Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:1–20
Ko Hono ʻAi ke Mahino ʻa e Ngaahi Fakamatala ʻo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Mai ʻa Siosefa Sāmitá
Ko e hā ʻoku kehe ʻi he ngaahi fakamatala ʻe fā ʻo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Mai ʻa Siosefa Sāmitá? Ko e hā ʻoku nau kehekehe aí? Pea ko e hā te nau lava ʻo akoʻi mai kiate kitautolú?
Kuó ke feinga nai ke fakamatala ki ha taha fekauʻaki mo ha aʻusia fakalaumālie? Ko e hā ha ngaahi fakaikiiki naʻá ke fakakau ai? Ko e hā ʻa e ngaahi fakaikiiki naʻe ʻikai ke ke fakakaú? ʻOkú ke pehē naʻe mei kehe hoʻo fai ʻa e talanoá kapau naʻá ke talaange ia ki haʻo kaungāmeʻa, ʻi he houalotu sākalamēnití, pe ki ha taha ʻoku ʻikai ko ha mēmipa ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní?
ʻOku mahuʻinga ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi he taimi ʻoku tau fakakaukau ai ki he founga naʻe fakamatalaʻi ai ʻe Siosefa Sāmita ʻa e mata meʻa-hā-mai ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi Niu ʻIoke ʻi he 1820. Naʻe tuʻo lahi hono vahevahe ʻe Siosefa ʻa e aʻusia ko ʻení. ʻOku tau maʻu ʻi he ʻahó ni ha fakamatala tonu ʻe fā ʻa Siosefa:
-
Ko ha hisitōlia fakataautaha naʻe hiki ʻe Siosefa ʻi he faʻahitaʻu māfana ʻo e 1832. Naʻe fakamatalaʻi ʻe Siosefa naʻá ne ʻalu ki he vao ʻakaú ke lotu koeʻuhí he naʻá ne puputuʻu fekauʻaki mo ha ngaahi meʻa fakalaumālie. Naʻá ne fiemaʻu foki ke fakamolemoleʻi ʻene ngaahi angahalá.
-
tohinoa ʻa Siosefá ʻi he 1835. Naʻe haʻu ha tangata malanga ko Lōpeti Mātiu ki Ketilani, ʻOhaiō. Naʻá ne fie talanoa kia Siosefa fekauʻaki mo ha ngaahi meʻa fakalotu, ko ia naʻe talaange ʻe Siosefa fekauʻaki mo ʻene mata meʻa-hā-maí. Naʻe hiki ʻe Uāleni Peilisi, ʻa ia naʻá ne tauhi ʻa e tohinoa ʻa Siosefá, ʻa e meʻa naʻe lea ʻaki ʻe Siosefá.
-
Ko ha hisitōlia fakaʻofisiale ʻo e Siasí naʻe kamataʻi ʻe Siosefa ʻi he 1838. Naʻá ne fakamatala ki he ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí ko ha konga ʻo e founga naʻe fakafoki mai ai ʻa e Siasí. ʻOku pulusi ʻa e fakamatala ko ʻení ʻi he Mataʻitofe Mahuʻingá.
-
Ko ha tohi naʻe fai ʻe Siosefa ʻi he 1842. Naʻe kole ʻe ha taha faiongoongo ko Sione Ueniuefi kia Siosefa ke ne fakamatalaʻi ʻa e founga naʻe fokotuʻu ai ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní. Naʻe tali ʻe Siosefa ʻi ha tohi pea fakakau ai ha fakamatala fekauʻaki mo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí.
Naʻe fai ʻa e fakamatalá takitaha ʻi ha taimi kehekehe ki ha haʻofanga kehekehe. Naʻe maʻu ʻe Siosefa ha fakakaukau kehekehe ki he ngaahi haʻofanga takitaha. Ka ʻi heʻetau lau fakataha kinautolú, ʻoku tau maʻu ai ha fakakaukau fungani mo mahino ange ʻo e meʻa naʻe aʻusia ʻe Siosefa ʻi he Vaoʻakau Tapú.
Ko e Hā ʻa e Meʻa ʻOku Kehé?
ʻOku maʻu ʻe he ngaahi fakamatala kotoa ko ʻení ha ngaahi fakaikiiki kehekehe. ʻI he fakamatala ʻo e 1832, ʻoku tokanga taha ʻa Siosefa ki heʻene holi ke fakamolemoleʻi ʻene ngaahi angahalá. ʻOku ʻikai ke ne lave tonu ki heʻene fie ʻilo pe ko e fē ʻa e siasi ʻoku moʻoní. ʻOkú ne talanoa fekauʻaki mo e founga naʻe hā ai ʻa e “ʻEikí” kiate iá—ʻoku ʻikai ke ne fakafaikehekeheʻi ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi.
ʻOku lave ʻa e ngaahi fakamatala ʻi he 1835 mo e 1838 ki ha mālohi kovi naʻe feinga ke taʻofi ʻa Siosefa mei heʻene lotú. ʻOku pehē ʻi he fakamatala ʻa Siosefa ʻi he 1835 naʻe ʻaʻahi kiate ia ha tangata ʻe toko ua, kae pehē ki ha kau ʻāngelo. ʻOku fakamatala foki ʻa e ngaahi fakamatala ʻi he 1838 mo e 1842 ki ha toko ua, ʻa ia ʻoku ʻiloʻi pau ai ha toko taha ko Sīsū Kalaisi. ʻOku fakamamafaʻi ʻe he ongo fakamatala ko ʻení ʻa e fekumi ʻa Siosefa ki he siasi moʻoní.
Ko e Hā ʻOku Kehekehe Aí?
