaahi vaʻa ki he tokoni ʻofa fakaetangatá ke nau fai ha tokoni ke paotoloaki ʻa e ako leleí pea mahuʻinga tahá, ko e ako ʻetau fānaú he ko e kahaʻu kinautolu ʻo e fonuá.”

Naʻe fakahaaʻi ʻe he kau fakafofonga mei he Potungāue Akó mo e kolo ʻo Veitongó ʻa ʻenau houngaʻia ʻi he Siasí mo hono kau mēmipá ʻi heʻenau tokoní, ʻa ia ʻe ʻikai ngata pē hono tāpuekina ai ʻa e fānaú, ka ʻe kau foki ai mo e koló kotoa.

Naʻe vahevahe ʻe Falemaama Fualalo, ko e puleako ʻo e akoʻangá, ʻa ʻenau “fekumi ki ha ngaahi founga ke tokoni ai ki hono fakapaʻanga ʻa e ongo lokiako foʻou ʻe ua ko ʻení. Naʻe faifai pea tali ʻemau lotú ʻi he taimi naʻe fili ai ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ke tokoniʻi kimautolu ʻo fakapaʻanga hono langa ʻa e ongo lokiako ʻe ua ʻa e ʻapiakó.”

Naʻá ne tānaki atu, “ʻe fakaʻaongaʻi [foki ʻa e ongo lokiakó] ko ha senitā kumi hūfanga maʻá e kakai ʻi he koló ʻi he taimi ʻo ha faingataʻa fakaenatula.”