2025
Ko e Fekumi kia Sīsū Kalaisí
Sānuali 2024


Fakaʻilekitulōnika Pē: Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au

Ko e Fakafoki Mai ʻa e Kakato ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí: Ko Ha Fanongonongo ki Māmani ʻo e Taʻu Uangeaú

Ko e Fekumi kia Sīsū Kalaisí

ʻI hoʻo ako ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá ʻi he taʻu ní, feinga ke ke fakakaukau ki hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí ʻi ha founga kehe ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi fehuʻi ʻe tolu ko ʻení.

finemui ʻoku fakakaukauloto

Te tau ako he taʻu ni ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá. ʻI hoʻo fai iá, ko ha ngaahi fehuʻi ʻeni ʻe tolu ʻe ala tokoni atu ke ke fakakaukau ai ki hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí ʻi ha founga ʻoku kehe.

  • Ko e hā hono ʻuhinga naʻe fiemaʻu ai ke Fakafoki Mai ʻa e Ongoongoleleí?

  • Ko e hā e meʻa ʻoku ʻomi ʻe hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí kiate kitautolú?

  • Ko e hā e ʻuhinga kiate koe ʻo e Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí?

ʻI hoʻo fakakaukau ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení, ko ha ngaahi meʻa ʻeni ʻe niʻihi ke fakakaukauloto ki ai.

Ko e Hā hono ʻUhinga Naʻe Fiemaʻu ai ke Fakafoki Mai ʻa e Ongoongoleleí?

Fakakaukauloto ki he meʻá ni:

ʻI he pō naʻe ʻaloʻi ai ʻa Sīsuú, naʻá ke sio ki tuʻa ʻi ho luvá ʻi Selusalema ʻo mamata ki he ulo mai ʻa e fetuʻu foʻoú ʻi he langí.

ʻI Heʻene fuofua ʻaʻahi ki Selusalemá, naʻá ke ʻiloʻi naʻe ʻi ai ha meʻa naʻe kehe fekauʻaki mo Ia—naʻá Ne malama moʻoni ʻi he leleí.

ʻI he taimi naʻe faifai peá Ne fakahā ai Hono tuʻunga fakalangi ko e Fakamoʻui ʻo e māmaní, naʻá ke fie fanongo ki he meʻa naʻe ʻamanaki ke Ne folofola ʻakí. Naʻá ke toutou ʻalu ke tangutu ʻo fanongo kiate Ia, pea ko e taimi kotoa pē, naʻá ke ʻiloʻi ai ko e ʻAlo moʻoni Ia ʻo e ʻOtuá.

ʻI hoʻo fanongo kuo ʻave mo tutuki Iá, naʻá ke tangi loʻimataʻia ʻi he mamahi; ka ʻi hoʻo mamata ki Heʻene toe tuʻú, naʻá ke tangi ʻi he fiefia.

Fakakaukauloto leva ki heni:

Kuó ke foki mei ai ʻi ha taʻu ʻe lauiafe ki he kahaʻú. Ko e taʻú ko e 1820, pea ʻoku ngalikehe ʻa e meʻa kotoa pē: ʻa e kakaí, valá, ʻo aʻu ki he meʻakaí. ʻOkú ke hū ki ha ʻū falekoloa, fekumi ʻi he koló ki ha taha pe ko ha meʻa te ke ala ʻilo, ka ʻoku ʻikai ha taha ʻe lava ʻo tokoni atu.

Kae hiliō aí, ʻoku ʻikai ʻiloa e kakato ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻi ha feituʻu. ʻOku pehē ʻe ha niʻihi naʻa nau ʻilo ia, ka ʻoku ʻikai ke nau manatuʻi lelei ʻa Sīsū—pe ko e Tamai Hēvaní. Naʻe fakakaukau ha niʻihi ko e ʻOtuá ko ha Laumālie, pea fakakaukau ha niʻihi naʻá Ne moʻui pē ke tauteaʻi e kakaí koeʻuhí ko ʻenau fehalākí. ʻOku ʻi ai ha niʻihi ʻoku ʻikai ke nau teitei tui kiate Ia.

Ko e foʻi fakakaukau pē ʻe taha ʻokú ke fakakaukau ki aí: “Ko e fē ʻa Sīsū, pea te u ʻilo fēfē Ia?”

ʻOkú ke fiemaʻu ha fakafoki mai—ʻo hangē ko ia naʻe fai ʻe he tokotaha kotoa pē—ke toe ʻilo ʻa Sīsū pea ʻiloʻi lelei ange Ia.

Ko e Hā e Meʻa ʻOku ʻOmi ʻe Hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí Kiate Kitautolú?

