Fakaʻilekitulōnika Pē: Ngaahi Tali mei ha ʻAposetolo
Ko e Hā e Founga ʻOku Totonu Ke Tau Akoʻi ʻaki e Kakaí fekauʻaki mo e Palani ʻo e Fakamoʻuí?
Ko e palani ʻo e fakamoʻuí ʻa e tali lelei taha ki he ngaahi fehuʻi lahi ʻoku fakatupu hohaʻa ki he toʻu tupú mo honau toʻu ʻoku ʻikai kau ki he Siasí.
Mei ha lea naʻe fai ʻi ha Seminā maʻá e Kau Taki Fakamisiona Foʻoú 2023 ʻi he ʻaho Falaite 23 ʻo Sune 2023.
ʻOku fakahaaʻi ʻe he palani ʻo e fakamoʻuí ʻa e ʻofa ʻa ʻetau Tamai Hēvaní ki Heʻene fānau kotoa pē. ʻOku ʻofa lahi ʻaupito ʻa e ʻOtuá ʻi Heʻene fānaú ko ia naʻá Ne palani ai ke foaki ʻa Sīsū Kalaisi ko Hono ʻAlo Pē Taha ne Fakatupú, ke hoko ko hotau Fakamoʻui mo e Huhuʻi, ke mamahi pea pekia maʻatautolu. ʻOku fakahaaʻi mai ʻe he palani ʻa e ʻOtuá ʻa ʻEne ʻafio ki he taumuʻa ʻo e moʻui fakamatelié pea mo e fakamaau fakalangi ʻoku muiaki mai aí pea mo e tuʻunga malava taupotu taha mo nāunauʻia ʻo ʻEne fānaú kotoa.
Ko ʻEtau ʻAlú ki Fē
ʻOku akoʻi mai ʻe he tokāteline ne fakahā mai ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi kuo fakafoki maí, ʻe iku e fānau kotoa pē ʻa e ʻOtuá—ʻoku siʻisiʻi fau e ngaahi fakaʻatā makehé ke fakakau heni—ki ha puleʻanga ʻo e nāunau. ʻE fakamaauʻi kitautolu ʻi he ngataʻangá ʻo fakatatau ki heʻetau ngaahi ngāué mo e ngaahi holi ʻa hotau lotó. Kimuʻa aí, ʻe fiemaʻu ke tau mamahi ʻi heʻetau ngaahi angahala ʻoku teʻeki fakatomalaʻí. ʻOku fakamahinoʻi ʻe he folofolá ʻa e meʻa ko iá. Pea ʻe toki ʻomi leva kitautolu ʻe hotau Fakamaau māʻoniʻoní ki ha taha ʻo e ngaahi puleʻanga ko ia ʻe tolu ʻo e nāunaú.
Ko e taumuʻa ʻo e palaní—ʻa ia ʻoku fakamatalaʻi ʻi he tokāteline mo e ngaahi tuʻutuʻuni ʻo e Siasi kuo fakafoki maí—ke teuteuʻi e fānau ʻa e ʻOtuá ke nau maʻu ʻa e hakeakiʻí ʻi he puleʻanga fakasilesitialé, ʻa e tuʻunga māʻolunga taha ʻo e nāunaú. Ka he ʻikai fiemaʻu mo feʻunga ʻa e taha kotoa ki ai. Koeʻuhí ko e ʻofa lahi ʻa ʻetau Tamai Hēvaní ki he kotoa ʻEne fānaú, kuó Ne foaki ai ha ongo puleʻanga maʻulalo ange ʻe ua ʻo e nāunaú.