ʻOku ʻi ai ha ngaahi ʻuhinga ʻe niʻihi ki he ngaahi faikehekehe ʻi he ngaahi fakamatalá.
Ko e Natula ʻo e Manatú
ʻOku tau fakakaukau ʻi he taimi ʻe niʻihi ʻoku tatau maʻu pē ʻetau ngaahi manatú. Ka ʻoku ʻikai ngāue pehē ʻa e manatú. ʻOku kehe ʻetau manatuʻi ʻa e ngaahi meʻá ʻi heʻetau matuʻotuʻa angé. ‘E malava ke ʻuhinga kehe ha meʻa naʻe hoko kimuʻa koeʻuhí ko ha ngaahi aʻusia kehe ʻo e moʻuí. ʻOku kei manatuʻi pē ʻa e meʻa naʻe hokó, ka ʻe lava ke liliu ha ngaahi fakaikiiki ʻe niʻihi. ʻOku ʻikai ʻuhinga ia ʻoku ʻikai moʻoni pe tonu ʻetau manatú, ko hono ʻuhingá ʻoku makehe ʻi he ngaahi taimi ʻe niʻihi hano ngaahi konga.
Ngaahi Taumuʻa Kehekehe
Naʻe maʻu ʻe Siosefa ha ngaahi ʻuhinga kehekehe ki hono fai ʻene talanoá. ʻI he 1832, naʻá ne hiki ha fakamatala fakataautaha, ko ia naʻá ne tokanga taha ki he ʻuhinga fakataautaha ʻo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí kiate iá. ʻI he 1838 mo e 1842, naʻá ne talanoa fekauʻaki mo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí ko ha konga ʻo e founga naʻe hoko ai ʻo fokotuʻu ʻa e Siasí. Ko ia naʻá ne fakamamafaʻi ʻene holi ke ʻiloʻi pe ko e siasi fē naʻe moʻoní.
Haʻofanga Kakai Kehekehe
Naʻe ʻikai ke kau ʻa Lōpeti Mātiu mo Sione Ueniuefi ki he Siasí. Naʻe fiemaʻu ke fakamatalaʻi ʻe Siosefa ʻa e ngaahi meʻá ʻi ha founga kehe kiate kinaua. Naʻá ne fakatefito lahi ange ʻa e fakamatala ʻi he 1838 ʻi he kāingalotu ʻo e Siasí. Mahalo naʻá ne fakakaukau ʻe toki lau pē ʻene fakamatala ʻi he 1832 ʻe hano ngaahi kaungāmeʻa mamae mo e kau mēmipa ʻo e fāmilí.
Ko e hā ʻa e meʻa ʻOku Faitataú?
ʻI he kotoa ʻo e ngaahi fakamatala ʻe faá, ʻoku tatau pē ʻa e ngaahi tefitoʻi fakaikiikí. Naʻe puputuʻu ʻa Siosefa fekauʻaki mo hono fakamoʻui ʻoʻoná pea mo e fakamoʻui ʻo e māmaní. Naʻá ne lau ʻi he Sēmisi 1:5–6 te ne lava ʻo maʻu ha ngaahi tali ki heʻene ngaahi lotú. Naʻá ne ʻalu ki he vaoʻakaú ʻo lotu. Naʻe hā mai ha ongo tangata fakalangi kiate ia. Naʻá Na ui ia ʻaki hono hingoá. Naʻá Na folofola ange naʻe ʻikai akoʻi ʻe he ngaahi siasi ʻi he taimi ko iá ʻa e ngaahi tokāteline totonú.
Ko e Meʻa ʻOku Akoʻi Mai ʻe he Ngaahi Fakamatalá
ʻOku ou saiʻia ʻi hono lau ʻa e ngaahi fakamatala kehekehé koeʻuhí ʻoku nau tokoni ke mahino lelei ange kiate au ʻa e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí. ʻOku lava ke u sio lelei ange ki he ʻuhinga naʻe puputuʻu ai ʻa Siosefá pea fie lotú. ʻOku ou lava ʻo ongoʻi mālohi ange ʻa e Laumālié ʻi heʻeku lau fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí kia Siosefa ʻi ha ngaahi taimi kehekehe ʻi heʻene moʻuí. ʻI hono fakatahaʻí, ʻoku tokoni ʻa e ngaahi fakamatalá ke u ʻiloʻi naʻe tala ʻe Siosefa ʻa e moʻoní. Naʻá ne mamata ki he ʻOtua ko e Tamaí mo Sīsū Kalaisi ʻi he Vao ʻAkau Tapú. ʻOku fakatupulaki ʻe he meʻá ni ʻeku ʻamanaki lelei te u lava ʻo maʻu ha ngaahi tali ki he ngaahi lotú foki.
|
Fakamatalá |
ʻUhinga naʻe pehē ai ʻe Siosefa naʻá ne lotú |
Niʻihi naʻe pehē ʻe Siosefa naʻe hā maí |
|---|---|---|
|
1832 |
Ke fakamolemoleʻi ʻene ngaahi angahalá |
Ko e ʻEikí |
|
1835 |
Ke ʻiloʻi pe ko hai naʻe totonú pea ko hai naʻe hala ʻi he ngaahi meʻa fakalotú |
Toko ua—ʻuluakí, hoko atu ai mo e toko taha—mo ha kau ʻāngelo |
|
1838 |
Ke ʻiloʻi pe ko e fē ʻa e siasi moʻoni ʻo Kalaisí |
Ko e Tamaí mo Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí |
|
1842 |
Ke ʻiloʻi pe ko e fē ʻa e siasi moʻoni ʻo Kalaisí |
“Ko ha ongo tangata nāunauʻia” |