ʻI he fakakaukau ʻa Palesiteni Sefilī R. Hōlani, ko e Palesiteni Leʻoleʻo ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá, ki he fakamanatua e taʻu ʻe 200 ʻo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí, naʻá ne fehuʻi pē kiate ia pe ko e hā ha meʻa naʻá ne mei fekumi ki ai kapau naʻá ne moʻui kimuʻa ʻi hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí. Naʻá ne pehē, “Ne ma mei fekumi ki he ʻtupuʻanga ʻo e ʻulungaanga ʻa e ʻOtuá,’… ko ha Tamai ʻi Hēvani ʻofa, kae ʻikai ko ha fakamaau fakamamahi ʻokú Ne fakahoko fefeka ʻa e fakamaau totonú.”

ʻI he taimi naʻe hā mai ai ʻa e Tamai Hēvaní kia Siosefa Sāmitá, ko e ʻuluaki meʻa pē naʻá Ne folofola ʻakí ko e “Siosefa” (vakai, Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:17). Naʻe ʻikai ko e “kuó ke fai ha ngaahi fehalaaki lahi,” pe “ʻOku ʻikai haʻaku taimi maʻau.” ʻOku hangē ko e ʻuluaki meʻa naʻe fai ʻe he Tamai Hēvaní ʻi hono fakafoki mai ʻo e ongoongoleleí ko e fakapapauʻi naʻe ʻiloʻi ʻe Siosefa naʻe ʻafioʻi mo ʻofaʻi ia ʻe heʻene Tamai ʻi Hēvaní.

Ko e meʻa hono ua naʻá Ne faí ko e fakafeʻiloaki ʻa Sīsū Kalaisi. “Ko hoku ʻAlo ʻOfaʻangá ʻeni. Fanongo kiate Ia!” (Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:17). ʻI he kotoa ʻo e tokāteliné, ngaahi moʻoni taʻengatá, ngaahi tefitoʻi moʻoní, mo e faʻunga ke toe fakafoki maí, ko e meʻa ʻe ua naʻe finangalo ʻa e ʻOtuá ke ʻilo tonu ʻe Siosefa (mo kitautolú) ko e:

  • ʻOku ʻafioʻi mo ʻofaʻi fakataautaha koe ʻe he ʻOtuá.

  • Ko Sīsū Kalaisi ʻa e ʻAlo ʻo e ʻOtuá, pea ʻoku fiemaʻu ke tau fakafanongo ki Heʻene folofolá.

Ko e taumuʻa mahuʻinga ʻe taha ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí ke tokoniʻi kitautolu ke tau ʻiloʻi moʻoni ko hai ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi.

Ko e Hā e ʻUhinga Kiate Au ʻo e Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí?

Toe fakakaukauloto fakaʻosi pē:

ʻOkú ke toe foki ki he 1820. ʻOku ʻosi atu ha ngaahi ʻaho, mo ha ngaahi uike, pea iku ʻo lau māhina—ʻoku kamata ke ke ongoʻi loto-foʻi. ʻOkú ke maʻu ʻa e Tohi Tapú, ʻa ia ʻokú ne fakamanatu atu ʻa e ngaahi ʻaho naʻá ke tangutu ai mo Sīsuú, ʻo fakafanongo kiate Iá. Ka kuo liliu ha ngaahi konga ʻe niʻihi pe kuo puli ia.

ʻOkú ke fili ke nofo ʻi ha kiʻi kolo siʻisiʻi ʻoku ui ko Palemaila, Niu ʻIoke. ʻI ha ʻaho ʻe taha ʻi he faʻahitaʻu failaú, ʻokú ke fanongo ai ki ha meʻa fekauʻaki mo ha kiʻi tamasiʻi ʻokú ne pehē kuó ne mamata ki he ʻOtuá mo Sīsū Kalaisi. ʻOku ʻikai ke ke mahuʻingaʻia ai … ʻi he kamatá. ʻOkú ke fanongo naʻe ʻilo ʻe he tamasiʻí ʻoku ʻikai moʻoni ha taha ʻo e ngaahi siasi ʻi he māmaní ka ʻoku mateuteu ʻa Sīsū ke toe fokotuʻu Hono Siasí, mo ʻEne ongoongolelei kakató!

Ko e hā e ongo ʻokú ke maʻú, ʻi hoʻo ʻilo naʻe toe hā mai ʻa Sīsuú? Ko e hā ʻene ʻuhinga kiate koé?

ʻI hono Fakafoki Mai ʻo e Siasi ʻo e Fakamoʻuí, ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, ʻoku tau maʻu ai ha ʻilo lahi ange fekauʻaki mo e Fakamoʻuí. ʻOku ʻikai fiemaʻu ia ke tau fefolauʻaki holo ʻi ha ngaahi vahaʻataimi ke ʻiloʻi pe ko hai ʻa Sīsū. Te tau lava ʻo fekumi ʻi he folofolá ke lau ʻEne folofolá, pea te tau lava ʻo maʻu e ngaahi tāpuakí ʻaki Hono mafaí, ʻa e mālohi ʻo e lakanga fakataulaʻeikí kuo fakafoki maí.