ʻOku tau ʻilo mei he fakahā fakaonopōní “ʻoku tuku ha fono ki he ngaahi puleʻanga kotoa pē.” Ko e puleʻanga ʻo e nāunaú ʻoku tau maʻu ʻi he Fakamaau Fakaʻosí ʻoku fakapapauʻi ia mei he ngaahi fono ʻoku tau fili ke tauhi ki ai ʻi he palani ʻofa ʻa ʻetau Tamai Hēvaní. ʻOku ʻi ai ha ngaahi puleʻanga ʻe tolu ʻi he palani ko iá koeʻuhí ke lava ʻo vahe kotoa ʻa ʻEne fānaú ki ha puleʻanga ʻo e nāunaú ʻa ia te nau lava ʻo “nofo” aí. ʻOku fakaʻofoʻofa ange ʻa e ngaahi nāunaú ni takitaha ʻi he meʻa ʻoku lava ke mahino kiate kitautolú. ʻOku malava kotoa ʻeni ʻi he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí.
ʻIlo mo e Fiemālie ʻi he Palaní
ʻOku ʻomi ʻe ha ngaahi akonaki fakalaumālie ʻe niʻihi fekauʻaki mo e palani ʻo e fakamoʻuí ha ʻilo mo ha fakafiemālie. ʻI ha ngaahi founga ʻoku teʻeki ke fakahaaʻi mai, kuo hanga heʻetau ngaahi angafai ʻi he maama fakalaumālié ʻo tākiekina hotau ngaahi tūkunga ʻi he moʻui fakamatelié. Ko e meʻa tatau pē, ko e konga lahi ʻo e ngaahi meʻa mahuʻinga taha naʻe mole mei he moʻui fakamatelié ʻe maʻu ia ʻi he maama hili ʻa e moʻui fakamatelié. ʻE ʻi ai ha nofotuʻi ʻa ia ʻe ʻomi ai ʻe he palani lahi ʻo e fiefiá ha taimi ke fakahoko ai ʻa e meʻa kotoa pē ʻoku ʻikai kakato ʻi he moʻui ʻa ha taha ʻo e fānau moʻui taau ʻa ʻetau Tamaí.
ʻI he taimi ní, ʻoku finangalo e ʻOtuá ke tau fakaʻaongaʻi hotau taimi ʻi he moʻui fakamatelié ke faifeinga ai ki Heʻene ngaahi tāpuaki māʻolunga tahá ʻaki hono tauhi ʻEne ngaahi fekaú, ngaahi fuakavá, mo e ngaahi ouaú, ʻa ia ʻoku fakamulituku kotoa ʻi Hono ngaahi temipale māʻoniʻoni ʻa ia ʻoku lolotonga langa ʻi he funga ʻo e māmaní.
“Ko e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí ko e meʻa nāunauʻia taha ia kuo hoko ʻi he hisitōlia kotoa ʻo e faʻahinga e tangatá. ʻI Heʻene feilaulau fakaleleí, naʻe ʻai ai ʻe Sīsū e palani ʻa e Tamaí ke ngāue. Naʻe ʻikai ke tau mei lava ha meʻa ka ne taʻe-ʻoua e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí.”
Hangē ko ia kuo fakahā ʻe hotau palōfitá, ko e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí “ʻa e tefitoʻi ngāue ʻi he hisitōlia kotoa ʻo e tangatá.”
ʻOku ou tui pau ko ʻetau tefitoʻi taumuʻa ʻi hono malangaʻi ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisi kuo fakafoki mai he ʻaho ní ʻoku totonu ke fakaului e kakaí kia Kalaisi.
Ko e Taumuʻa ʻo ʻEtau Akoʻí
ʻI he ʻaho ní, ʻi he fakaʻau ke tokosiʻi ange ʻa e kakai ʻoku mahino kiate kinautolu ʻa e misiona maʻongoʻonga ʻa hotau ʻEikí mo e Fakamoʻuí, ʻoku fiemaʻu ke nofotaha ʻetau faiakó ʻi he kaveinga ʻo Sīsū Kalaisí.
