Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 111; 117; 124
Ngaahi Koloa Fufuú
ʻE lava ke tali ʻe he Fakamoʻuí naʻa mo ʻetau ngaahi feinga taʻehaohaoá.
ʻOku Fakaʻapaʻapaʻi Kitautolu ʻe he ʻOtuá ʻi he Taimi ʻOku Tau Fai Ai Hotau Lelei Tahá ke Muimui ʻIate Iá
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 111
ʻI he 1836, naʻe ʻalu ʻa e Palōfita ko Siosefa Sāmitá mo ha niʻihi tokosiʻi ki Masasūseti ke kumi ha paʻanga ne fūfū pea kuo teʻeki maʻu, ke tokoni ki he Siasí ke totongi hono ngaahi moʻuá.
Ka naʻe ʻikai ke ʻi ai ha paʻanga pehē. Mahalo naʻe kiʻi ongoʻi mā ʻa e kau tangata faivelengá ni. Ka naʻe toe fakapapauʻi ange ʻe he Fakamoʻuí kiate kinautolu: “Ko au, ko e ʻEiki ko homou ʻOtuá, ʻoku ʻikai te u koviʻia ʻi hoʻomou haʻu ʻi he fononga ko ʻení, neongo hoʻomou ngaahi fai fakavalevalé (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 111:1).
ʻI heʻene hokó, naʻe ʻi ai ha “koloa” ko ha niʻihi ʻi he feituʻú ʻe ala ului ʻa ia naʻa nau mateuteu ke fanongo ki he ongoongolelei kuo fakafoki maí (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 111:2–3). Naʻe akoʻi mo papitaiso ʻe Siosefa mo hono ngaahi hoá ha kau papi ului tokolahi. Ko ia naʻe ʻikai hoko ia ko ha fononga taʻeʻaonga. Ko hono moʻoní, mahalo naʻe mahuʻinga ange ʻa e meʻa ne iku ʻo nau lavaʻí ʻi he kumi paʻangá.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 117
Naʻe hoko ʻa ʻŌliva Kelenisā ko ha mēmipa faivelenga ʻo e Siasí ʻa ia naʻe ʻoange ki ai ʻa e ngāue faingataʻa ke nofo ʻi Ketilani, ʻOhaiō, ke tokangaʻi ʻa e ngaahi meʻa fakapaʻanga ʻa e Siasí hili e mavahe ʻa e tokolahi taha ʻo e Kāingalotú ki Mīsulí.
Naʻe ʻuhinga ʻeni te ne alea mo ha niʻihi ʻo e kakai tatau pē naʻa nau tuli ʻa e Kāingalotú. Naʻe ʻikai ha ofo ʻi he ʻikai lava ʻa Misa Kelenisā ʻo tānaki ha konga lahi ʻo e meʻa naʻe moʻua ki he Kāingalotú.
Ka naʻe tokoniʻi ʻe he ʻEikí ʻa Misa Kelenisā ke teuteu ke loto-mamahi ʻi Heʻene vahe ange ʻa e ngāué. Naʻá Ne talaange kia Siosefa Sāmita, “ʻO ka ne ka hinga [kia ʻŌliva Kelenisā], te ne toe tuʻu hake pē, koeʻuhí he ʻe toputapu ange kiate au ʻa ʻene feilaulaú ʻi heʻene tupulakí” ((Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 117:13; naʻe tānaki atu hono fakamamafiʻí).
Fakakaukau ki he ngaahi meʻa ʻoku kole mai ʻe he ʻEikí kiate kitautolú. ʻOkú Ne finangalo ke tau hoko ko ha kau faʻa fakalelei, ke tokoniʻi ʻa e masivá mo e faingataʻaʻiá, pea mo fakamafola ʻa e leleí. ʻOku tau fai e meʻa kotoa te tau lavá—ka ʻoku tau ʻiloʻi foki, ʻi heʻetau fakakaukaú, mahalo he ʻikai ke tau lavameʻa maʻu pē. ʻE kei hokohoko atu pē ʻa e taú, masivá, mo e angahalá ʻo aʻu ki he Hāʻele ʻAnga Ua Maí.
Ka te tau lava ʻo fai ʻa e meʻa kotoa pē ke fakamaʻa ʻa e māmaní (kae tautautefito ki heʻetau moʻuí) ʻi he ngaahi meʻa ko ʻení.
Neongo naʻe ʻikai lava ʻe he Kāingalotú ʻo langa ha temipale ʻi Mīsuli, ka naʻe faifai pē pea nau langa ha temipale ʻe taha ʻi Nāvū, ʻIlinoisi.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124
Neongo ʻenau ngaahi feinga lelei tahá, ka naʻe ʻikai lava ʻe he Kāingalotú ʻo langa ha temipale ʻi he Vahefonua Siakisoni, Mīsulí. Naʻe fuʻu taʻofi ngataʻa ʻa e fakatanga mo e fakamamahi naʻa nau fehangahangai mo iá.
Fakakaukauloto ki heʻenau fiemālie ʻi he taimi naʻe folofola ai ʻa e Fakamoʻuí ki he Palōfita ko Siosefa Sāmitá:
Ko e moʻoni, ko e moʻoni, ʻoku ou pehē kiate kimoutolu, ʻo kau ka fai ha fekau ki ha niʻihi ʻo e ngaahi foha ʻo e tangatá ke fai ha ngāue ʻi hoku hingoá, pea ʻoku ʻalu ʻa e ngaahi foha ko ia ʻo e tangatá ʻaki honau tūkuingatá pea mo e meʻa kotoa pē ʻoku nau maʻú ke fai ʻa e ngāue ko iá, ʻo ʻikai te nau tuku ʻenau faivelengá, pea ka ʻoho mai ʻa honau ngaahi filí kiate kinautolu ʻo taʻofi ʻa kinautolu mei heʻenau fai ʻa e ngāue ko iá, vakai, ʻoku taau mo au ke ʻoua naʻá ku toe ʻekeʻi ʻa e ngāue ko iá mei he nima ʻo e ngaahi foha ko ia ʻo e tangatá, ka ke tali ʻa ʻenau ngaahi feilaulaú” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 124:49).
Kapau te ke feinga ʻi he meʻa kotoa pē ke fakahoko ha ngāue ka ʻoku taʻofi koe ʻe hoʻo “ngaahi filí”—pea ʻe lava ke kau ai ʻa e ngaahi fakafili hangē ko e puké, loto-mafasiá, mahaki fakaʻauha fakaemāmani lahí, mo ha ngaahi tūkunga kehe ʻoku ʻikai ke ke lava ʻo mapuleʻi—ʻoku SAI pē ia. Ko e hā pē meʻa naʻá ke lava ʻo faí, ʻe tali ia ʻe he ʻEikí.