ʻOku ueʻi fakalaumālie ʻa e kaveinga ʻo Sīsū Kalaisí ʻi heʻetau akoʻi fakafaifekau lolotongá. ʻOku fakautuutu e tokolahí—tautautefito ki he toʻu tupú mo e kakai lalahi kei talavoú—ʻoku fiemaʻu ke toe fakafoki mai kinautolu mei hono fakaʻikaiʻi ʻoku ʻi ai ha ʻOtua pe ko ha Fakamoʻuí pe mei hono tala ko Sīsū Kalaisí ko ha tokotaha fakamatelie pē—ko ha faiako maʻongoʻonga kae ʻikai ko e ʻAlo ʻo e ʻOtuá mo e misiona makehe ʻoku fakamatalaʻi ʻi he folofolá pea akoʻi ʻe he kau palōfitá.
ʻOku tui ha niʻihi neongo ʻoku ʻi ai ha ʻOtua, ka ʻoku ʻikai ke Ne fai ha ngaahi fekau ʻe fiemaʻu ke ʻekeʻi meiate kita ʻa e meʻa ʻokú te fai pe taʻe faí, ko ia ai ʻoku ʻikai ha angahala. Ko ha meʻa kehe mei hení ʻoku tauʻatāina ha taha ke tukulolo ki he teke mālohi kotoa pē koeʻuhí he naʻe ngaohi ia ʻe he ʻOtuá ʻi he founga ko iá pea he ʻikai ai tauteaʻi kinautolu ʻi heʻenau ngaahi filí. Ko e meʻa tatau pē, naʻe akoʻi ʻe Nīfai ʻoku ʻi ai ha founga ʻe tolu ʻa Sētane ki hono fakahalaʻi e fānau ʻa e ʻOtuá, ʻa ia ko e founga ʻe ua ko e fakafiemālieʻi pē kinautolu (“ʻoku lelei ʻa e meʻa kotoa pē ʻi Saione”) mo e taʻe-mahuʻingaʻia ʻi he ngaahi fekaú (“ʻoku ʻikai ha heli”).
Ko e founga lelei taha ke fakafepakiʻi ʻaki ha taha ʻo e ngaahi fakakaukau fakafepaki kia Kalaisí ko hono akoʻi mo fakamoʻoniʻi e moʻoni ʻo Sīsū Kalaisí pea mo e fiemaʻu Hono misioná. Ko e meʻa tatau pē, ʻoku mahuʻinga foki mo hono akoʻi e palani ʻo e fakamoʻuí. Ko e palani ʻo e fakamoʻuí ʻa e tali lelei taha ki he ngaahi fehuʻi lahi ʻoku fakatupu hohaʻa ki he toʻu tupú mo honau toʻu ʻoku ʻikai kau ki he Siasí. ʻOku fakamamafaʻi ʻe he palaní ʻa ʻetau tokāteline ki hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí ʻa ia ʻoku fakatefito ʻi hono fakafeʻungaʻi ke maʻu ʻa e hakeakiʻí ʻi he puleʻanga fakasilesitialé. ʻOkú ne toe fakahā mai foki ke tau tukupā ki ha vā fetuʻutaki ʻofa mo kinautolu ʻoku ʻikai tukupā ki he tokāteline ko iá.
ʻI he moʻui fakamatelié ni, ʻoku totonu ke tau tokanga taha ki hono fakafeʻungaʻi kitautolu ki he tuʻunga māʻolunga taha ʻo e nāunau ʻi he puleʻanga fakasilesitialé, ʻa ia ʻe tataki mo fakamālohia ai kitautolu ʻe Sīsū Kalaisi ʻi he ʻofa. ʻOku ʻomi ʻe he ngaahi fuakava ʻoku foaki mai ʻi he palani ʻo e fakamoʻuí ha faingamālie ke tau maʻu Hono mālohi huhuʻí. ʻI heʻetau feinga ke ʻiloʻi ʻa Sīsū Kalaisí pea haʻu kiate Ia ʻi he vā fetuʻutaki fakafuakava ko iá, te Ne ʻomi kiate kitautolu ʻa e mālohi mo e fakahinohino ke fai ʻa e ngaahi fili ʻoku totonú, he ko Ia ʻa e halá, moʻoní, pea mo e moʻuí.